Η επιτυχία των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα δεν θα κριθεί από το πετρέλαιο

Του JP Spinetto 

Μεγάλο πάρτι, δυνατό hangover.

Έτσι είναι πιθανό να αισθάνονται σήμερα πολλοί Βενεζουελάνοι, καθώς η ευφορία που ακολούθησε τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο δίνει τη θέση της στην πραγματικότητα: Ο «τσαβισμός» εξακολουθεί να ελέγχει τη χώρα, τουλάχιστον προς το παρόν. Ακόμη και υπό τη στενή καθοδήγηση του Λευκού Οίκου, η ανάδειξη της Ντέλσι Ροντρίγκες, μίας εκ των βασικών αρχιτεκτόνων του κατασταλτικού συστήματος της Βενεζουέλας, στη θέση της υπηρεσιακής προέδρου είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτή.

Η αμερικανική επέμβαση του Σαββατοκύριακου άνοιξε μια μακρά λίστα μη προβλέψιμων παραμέτρων. Ωστόσο, το πιο κρίσιμο ερώτημα για την Ουάσινγκτον και την περιοχή είναι απλό: Πώς ακριβώς ορίζεται η επιτυχία σε αυτή τη νέα φάση; Υπό τον Μαδούρο, οι πιθανότητες ουσιαστικής βελτίωσης ήταν μηδαμινές. Σήμερα, η αβεβαιότητα κυριαρχεί, αλλά για πρώτη φορά μετά από χρόνια η Βενεζουέλα ενδέχεται να βρίσκεται σε διαφορετική τροχιά. Τα ανώτερα κλιμάκια του «τσαβισμού» γνωρίζουν πλέον ότι είναι ευάλωτα στις παρεμβατικές διαθέσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, είτε αυτές εκδηλώνονται με ωμή ισχύ είτε με ποινικές διώξεις.

Αυτό καθιστά απολύτως αναγκαία τη σαφήνεια στόχων. Χωρίς ξεκάθαρη εικόνα για το τι επιδιώκει αυτή η στρατηγική, θα είναι αδύνατο να κριθεί αν αυτό το ιστορικό ρίσκο διορθώνει την πορεία ή απλώς αναδιανέμει την εξουσία. Η κυβέρνηση Τραμπ παραμένει μέχρι στιγμής ασαφής ως προς το τελικό της σχέδιο, πέρα από τις σύντομες δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο την Τετάρτη, περί δημιουργίας μιας «διαδικασίας συμφιλίωσης» και «ανασυγκρότησης της κοινωνίας των πολιτών» στη Βενεζουέλα. Όμως ας μην υπάρχει καμία αμφιβολία: Η εμφάνιση πολιτικών ελευθεριών στο άμεσο μέλλον θα πρέπει να αποτελεί το αδιαμφισβήτητο μέτρο επιτυχίας της αμερικανικής δράσης στη Βενεζουέλα.

Η χρήση της Ντέλσι Ροντρίγκες ως παράγοντα σταθεροποίησης για την αποφυγή του χάους δεν μπορεί να μετατραπεί σε άλλοθι για τη διατήρηση του status quo. Αν η προσέγγιση του Λευκού Οίκου πρόκειται να ληφθεί σοβαρά υπόψη, οι επόμενες εβδομάδες θα πρέπει να υπάρξουν ορατές βελτιώσεις στις πιο κατασταλτικές πρακτικές του καθεστώτος. Αυτό σημαίνει απτή χαλάρωση της πολιτικής καταπίεσης, ξεκινώντας με την απελευθέρωση των εκατοντάδων πολιτικών κρατουμένων και όσων κρατούνται αυθαίρετα, συμπεριλαμβανομένων αλλοδαπών που επί χρόνια χρησιμοποιούνται ως διαπραγματευτικά χαρτιά.

Μέχρι στιγμής, τα σημάδια δεν είναι ενθαρρυντικά. Οι διαβόητοι colectivos και αξιωματικοί της στρατιωτικής αντικατασκοπείας επέστρεψαν στους δρόμους του Καράκας αμέσως μετά την πτώση του Μαδούρο, τρομοκρατώντας τον πληθυσμό και συλλαμβάνοντας δημοσιογράφους, καταπνίγοντας κάθε έκφραση διαφωνίας. Αν δεν αρχίσουν να αναδύονται πολιτικές ελευθερίες και ουσιαστική προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της άρσης των πολιτικών αποκλεισμών και της επιστροφής των εξόριστων ηγετών, το συμπέρασμα θα είναι ότι η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται περισσότερο για έναν κυνικό έλεγχο των ενεργειακών πόρων στο πλαίσιο των γεωπολιτικών της «Μεγάλων Παιχνιδιών» παρά για την οικοδόμηση μιας γνήσιας δημοκρατικής μετάβασης.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η απομάκρυνση του Μαδούρο έχει διαλύσει μια εύθραυστη ισορροπία μεταξύ φατριών που λειτουργούν περισσότερο ως συνδικάτα οργανωμένου εγκλήματος παρά ως πολιτικοί δρώντες. Η Ροντρίγκες βρίσκεται πλέον σε μια αδιέξοδη θέση: Επιχειρεί να αποκαταστήσει αυτή την ισορροπία μέσα σε ένα επαναστατικό κίνημα που αισθάνεται προδομένο, ενώ ταυτόχρονα λαμβάνει οδηγίες από την Ουάσιγκτον, η οποία διαθέτει σημαντική επιρροή πάνω της, μετά τις αναφορές, δικαιολογημένες ή μη, ότι διευκόλυνε την παράδοση του Μαδούρο. Αυτή η δυναμική θα μπορούσε εύκολα να πυροδοτήσει υπαρξιακές εσωτερικές συγκρούσεις εντός του «τσαβισμού», ιδίως με τη φατρία που ελέγχει τον κατασταλτικό μηχανισμό, υπό τον Ντιοσντάδο Καμπέλο, τον οποίο οι ΗΠΑ φέρονται να έχουν ήδη εντάξει σε λίστα στόχων.

Οι εσωτερικές διαιρέσεις ή μια νέα βίαιη αμερικανική επέμβαση θα μπορούσαν να εντείνουν τη σύγκρουση για την εξουσία και να ανοίξουν ένα παράθυρο για μια εκλογική διέξοδο, ιδανικά μέσα σε έναν χρόνο, υπό την προϋπόθεση μιας ταχείας αναδιάρθρωσης των εκλογικών θεσμών, ώστε να διασφαλιστεί μια αξιόπιστη ψηφοφορία. Μπορεί να μην πρόκειται για την πιο θεσμικά άρτια λύση, ωστόσο θα μπορούσε να υπερβεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια της πολιτικής μετάβασης στη Βενεζουέλα: Την αποδοχή της ανάγκης παραχώρησης της εξουσίας από τον τσαβισμό, πιθανότατα με αντάλλαγμα αμνηστία και τη διατήρηση κάποιας πολιτικής εκπροσώπησης, έναν συμβιβασμό που η αντιπολίτευση επί μακρόν απορρίπτει. Η αποδυνάμωση του ελέγχου του «τσαβισμού» επί του στρατού θα διευκόλυνε μια τέτοια μετάβαση.

Φυσικά, ο Τραμπ ενδέχεται να έχει διαφορετικά κριτήρια επιτυχίας, όπως η απομάκρυνση πρακτόρων ξένων δυνάμεων και αντάρτικων οργανώσεων, καθώς και ο δηλωμένος στόχος του να ανασυγκροτήσει την κατεστραμμένη πετρελαϊκή βιομηχανία της Βενεζουέλας με τη βοήθεια αμερικανικών εταιρειών. Όμως αυτοί οι στόχοι, όσο σημαντικοί κι αν είναι, θα πρέπει να θεωρηθούν δευτερεύοντες σε σχέση με τον κεντρικό σκοπό: Να οδηγηθεί η Βενεζουέλα σε μια πιο ελεύθερη και δικαιότερη πολιτική τάξη. Χωρίς αυτό, οι ΗΠΑ δεν θα έχουν το ηθικό έρεισμα να παρουσιάσουν αυτή την επιχείρηση ως επιτυχία.

Πολλά εξαρτώνται από την ικανότητα της Ροντρίγκες να διαχειριστεί όλους αυτούς τους αντικρουόμενους παράγοντες. Δεν πρόκειται για μια μετριοπαθή φιγούρα: Είναι συνένοχη στις καταχρήσεις του «τσαβισμού» και απολύτως εξοικειωμένη με τη σκληρότητά του. Το κίνημα δεν θα εγκαταλείψει την εξουσία αν δεν εξαναγκαστεί υπό την απειλή όπλων, κάτι που ο Τραμπ φαίνεται να έχει κατανοήσει, καθιστώντας τη σημερινή συγκυρία βαθιά ασταθή. Παρ’ όλα αυτά, η νέα ηγετική μορφή είναι πιο καλλιεργημένη και τεχνοκρατική από τον Μαδούρο και χαίρει αξιοπιστίας στον πετρελαϊκό κλάδο, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί η κυβέρνηση Τραμπ επέλεξε να ρισκάρει με αυτή την ευρωπαϊκής εκπαίδευσης, φανατική παίκτρια πινγκ-πονγκ, σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή.

Όταν τη συνάντησα στο Καράκας το 2021, έδειχνε απόμακρη και ένα άτομο που έχει απόλυτα τον έλεγχο. Ένα έργο του βενεζουελάνου μετρ Κάρλος Κρους-Ντιέζ δέσποζε στο γραφείο της, σύμβολο εκλεπτυσμένου γούστου και σιωπηλής ισχύος. Ήταν αδύνατο να μη συγκριθεί αυτή η πολυτέλεια με τις εξαθλιωμένες ζωές των απλών Βενεζουελάνων έξω από τους τοίχους του κτιρίου. Η επιβλητική αισθητική του έργου τέχνης λειτουργούσε ως εύγλωττη υπενθύμιση: Με τον «τσαβισμό», τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται.
 

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.