Ανάρτηση του προέδρου Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσίαζε το σχέδιο ως κάτι απλό: οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μεσολαβούσαν για μια συμφωνία που θα έβαζε τέλος στον πόλεμο με το Ιράν και, σε αντάλλαγμα, μια σειρά χωρών της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας θα εντάσσονταν στις Συμφωνίες του Αβραάμ, αναγνωρίζοντας επίσημα το Ισραήλ.
Μάλιστα, ο ίδιος υποστήριξε ότι αυτό «θα έπρεπε να είναι υποχρεωτικό». Ωστόσο, οι μισές από τις χώρες που ανέφερε - όπως η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Τουρκία - έχουν ήδη διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ. Οι υπόλοιπες - ανάμεσά τους η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Πακιστάν - δεν δείχνουν καμία πρόθεση να προχωρήσουν σε αναγνώριση στο άμεσο μέλλον.
Έτσι, το ασαφές τελεσίγραφο που δημοσίευσε ο Τραμπ τη Δευτέρα αντιμετωπίστηκε στη Μέση Ανατολή με ένα μείγμα σιωπής και αμηχανίας. Αναλυτές της περιοχής δήλωσαν ότι δυσκολεύονται ακόμη και να κατανοήσουν τη λογική της πρότασης.
Γιατί, διερωτώνται, ο τερματισμός ενός πολέμου που ξεκίνησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ με τους βομβαρδισμούς κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου θα έπρεπε να αποτελέσει κίνητρο για χώρες όπως το Κατάρ να αναγνωρίσουν το Ισραήλ, όταν οι ίδιες είχαν καταβάλει μεγάλες προσπάθειες ώστε να αποτρέψουν εξαρχής τη σύγκρουση;
«Είναι απλώς παράξενο», δήλωσε ο Γιοέλ Γκουζάνσκι, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ. «Ποια είναι η σύνδεση ανάμεσα σε μια συμφωνία με το Ιράν και σε αυτό; Ειλικρινά, με αφήνει απορημένο».
Δύο δυτικοί διπλωμάτες στην περιοχή δήλωσαν, υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι κανείς δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει σοβαρά την ιδέα.
Όταν ζητήθηκε από εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου να εξηγήσει τη σύνδεση ανάμεσα στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν και στην επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, δεν δόθηκε άμεση απάντηση. Αντ’ αυτού, παρέπεμψε σε δηλώσεις του Τραμπ την Τετάρτη, σύμφωνα με τις οποίες μια αμερικανική συμφωνία με το Ιράν θα μπορούσε να εξαρτηθεί από το εάν χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ συμφωνήσουν να αναγνωρίσουν το Ισραήλ.
«Πιστεύω ότι αυτές οι χώρες μας το οφείλουν», είπε ο Τραμπ. «Δεν είμαι βέβαιος ότι πρέπει να κάνουμε τη συμφωνία, αν δεν υπογράψουν».
Στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ - που επιτεύχθηκαν το 2020 με τη μεσολάβηση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ - τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Μαρόκο συμφώνησαν να εγκαθιδρύσουν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ. Πολλοί Αμερικανοί πολιτικοί χαρακτήρισαν τότε τη συμφωνία σημαντική διπλωματική επιτυχία και συχνά την αποκαλούσαν «συμφωνία ειρήνης».
Ωστόσο, αναλυτές από τη Μέση Ανατολή επισημαίνουν ότι πρόκειται περισσότερο για πολιτικό όρο, καθώς δεν υπήρξε ποτέ πόλεμος ανάμεσα στο Ισραήλ και το Μπαχρέιν ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Στην πράξη, οι συμφωνίες παρέκαμψαν το κεντρικό πρόβλημα της περιοχής - τη σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστινίων - δημιουργώντας εικόνα ομαλότητας ανάμεσα σε κράτη που δεν βρίσκονταν σε πόλεμο.
Έκτοτε, οι Συμφωνίες του Αβραάμ άνοιξαν τον δρόμο για επέκταση του εμπορίου, της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας και του τουρισμού ανάμεσα στις χώρες που συμμετέχουν. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία αποτέλεσαν τον βασικό αραβικό αρχιτέκτονα των συμφωνιών, έχουν αναπτύξει ιδιαίτερα στενές σχέσεις με το Ισραήλ.
Παρά ταύτα, οι συμφωνίες δεν εγκαινίασαν μια νέα εποχή ειρήνης στην περιοχή. Αντίθετα, οι στενοί δεσμοί των Εμιράτων με το Ισραήλ τα έχουν καταστήσει ολοένα και περισσότερο εξαίρεση στη Μέση Ανατολή.
Για το Ισραήλ, η κορυφαία επιτυχία των Συμφωνιών του Αβραάμ θα ήταν η εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία, τη μεγαλύτερη αραβική οικονομία και τόπο των ιερότερων χώρων του Ισλάμ. Η Σαουδική Αραβία δεν αναγνωρίζει επίσημα το Ισραήλ, αν και διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις έχουν θέσει ως στόχο την αλλαγή αυτής της στάσης.
Πλέον, ελάχιστοι θεωρούν αυτό το ενδεχόμενο ρεαλιστικό. Τα τελευταία χρόνια, Σαουδάραβες αξιωματούχοι συνδέουν σταθερά την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ με τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Η σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση — η πιο δεξιά στην ιστορία της χώρας — αντιτίθεται έντονα σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο και δεν είναι διατεθειμένη ούτε καν να συζητήσει οδικό χάρτη προς αυτή την κατεύθυνση.
«Η Σαουδική Αραβία δεν πρόκειται να πιεστεί σε μια ιστορική απόφαση που αγνοεί την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση», δήλωσε ο Σαλμάν αλ-Ανσάρι, Σαουδάραβας πολιτικός αναλυτής. «Η δέσμευση της Σαουδικής Αραβίας στη λύση των δύο κρατών δεν είναι σύνθημα ούτε διαπραγματευτικό χαρτί».
Η γλώσσα που χρησιμοποίησε ο Τραμπ έδινε την εντύπωση ότι εκδίδει εντολές και όχι ότι διατυπώνει αίτημα.
«Θα πρέπει να ξεκινήσει άμεσα με την υπογραφή από τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ και οι υπόλοιποι να ακολουθήσουν», ανέφερε. «Αν δεν το κάνουν, τότε δεν θα πρέπει να συμμετέχουν σε αυτή τη συμφωνία, καθώς αυτό δείχνει κακή πρόθεση».
Ο Τραμπ άφησε ακόμη να εννοηθεί ότι ακόμη και το Ιράν - ο μεγαλύτερος εχθρός του Ισραήλ - θα μπορούσε κάποια στιγμή να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ. «Ουάου, αυτό θα ήταν πραγματικά κάτι ξεχωριστό!», έγραψε χαρακτηριστικά.
Λίγο αργότερα, ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, που προηγουμένως είχε επικρίνει το ενδεχόμενο συμφωνίας με το Ιράν, χαρακτήρισε την ιδέα «απλώς εξαιρετική», υποστηρίζοντας τη σύνδεση της συμφωνίας με την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ. «Περιμένω από τους Άραβες συμμάχους μας να την αγκαλιάσουν», έγραψε.
Αναλυτές σημειώνουν ότι, αν ληφθούν κυριολεκτικά, οι δηλώσεις αυτές δείχνουν άγνοια των πολιτικών ισορροπιών στη Μέση Ανατολή. Η σύνδεση με το Ισραήλ - που ποτέ δεν υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής στους αραβικούς πληθυσμούς — έχει γίνει ακόμη πιο τοξική μετά τους καταστροφικούς πολέμους που διεξήγαγε το Ισραήλ στη Γάζα, στον Λίβανο και στο Ιράν μετά την επίθεση της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023.
Μη ρεαλιστικό το σενάριο αναγνώρισης του Ισραήλ
Με τις ισραηλινές εκλογές να αναμένονται το φθινόπωρο και το πολιτικό μέλλον του Μπενιαμίν Νετανιάχου να βρίσκεται υπό πίεση, το ενδεχόμενο η Σαουδική Αραβία ή άλλα μουσουλμανικά κράτη να του προσφέρουν ένα τόσο σημαντικό διπλωματικό δώρο μοιάζει ακόμη πιο απομακρυσμένο.
«Αυτές οι χώρες δεν πρόκειται να κάνουν κανένα βήμα πριν από τις εκλογές στο Ισραήλ και πριν διαπιστώσουν τι θα αποφέρει μια συμφωνία με το Ιράν», δήλωσαν ειδικοί, προσθέτοντας: «Βρισκόμαστε ακόμη μέσα στην ομίχλη του πολέμου».
Ο Τραμπ πρότεινε ακόμη ότι και το Πακιστάν - το οποίο έχει μεσολαβήσει ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου - θα μπορούσε να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Στο Πακιστάν, μία από τις πολυπληθέστερες μουσουλμανικές χώρες του κόσμου, αξιωματούχοι και αναλυτές απέρριψαν κατηγορηματικά την πρόταση. Το Πακιστάν δεν αναγνωρίζει το Ισραήλ και στα πακιστανικά διαβατήρια αναγράφεται ρητά ότι οι κάτοχοί τους δεν επιτρέπεται να ταξιδεύουν εκεί.
Ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν, Χαουάτζα Μοχάμαντ Ασίφ, δήλωσε σε τοπικό τηλεοπτικό δίκτυο ότι η ένταξη στις Συμφωνίες του Αβραάμ θα ερχόταν σε σύγκρουση με τις «θεμελιώδεις ιδεολογικές αρχές» της χώρας.
Πακιστανοί αναλυτές εκτίμησαν ότι η δήλωση Τραμπ ίσως στόχευε στην ικανοποίηση μέρους του εσωτερικού του ακροατηρίου - όπως οι σκληροπυρηνικοί απέναντι στο Ιράν που θεωρούν απογοητευτική μια πιθανή συμφωνία με την Τεχεράνη. Χαρακτήρισαν επίσης την πρόταση αντιπερισπασμό από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν.
«Ο Τραμπ ίσως προσπαθεί να αποσπάσει την προσοχή με τη δήλωσή του για τις Συμφωνίες του Αβραάμ, αλλά είναι μια αδύναμη προσπάθεια», δήλωσε η Μαλίχα Λόντι, πρώην πρέσβειρα του Πακιστάν στις ΗΠΑ και στον ΟΗΕ.
Τελικά, ο ίδιος ο Τραμπ φάνηκε να αφήνει ανοιχτό παράθυρο υπαναχώρησης, προκαλώντας ερωτήματα για τον λόγο που έκανε εξαρχής την πρόταση.
«Ίσως είναι πιθανό», έγραψε, «ορισμένες από τις χώρες που ανέφερα να έχουν αποδεκτούς λόγους για να μην αναγνωρίζουν το Ισραήλ».
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι οι υπόλοιπες χώρες θα πρέπει να είναι έτοιμες να συμμετάσχουν, ώστε η συμφωνία με το Ιράν να αποτελέσει «ένα πολύ πιο ιστορικό γεγονός απ’ ό,τι θα ήταν διαφορετικά».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
