Του Νικόλα Μπάρδη
Μετά την προσάρτηση των Δωδεκανήσων στο ελεύθερο Ελληνικό Κράτος το 1948, πολλά από τα ιταλικά κτίρια που είχαν χτιστεί εκεί άδειασαν, γεγονός που αποφάσισε να εκμεταλλευτεί το κράτος, για να στεγάσει ψυχικά ασθενείς, που μέχρι τότε συνωστίζονταν στα ιδρύματα της Αθήνας. Έτσι, το 1957 και μετά από σχετικό βασιλικό διάταγμα, δόθηκε το πράσινο φως για να μετατραπούν τα άδεια κτίρια του ιταλικού ναυαρχείου της Λέρου σε μία «αποικία ψυχοπαθών», όπως την αποκαλούσαν χαρακτηριστικά.
Οι πρώτοι 300 ασθενείς αποβιβάστηκαν στο νησί στις 2/1/1958, όμως με την πάροδο των χρόνων ο αριθμός τους πολλαπλασιάστηκε, φτάνοντας το 1980 τους 2.600 νοσηλευόμενους! Ο λόγος; Μεταφέρθηκαν εκεί ασθενείς όχι μόνο από την Αθήνα, αλλά και από τη Θεσσαλονίκη, τα Χανιά και την Κέρκυρα. Οι άνθρωποι αυτοί στοιβάχτηκαν στην κυριολεξία μέσα σε μία σπιθαμή τόπο, με τις συνθήκες διαβίωσής τους να είναι τραγικές. Σε ορισμένους θαλάμους, μάλιστα, βρίσκονταν μέχρι και 180 άτομα μαζί, τη στιγμή που οι ψυχίατροι ήταν μόλις δύο…
Το σύνολο του προσωπικού που δούλευε τότε στο Ψυχιατρείο της Λέρου είχε «φυλακτικό ρόλο», και προήλθε κυρίως από τους ντόπιους του νησιού. Δεν ήταν δηλαδή εξειδικευμένο προσωπικό με γνώσεις πάνω στη διαχείριση ψυχικά ασθενών, αλλά ψαράδες, αγρότες και κτηνοτρόφοι που μέσα σε μία βραδιά προσλήφθηκαν και άλλαξαν ιδιότητα. Αυτό έγινε για να μπορέσουν να διαχειριστούν τον μεγάλο όγκο των ασθενών, όμως οι συνέπειες ήταν δραματικές, καθώς δεν υπήρχαν οι στοιχειώδεις γνώσεις, ούτε φάρμακα, αλλά ούτε και κάποιο θεραπευτικό πλάνο.
Στην ανατολή της δεκαετίας του 1980 έκαναν την εμφάνισή τους οι πρώτες καταγγελίες, που αφορούσαν τις κακές συνθήκες διαβίωσης στο ΚΘΛ. Δύο χρόνια αργότερα, το 1982, με απόφαση του Υπουργείου Υγείας σταμάτησε η μεταφορά νέων ασθενών στη Λέρο. Οι εικόνες που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας από το Ψυχιατρείο του νησιού έκαναν τον γύρο του κόσμου, μετά το ιδιαίτερα αποκαλυπτικό άρθρο του Observer το 1989 με τίτλο «Το ένοχο μυστικό της Ευρώπης». Και ξαφνικά η Λέρος βρέθηκε στα μεγαλύτερα πρωτοσέλιδα παγκοσμίως, αλλά όχι για καλό λόγο.
Μία χρονιά αργότερα, η σκηνοθέτις Τζέιν Γκάμπριελ γυρίζει για λογαριασμό του βρετανικού Channel 4 το συνταρακτικό ντοκιμαντέρ “Leros: Island of Outcasts”. Οι εικόνες που καταγράφει με την κάμερά της σοκάρουν με την ωμότητα της αλήθειας τους, ενώ το ίδιο έτος (1990) η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χρηματοδοτεί ένα νέο πρόγραμμα, μέσω του οποίου τη φροντίδα των ασθενών της Λέρου αναλαμβάνουν αποκλειστικά πιστοποιημένοι ψυχίατροι και εξειδικευμένοι εργαζόμενοι που προέρχονται από την Τεργέστη. Και κάπου τότε η κατάσταση στην αποικία αρχίζει να εξανθρωπίζεται…
Στις μέρες μας οι συνθήκες έχουν βελτιωθεί αισθητά και το Ψυχιατρείο λειτουργεί πια ως Κρατικό Θεραπευτήριο και Κέντρο Υγείας Λέρου. Οι εργαζόμενοι μιλώντας στην κάμερα του Όπου Υπάρχει Ελλάδα μιλούν γι’ αυτήν τη μελανή σελίδα της σύγχρονης ιστορίας του νησιού, που όμως δεν πρέπει να ξεχαστεί, αλλά πρέπει να μας υπενθυμίζει πως όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως ψυχικής ή άλλου είδους ασθένειας, δικαιούμαστε καλές συνθήκες διαβίωσης και ανθρώπινη μεταχείριση. Ας αποτελέσει το παρελθόν ένα μάθημα για τις επόμενες γενιές, για να μην επαναληφθούν τα ίδια λάθη.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
