Οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις μεταξύ ισραηλινών δυνάμεων και Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο εξελίσσονται στο πρώτο μεγάλο τεστ για την προσωρινή συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν, καθώς απειλούν να εκτροχιάσουν την προσπάθεια τερματισμού του πολέμου και επανεκκίνησης των δύσκολων διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και τις κυρώσεις με απώτερο στόχο την επίλυση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Το μνημόνιο κατανόησης που συμφωνήθηκε ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη προβλέπει και εκεχειρία στον Λίβανο, με στόχο την παύση των ισραηλινών πληγμάτων κατά της Χεζμπολάχ, μακροχρόνιου συμμάχου του Ιράν, υπό την προϋπόθεση ότι η οργάνωση δεν θα εξαπολύει επιθέσεις κατά του Ισραήλ.
Ωστόσο, οι μάχες στο λιβανικό μέτωπο συνεχίζονται, οι συνομιλίες ΗΠΑ - Ιράν έχουν -ήδη- αναβληθεί και η τύχη της συμφωνίας παραμένει αβέβαιη.
Πώς άνοιξε ξανά το μέτωπο στον Λίβανο
Η Χεζμπολάχ, σιιτικό ισλαμιστικό κίνημα που υποστηρίζεται από το Ιράν και διαθέτει μία από τις ισχυρότερες παραστρατιωτικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή, βρίσκεται σε σύγκρουση με το Ισραήλ εδώ και δεκαετίες. Από τη δεκαετία του 1980, όταν εδραιώθηκε ως ισχυρός παράγοντας στον Λίβανο, έχει αναπτύξει με ιρανική βοήθεια εκτεταμένο οπλοστάσιο ρουκετών, πυραύλων και drones.
Το Ισραήλ έχει επανειλημμένως εξαπολύσει επιχειρήσεις κατά της οργάνωσης, με πιο χαρακτηριστική εκείνη του 2006, όταν επιδρομή της Χεζμπολάχ στα σύνορα και η αιχμαλωσία δύο Ισραηλινών στρατιωτών οδήγησαν σε εκτεταμένη ισραηλινή αεροπορική και χερσαία επιχείρηση διάρκειας άνω του ενός μήνα.
Ανεξάρτητη ισραηλινή έρευνα είχε χαρακτηρίσει τότε την εκστρατεία «σοβαρή χαμένη ευκαιρία», σημειώνοντας ότι το Ισραήλ ξεκίνησε έναν μακρύ πόλεμο που έληξε χωρίς σαφή στρατιωτική νίκη.
Η Χεζμπολάχ επέζησε και, τον Οκτώβριο του 2023, άρχισε να εκτοξεύει ρουκέτες κατά του Ισραήλ, μετά την έναρξη των ισραηλινών βομβαρδισμών στη Γάζα σε απάντηση στην επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Ακολούθησε ένας χρόνος συγκρούσεων, στη διάρκεια του οποίου το Ισραήλ σκότωσε τον επί χρόνια ηγέτη της οργάνωσης, Χασάν Νασράλα.
Η εκεχειρία του 2024
Τον Νοέμβριο του 2024, το Ισραήλ ενέκρινε συμφωνία εκεχειρίας που προέβλεπε την αποχώρησή του από τον νότιο Λίβανο. Ωστόσο, οι ισραηλινές δυνάμεις συνέχισαν να διατηρούν θέσεις πέραν της προβλεπόμενης προθεσμίας, ενώ εξαπέλυαν σχεδόν καθημερινά πλήγματα, επικαλούμενες παραβιάσεις της συμφωνίας από τη Χεζμπολάχ.
Ο νέος κύκλος βίας άρχισε μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κατά τη διάρκεια αεροπορικού πλήγματος του Ισραήλ και των ΗΠΑ στα τέλη Φεβρουαρίου.
Στις αρχές Μαρτίου, η Χεζμπολάχ άρχισε να βάλλει κατά του βόρειου Ισραήλ, ως απάντηση στα πλήγματα κατά του Ιράν. Ο ισραηλινός στρατός απάντησε με σφοδρό κύμα αεροπορικών επιδρομών σε θέσεις που, όπως υποστήριξε, ανήκαν στη Χεζμπολάχ, ενώ έστειλε στρατεύματα βαθύτερα στο λιβανικό έδαφος, επιδιώκοντας τη δημιουργία ζώνης ασφαλείας.
Έκτοτε, το Ισραήλ έχει εκκενώσει μεγάλο μέρος του νότιου Λιβάνου, ενώ χιλιάδες σπίτια σε χωριά της περιοχής έχουν κατεδαφιστεί. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου, περισσότεροι από 3.900 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη της στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Γιατί ο Λίβανος είναι κλειδί για τη συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν
Η πρώτη παράγραφος του μνημονίου κατανόησης 14 σημείων που υπέγραψαν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη καταδεικνύει ότι ο τερματισμός των εχθροπραξιών στον Λίβανο αποτελεί κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας.
Το κείμενο προβλέπει ότι οι ΗΠΑ, το Ιράν και οι σύμμαχοί τους «κηρύσσουν την άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», δεσμεύονται να μην ξεκινήσουν πόλεμο ή στρατιωτική επιχείρηση ο ένας εναντίον του άλλου και να διασφαλίσουν την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία του Λιβάνου.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε επίσης ότι, στο πλαίσιο της συμφωνίας, οι ΗΠΑ αναμένουν «πλήρη εκεχειρία σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων του Λιβάνου, της Χεζμπολάχ και του Ισραήλ».
Για την Τεχεράνη, ο τερματισμός των ισραηλινών επιθέσεων κατά της Χεζμπολάχ, του σημαντικότερου συμμάχου της στην περιοχή, αποτελούσε από την αρχή βασική απαίτηση στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό της τρίμηνης σύγκρουσης.
Μάλιστα, σύμφωνα με διπλωμάτη που έχει γνώση του θέματος και μίλησε στο CNN, το Ιράν ζήτησε εγγυήσεις ότι οι εχθροπραξίες στον Λίβανο θα σταματήσουν πριν επαναλάβει τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ.
Η άρνηση Νετανιάχου και το μήνυμα της Χεζμπολάχ
Για την ισραηλινή κυβέρνηση, όμως, η απώλεια της ελευθερίας δράσης στον Λίβανο, σε μια περίοδο κατά την οποία επιδιώκει την περαιτέρω αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ, θεωρείται αδιανόητη. Η διαφωνία αυτή μετατρέπεται σε σοβαρή δοκιμασία για τη στενή σχέση Ισραήλ - Ηνωμένων Πολιτειών.
«Με όλο τον σεβασμό προς τους Αμερικανούς, το Ισραήλ πρέπει να καταστήσει σαφές σε ολόκληρο τον κόσμο ότι το αίμα των παιδιών μας και η ασφάλεια των πολιτών μας δεν προσφέρονται για θυσία», δήλωσε ο ακροδεξιός υπουργός Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει επίσης ξεκαθαρίσει επαλειμμένα ότι το Ισραήλ δεν σκοπεύει να αποχωρήσει από τον Λίβανο.
«Θα αποκαταστήσουμε την ασφάλεια στον βορρά», δήλωσε, στις πρώτες δημόσιες τοποθετήσεις του μετά τη δημοσιοποίηση του κειμένου της συμφωνίας ΗΠΑ - Ιράν. «Αυτό απαιτεί τη διατήρηση της ζώνης ασφαλείας στον νότιο Λίβανο και απαιτεί να μην την εγκαταλείψουμε όσο οι ανάγκες ασφαλείας του Ισραήλ το επιβάλλουν».
Η Χεζμπολάχ, από την πλευρά της, απορρίπτει τους ισραηλινούς ισχυρισμούς περί παραβίασης της εκεχειρίας και κατηγορεί το Ισραήλ ότι συνεχίζει τον πόλεμο παρά τη συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν, σε μια προσπάθεια να δυναμιτίσει τις συνομιλίες των δύο πλευρών για τον οριστικό τερματισμό της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, η οργάνωση δηλώνει ότι «θα παραμείνει σε επαγρύπνηση απέναντι σε κάθε επιθετική ενέργεια».
Από την ιρανική πλευρά, η βαθιά δυσπιστία απέναντι στις ΗΠΑ και στην ικανότητά τους να ολοκληρώσουν και να επιβάλουν μια συμφωνία εξακολουθεί να βαραίνει τις διαπραγματεύσεις.
«Η αποτυχία των Ηνωμένων Πολιτειών να τηρήσουν την πρώτη ρήτρα του μνημονίου κατανόησης δείχνει ότι η Αμερική εξακολουθεί να στερείται της βούλησης να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ιρανικού λαού», δήλωσε ο Εμπραχίμ Αζιζί, πρόεδρος της ισχυρής Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, το Σάββατο.
Η Τεχεράνη συνδέει πλέον ανοιχτά τη συνέχιση των συνομιλιών με την κατάσταση στον νότιο Λίβανο, καθιστώντας το λιβανικό μέτωπο βασικό όρο για την πρόοδο της συμφωνίας.
Η ενόχληση Τραμπ και Βανς με τη στάση του Νετανιάχου
Τόσο ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, όσο και ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχουν δείξει αυξανόμενη ενόχληση για τα ισραηλινά πλήγματα στον Λίβανο και για την εχθρική στάση του Ισραήλ απέναντι στο μνημόνιο με το Ιράν.
«Αν ήμουν στο υπουργικό συμβούλιο της ισραηλινής κυβέρνησης, ίσως να μην επιτιθόμουν στον μοναδικό ισχυρό σύμμαχο που μου έχει απομείνει οπουδήποτε στον κόσμο», δήλωσε εχθές ο Βανς.
Ο Τρίτα Πάρσι, εκτελεστικός αντιπρόεδρος του Quincy Institute for Responsible Statecraft, εκτίμησε ότι «ο Βανς δεν αλλάζει τη συζήτηση για το Ισραήλ στις ΗΠΑ. Αλλάζει ολόκληρο το παράδειγμα».
Παρά την ενόχληση αυτή, το Ισραήλ εξακολουθεί να έχει ισχυρούς υποστηρικτές στην Ουάσινγκτον, ιδίως στο Κογκρέσο. Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε, παρά τις δύσκολες συνομιλίες με τον Νετανιάχου, ότι «πολεμήσαμε πολύ καλά με το Ισραήλ και είχαμε μια εξαιρετική σχέση με το Ισραήλ».
Κρίσιμο τεστ για το μνημόνιο κατανόησης
Το μέλλον της συμφωνίας ΗΠΑ - Ιράν θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει ο Τραμπ για να επιβάλει την εκεχειρία στον Λίβανο, χωρίς να έχει πλήρως μαζί του τον Νετανιάχου.
«Ο βασικός παράγοντας που μπορεί να υπονομεύσει οποιαδήποτε ευρύτερη συνεννόηση με το Ιράν παραμένει ο Λίβανος», έγραψε ο Ντάνι Τσιτρινοβίτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος Ιράν στη στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών του Ισραήλ. Όπως πρόσθεσε, «το κεντρικό ερώτημα είναι πόσο μακριά είναι έτοιμες να φτάσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες για να επιβάλουν μια εκεχειρία την οποία οι δύο πλευρές ερμηνεύουν διαφορετικά».
Στις συνομιλίες με την κυβέρνηση του Λιβάνου, το Ισραήλ επιμένει στον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, ο λιβανικός στρατός δεν έχει καταφέρει να επιβάλει ένα τέτοιο αποτέλεσμα.
Ο Εμίλ Χοκαγιέμ, από το International Institute for Strategic Studies, υποστηρίζει ότι το βασικό πολιτικό θύμα του πολέμου στον Λίβανο είναι η ίδια η κυβέρνηση της χώρας, η οποία μένει στο περιθώριο των συνομιλιών για την εκεχειρία και υπονομεύεται από τις ΗΠΑ, το Ιράν, το Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ.
«Τίποτα το απροσδόκητο, αλλά εξαιρετικά προβληματικό και με μακροχρόνιες συνέπειες. Το Ιράν κατάφερε να συνδέσει τον Λίβανο με το Ορμούζ και η ανόητη, αποκλειστικά στρατιωτική στρατηγική του Ισραήλ γύρισε μπούμερανγκ», έγραψε στο X.
Με άλλα λόγια, η συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν μπορεί να υπογράφηκε σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά η επιβίωσή της θα κριθεί στο πεδίο του νότιου Λιβάνου.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
