Του Ishaan Tharoor
Σε πολλά επίπεδα, η εικόνα στο γραφικό ελβετικό ορεινό θέρετρο Νταβός στα τέλη Ιανουαρίου μοιάζει όπως πάντα. Το πυκνό δάσος από έλατα κάτω από την κορυφή του Jakobshorn είναι σκεπασμένο με φρέσκο χιόνι. Το μικρό αεροδρόμιο στα βουνά είναι γεμάτο ιδιωτικά τζετ. Φάλαγγες από μαύρα βαν και SUV κινούνται αργά στους παγωμένους δρόμους. Πίσω από ένα εκτεταμένο πλέγμα ασφαλείας, περίπτερα που εκπροσωπούν μερικές από τις ισχυρότερες εταιρείες τεχνολογίας, βιομηχανίες και κρατικά επενδυτικά ταμεία στον κόσμο καταλαμβάνουν βιτρίνες καταστημάτων, περιμένοντας την άφιξη της παγκόσμιας ελίτ που συρρέει κάθε χρόνο σε αυτή τη γωνιά των Άλπεων.
Πίσω όμως από τη γνώριμη αυτή εικόνα, συντελείται μια βαθιά αλλαγή. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ηγείται μίας από τις μεγαλύτερες αμερικανικές αντιπροσωπείες που έχουν ποτέ συμμετάσχει στην ετήσια σύνοδο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, όπου αναμένεται να απευθύνει ομιλία την Τετάρτη, σε μια στιγμή που η κυβέρνησή του εμφανίζεται σε ανοιχτή σύγκρουση με τα δόγματα που εδώ και δεκαετίες ορίζουν τις συναντήσεις στο Νταβός.
Οι εμπορικοί πόλεμοι του Τραμπ, τόσο απέναντι σε συμμάχους όσο και σε αντιπάλους των ΗΠΑ, διαλύουν τους κανόνες της παγκοσμιοποίησης που προωθούνταν εδώ επί δεκαετίες. Παράλληλα, η διαρκής προσφυγή του στον εξαναγκασμό ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το πνεύμα συνεννόησης και συνεργασίας που πρεσβεύει το Νταβός.
Η ομιλία του Τραμπ θα πραγματοποιηθεί λίγες ημέρες αφότου άρχισε να απειλεί με νέους δασμούς τους Ευρωπαίους εταίρους των ΗΠΑ, λόγω της άρνησής τους να αποδεχθούν τους ισχυρισμούς του ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να προσαρτήσουν τη Γροιλανδία. Το Σαββατοκύριακο επιτέθηκε με οξύτητα στη Δανία και γενικότερα στην Ευρώπη, διασφαλίζοντας ουσιαστικά ότι η Αρκτική θα κυριαρχήσει στις συζητήσεις στο Νταβός.
«Είμαστε έτοιμοι να προσέλθουμε σε διάλογο, με βάση τις αρχές της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας», αναφέρεται σε κοινή δήλωση ευρωπαϊκών χωρών που βρίσκονται αντιμέτωπες με τις αμερικανικές απειλές δασμών λόγω της Γροιλανδίας. «Οι απειλές για επιβολή δασμών υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις και ενέχουν τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής κλιμάκωσης».
Η σύλληψη νωρίτερα αυτόν τον μήνα του προέδρου της Βενεζουέλα, Νικολάς Μαδούρο, από τον Ντόναλντ Τραμπ φάνηκε να δημιουργεί νέα προηγούμενα, υπογραμμίζοντας την αντίληψη του Λευκού Οίκου ότι το δυτικό ημισφαίριο θα πρέπει να αποτελεί σφαίρα επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών. Πολλοί διακεκριμένοι αναλυτές εξωτερικής πολιτικής εκτιμούν ότι ο Τραμπ εγκαινιάζει μια παγκόσμια τάξη όπου «η ισχύς επιφέρει το δίκαιο».
«Η διπλωματία των κανονιοφόρων επέστρεψε με εκδίκηση», δήλωσε πρόσφατα η Comfort Ero, επικεφαλής της International Crisis Group. «Τι κάνεις όταν το διεθνές δίκαιο μετατρέπεται σε διεθνικές ευγένειες;»
Η αντίδραση από το Νταβός δείχνει πιο προσεκτική και μετρημένη απ’ ό,τι στο παρελθόν. Για περισσότερα από δέκα χρόνια, οι διοργανωτές του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ προειδοποιούν γιατη διατάραξη της διεθνούς τάξη, ρωγμές, κρίσεις και δυσλειτουργίες που μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσω της συλλογικής παγκόσμιας προσπάθειας. Το φετινό, πιο ασαφές και ταπεινό θέμα, «ένα πνεύμα διαλόγου», μοιάζει να επιλέχθηκε εν αναμονή της ανατρεπτικής δυναμικής που φέρει ο Τραμπ στο φόρουμ.
«Υπάρχει ισχυρή συναίνεση ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια νέα πραγματικότητα», είπε ο Mirek Dusek, διευθυντικό στέλεχος του WEF υπεύθυνο για τον προγραμματισμό και το επιχειρηματικό σκέλος της ετήσιας συνόδου. «Ο ρόλος μας είναι να είμαστε χρήσιμοι ως οργανισμός και, σε αυτή τη συγκυρία, να φέρνουμε τους πρωταγωνιστές στο ίδιο τραπέζι».
Σε αυτό τουλάχιστον, το Νταβός μπορεί να ανταποκριθεί. Οι διοργανωτές του φόρουμ κάνουν λόγο για ρεκόρ συμμετοχής, με περίπου 65 αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων, δεκάδες ακόμη υπουργούς Οικονομικών και Εξωτερικών, καθώς και σχεδόν 2.000 κορυφαίους διευθύνοντες συμβούλους και επιχειρηματικούς ηγέτες. Όλοι αυτοί συναντώνται σε μια περίοδο που, όπως σημειώνει η διεθνής οργάνωση Oxfam στην τελευταία της έκθεση, ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε κατά περίπου 2,5 τρισ. δολάρια τον τελευταίο χρόνο, ποσό μεγαλύτερο από τον συνολικό πλούτο που κατέχει το φτωχότερο μισό της ανθρωπότητας, (πάνω από 4 δισ. άνθρωποι).
Με τη σκιά του Ντόναλντ Τραμπ να πλανάται πάνω από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, είναι απίθανο να υπάρξει ευρεία συναίνεση για την αντιμετώπιση της ανισότητας ή ίσως οποιασδήποτε άλλης κοινής παγκόσμιας πρόκλησης. Η ετήσια έκθεση Global Risks του WEF, η οποία βασίζεται σε έρευνα σε περισσότερους από 1.000 γεωπολιτικούς και οικονομικούς ειδικούς παγκοσμίως, κατέδειξε τη «γεωοικονομική αντιπαράθεση» ως τη βασική πηγή βραχυπρόθεσμης ανησυχίας. Παράλληλα, η τελευταία έκδοση του Global Cooperation Barometer του WEF, δείκτης που χρησιμοποιεί δεκάδες μετρήσεις για να αποτυπώσει το επίπεδο διεθνούς συνεργασίας, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «ο πολυμερής κόσμος πράγματι υποχωρεί».
Αυτό το κλίμα της εποχής τροφοδοτείται εν μέρει από το πολιτικό σχέδιο του Τραμπ. «Η κεντρική στρατηγική διορατικότητα του Τραμπ ήταν πάντα ότι η Αμερική είναι καλύτερα προετοιμασμένη από οποιαδήποτε άλλη χώρα να ευημερήσει σε μια σκληρή αρένα», έγραψε ο Hal Brands, ανώτερος ερευνητής στο American Enterprise Institute. «Αν η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί πλέον να στηρίζει τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη ή δεν μπορεί να αντέξει το κόστος της απέναντι σε αυξανόμενες προκλήσεις, ίσως έχει νόημα να διεκδικήσει το μεγαλύτερο δυνατό μερίδιο από τα λάφυρα».
Οι διοργανωτές του Νταβός, ωστόσο, δεν θέλουν να κυριαρχήσει η απαισιοδοξία. «Η συνεργασία είναι σαν το νερό, αν συναντήσει εμπόδιο, βρίσκει άλλον δρόμο», δήλωσε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ο Børge Brende, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του WEF, σε ενημερωτική τηλεδιάσκεψη με δημοσιογράφους.
Ο κόσμος, πάντως, δεν μένει αδρανής απέναντι στην ανατροπή που φέρνει ο Τραμπ. Τις τελευταίες ημέρες εστάλησαν σαφή σήματα από τον πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ,, ο οποίος αναγνώρισε τη μεταβαλλόμενη «νέα παγκόσμια τάξη» κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Κίνα, όπου η κυβέρνησή του επανεκκίνησε μια επί μακρόν προβληματική σχέση, προωθώντας μια «νέα στρατηγική εταιρική σχέση». Οι κινήσεις της Οτάβας δύσκολα θα είχαν γίνει χωρίς έναν χρόνο έντασης με την Ουάσιγκτον, συμπεριλαμβανομένων των δηλώσεων Τραμπ που προέτρεπαν τον Καναδά να γίνει η 51η πολιτεία των ΗΠΑ.
«Το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα υφίσταται μια θεμελιώδη αλλαγή», δήλωσε ο Κάρνεϊ στο Πεκίνο, σημειώνοντας ότι μειώνεται «η αποτελεσματικότητα των πολυμερών θεσμών στους οποίους βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό εμπορικοί εταίροι όπως ο Καναδάς και η Κίνα». «Αυτό συμβαίνει γρήγορα. Είναι μεγάλης κλίμακας. Πρόκειται για ρήξη».
Ξεχωριστά, έπειτα από ένα τέταρτο του αιώνα διαπραγματεύσεων, τέσσερις χώρες της Νότιας Αμερικής ολοκλήρωσαν τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. «Αυτή είναι η δύναμη της συνεργασίας και της ανοιχτότητας. Αυτή είναι η δύναμη της φιλίας και της κατανόησης μεταξύ λαών και περιοχών πέρα από ωκεανούς», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο πλευρό του προέδρου της Βραζιλίας, Λούλα ντα Σίλβα, στο Ρίο ντε Τζανέιρο. «Και έτσι δημιουργούμε πραγματική ευημερία, ευημερία που μοιράζεται. Διότι συμφωνούμε ότι το διεθνές εμπόριο δεν είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος».
Οι νέες ευθυγραμμίσεις που διαμορφώνονται ρίχνουν ιδιαίτερο φως στη θέση της Αμερικής του Τραμπ. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παραμείνουν η ισχυρότερη οικονομικά και στρατιωτικά χώρα του κόσμου για αρκετά ακόμη χρόνια», έγραψε ο θεωρητικός διεθνών σχέσεων Αμιτάβ Ατσάρια σε άρθρο του στο Foreign Policy. «Όμως θα απουσιάζουν από -αν δεν είναι ενεργά εχθρικές προς- την υφιστάμενη διεθνή τάξη».
Ο Ατσάρια χαρακτήρισε αυτή τη «μοναδική διαμόρφωση», που αναδύεται από τον αμερικανικό ανταγωνισμό, ως «ο κόσμος μείον ένα».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
