Του Στέφανου Νικολαΐδη
Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολουθούν Αθήνα και Λευκωσία τη νέα πρωτοβουλία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για την επανεκκίνηση της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού, σε μια συγκυρία κατά την οποία το ζήτημα φαίνεται να αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, υπερβαίνοντας τα στενά όρια του ελληνοτουρκικού διαλόγου.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ ξεκινά σήμερα, Τρίτη, τον κύκλο των κρίσιμων επαφών του στη Λευκωσία. Λίγο πριν τις 10:30 έγινε δεκτός στο Προεδρικό Μέγαρο από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, ενώ στις 11:45 θα μεταβεί στα Κατεχόμενα για συνάντηση με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν.
Βίντεο από την άφιξη Γκουτέρες στο Προεδρικό Μέγαρο
Στις 16:00 θα επισκεφθεί τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων (ΔΕΑ), σε μια κίνηση με ιδιαίτερο συμβολισμό, ενώ το βράδυ θα παρακαθίσει σε ιδιωτικό δείπνο στην οικία του ειδικού αντιπροσώπου του ΟΗΕ στην Κύπρο, Κασίμ Ντιάν.
Η αυριανή ημέρα θεωρείται η πλέον κρίσιμη, καθώς στο παλαιό αεροδρόμιο της Λευκωσίας θα πραγματοποιηθεί η κοινή συνάντηση του Αντόνιο Γκουτέρες με τον Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουφάν Ερχιουρμάν, πριν από τις δημόσιες δηλώσεις του γενικού γραμματέα.
Είχε προηγηθεί η επίσκεψη της προσωπικής απεσταλμένης του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία τις προηγούμενες ημέρες πραγματοποίησε κύκλο επαφών σε Βρυξέλλες και Άγκυρα, συναντώντας μεταξύ άλλων τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν. Λίγο αργότερα ακολούθησε τηλεφωνική επικοινωνία του κ. Φιντάν με τον ίδιο τον Αντόνιο Γκουτέρες, κατά την οποία συζητήθηκαν τόσο το Κυπριακό όσο και οι εξελίξεις στη Συρία.
Παράλληλα, το περασμένο Σάββατο, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας είχε συνάντηση στην Αθήνα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, στο πλαίσιο του συντονισμού Αθήνας και Λευκωσίας ενόψει των κρίσιμων επαφών.
Μέχρι στιγμής, πάντως, οι βασικές θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν αμετάβλητες. Η ελληνοκυπριακή πλευρά, με τη στήριξη της Ελλάδας, επιμένει στη λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, όπως προβλέπουν τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ενώ η Άγκυρα εξακολουθεί να υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών.
Από το Κυπριακό στην ευρωπαϊκή άμυνα
Ωστόσο, σύμφωνα με εκτιμήσεις διπλωματών και αναλυτές, το πραγματικό διακύβευμα της νέας πρωτοβουλίας υπερβαίνει πλέον το ίδιο το Κυπριακό.
Το ζήτημα συνδέεται άμεσα με τις ευρωτουρκικές σχέσεις, τη νέα αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας, αλλά και τον ρόλο που φιλοδοξεί να διαδραματίσει η Τουρκία στα νέα αμυντικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μιλώντας πρόσφατα στο skai.gr, ο διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων, Κωνσταντίνος Φίλης, εκτίμησε ότι η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει ευθέως την πρόοδο στο Κυπριακό με την ενίσχυση της συμμετοχής της στη νέα ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική.
Όπως σημείωσε, η τουρκική πλευρά προβάλλει το επιχείρημα ότι δεν μπορεί να υπάρξει ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς τη συμμετοχή της και ότι η επίλυση του Κυπριακού αποτελεί προϋπόθεση για να προχωρήσει αυτή η διαδικασία.
Κατά τον ίδιο, πρόκειται για μια επιχειρηματολογία που φαίνεται να βρίσκει ολοένα και περισσότερους αποδέκτες σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ιδίως σε κράτη που επιθυμούν στενότερη συνεργασία με την Τουρκία στον τομέα της άμυνας.
«Αυτό θα είναι το βασικό επιχείρημα της Τουρκίας προς τους Ευρωπαίους», εκτίμησε ο κ. Φίλης, προειδοποιώντας ότι Αθήνα και Λευκωσία θα πρέπει να προετοιμαστούν για μια περίοδο αυξημένων πιέσεων.
Κατά τον κ. Φίλη, προβληματισμό προκαλεί και η εικόνα που σταδιακά διαμορφώνεται στη διεθνή κοινότητα.
Όπως επισημαίνει, η τουρκική πλευρά έχει καταφέρει σε σημαντικό βαθμό να εμφανίσει τους Τουρκοκυπρίους ως την πλευρά που επιδιώκει περισσότερο τη διαπραγμάτευση, παρουσιάζοντας τις δικές της προτάσεις ως τις μόνες «ρεαλιστικές».
«Στο πεδίο της δημόσιας διπλωματίας αυτό πρέπει να ανατραπεί», υπογράμμισε, εκτιμώντας ότι η ελληνική και η κυπριακή πλευρά οφείλουν να ενισχύσουν την παρουσία τους στη διεθνή ενημέρωση και να αποδομήσουν αυτή την εικόνα.
Γιατί τώρα;
Την ίδια στιγμή, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Άγγελος Συρίγος συνδέει τη νέα κινητικότητα με τις ευρύτερες εξελίξεις στις σχέσεις Δύσης–Τουρκίας.
Όπως εκτίμησε μιλώντας πρόσφατα στο skai.gr, ακόμη και η απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μην πραγματοποιήσει τελικά την προγραμματισμένη επίσκεψή του στα Κατεχόμενα την 52η επέτειο του «Αττίλα» στις 24 Ιουλίου εντάσσεται σε αυτή τη στρατηγική, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει χαμηλούς τόνους ενόψει της νέας προσπάθειας του ΟΗΕ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το Κυπριακό δεν μπορεί πλέον να εξεταστεί ανεξάρτητα από δύο κρίσιμα ζητήματα για την Τουρκία: την προσπάθειά της να επιστρέψει στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, μετά την υπόθεση των S-400, αλλά και τη συμμετοχή της στα νέα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Ο κ. Συρίγος υπογράμμισε ότι το βασικό εμπόδιο δεν είναι μόνο οι ελληνοτουρκικές διαφορές, αλλά και το γεγονός ότι η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί στρατεύματα κατοχής σε έδαφος κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Είναι ο απόλυτος παραλογισμός», σημείωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό μια χώρα να συμμετέχει στα νέα ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία, ενώ εξακολουθεί να κατέχει παράνομα τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Κατά την εκτίμησή του, τους επόμενους μήνες είναι πιθανό να ενταθούν οι πιέσεις προς Αθήνα και Λευκωσία, με το επιχείρημα είτε να προχωρήσει μια νέα διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού είτε να διευκολυνθεί η συμμετοχή της Τουρκίας στη νέα ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική.
Ο παράγοντας Τραμπ
Στην εξίσωση εισέρχεται, σύμφωνα με τους αναλυτές, και η Ουάσιγκτον.
Ο Κωνσταντίνος Φίλης εκτίμησε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να προσεγγίζει τα διεθνή ζητήματα με έντονα συναλλακτική λογική, δίνοντας προτεραιότητα στις γρήγορες πολιτικές διευθετήσεις έναντι της μακροχρόνιας βιωσιμότητας των συμφωνιών.
Μια ενδεχόμενη πρόοδος στο Κυπριακό θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως σημαντική διπλωματική επιτυχία, ενώ παράλληλα θα εξυπηρετούσε ευρύτερους σχεδιασμούς που αφορούν την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο, την ενεργειακή αξιοποίηση της περιοχής και τη στενότερη σύνδεση της Τουρκίας με τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Ο κ. Φίλης, ωστόσο, επεσήμανε ότι εύλογη πηγή ανησυχίας για την ελληνική πλευρά αποτελεί το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επιχειρήσει να αξιοποιήσει τη σημερινή επιρροή που φαίνεται να διαθέτει στον Λευκό Οίκο, προκειμένου να αποκομίσει ανταλλάγματα σε ζητήματα που για την Ελλάδα είναι στρατηγικής σημασίας, αλλά για τις Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνται δευτερεύουσας προτεραιότητας.
«Η Ελλάδα αποτελεί σημαντικότατο κρίκο στην αμερικανική αλυσίδα ασφάλειας και επιρροής στην ευρύτερη περιοχή, συμμετέχει σε ενεργειακά projects που ισχυροποιούν το αμερικανικό αποτύπωμα, έχει αναπτύξει ισχυρούς δεσμούς με το Ισραήλ και η Κύπρος έχει αναβαθμίσει σημαντικά τη γεωπολιτική της αξία στους αμερικανικούς σχεδιασμούς», υπογράμμισε.
Το πραγματικό διακύβευμα
Παρά τη νέα κινητικότητα, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι ο βασικός στόχος της παρούσας πρωτοβουλίας δεν είναι απαραίτητα η άμεση επίλυση του Κυπριακού, αλλά η διατήρηση της διαδικασίας σε τροχιά διαλόγου και η αποτροπή ενός νέου παρατεταμένου αδιεξόδου.
Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το κρίσιμο ζητούμενο παραμένει οποιαδήποτε επανεκκίνηση των συνομιλιών να κινηθεί αυστηρά εντός του πλαισίου των αποφάσεων του ΟΗΕ και να μην οδηγήσει σε έμμεση νομιμοποίηση λύσεων που θα αποκλίνουν από τη συμφωνημένη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας ή θα συνδέσουν τις ευρωτουρκικές σχέσεις με παραχωρήσεις που δεν θα συνοδεύονται από ουσιαστικές δεσμεύσεις της Άγκυρας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η διήμερη παρουσία του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο αποκτά σημασία που υπερβαίνει το ίδιο το Κυπριακό: αποτελεί ένα πρώτο τεστ για το κατά πόσο η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να δημιουργήσει προϋποθέσεις επανεκκίνησης της διαδικασίας ή αν, αντιθέτως, θα αναδείξει ακόμη εντονότερα τις στρατηγικές αποκλίσεις που εξακολουθούν να χωρίζουν τις δύο πλευρές.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
