Ο όρος «παγκοσμιοποιητής» χρησιμοποιείται κυρίως με αρνητική χροιά. Οι δεξιοί εθνικιστές στη Δύση, ιδίως, αποδίδουν εδώ και χρόνια τα προβλήματα και τις αποτυχίες των κοινωνιών τους στους «παγκοσμιοποιητές», περιγράφοντάς τους ως μια καρικατούρα καλοβαλμένων, κοσμοπολίτικων ελίτ που κυνηγούν τα πολυεθνικά κεφάλαια και εφαρμόζουν σχέδια εις βάρος των συμπολιτών τους. Η θεωρία κατά της παγκοσμιοποίησης αποτυπώνεται στον πυρήνα της δεύτερης θητείας του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ: απελαύνει παράτυπους μετανάστες και ξένους φοιτητές και υπερασπίζεται τον προστατευτισμό, καθώς επιχειρεί να αναδιαμορφώσει την παγκόσμια οικονομική τάξη μέσω σαρωτικών δασμών.
Η περιφρόνηση προς την «ατζέντα της παγκοσμιοποίησης» καθόρισε και τη δεξιά κριτική στον Πάπα Φραγκίσκο, τον σεβαστό Αργεντινό Ιησουίτη ιερωμένο, που απεβίωσε τη Δευτέρα έπειτα από εγκεφαλικό και καρδιοκυκλοφορική κατάρρευση. Η υποστήριξή του στα δικαιώματα των μεταναστών, η δράση του για την κλιματική αλλαγή και η μετριοπαθής αποδοχή της ομοφυλοφιλίας οδήγησαν Αμερικανούς δεξιούς να τον χαρακτηρίσουν «woke» πάπα, φιλικό προς τη «θεολογία της απελευθέρωσης» της Λατινικής Αμερικής, την οποία απεχθάνονται οι παραδοσιακοί του Βατικανού και οι συντηρητικοί της Δύσης. Ο πρώην σύμβουλος του Τραμπ, Στίβεν Μπάνον, είχε πει στους ακροδεξιούς συνομιλητές του στην Ευρώπη να θεωρούν τον Πάπα «εχθρό».
Το Ινστιτούτο Lepanto, ένα υπερσυντηρητικό καθολικό think tank που καταφέρθηκε συχνά κατά του ποντίφικα Φραγκίσκου, επέμενε ότι ο Πάπας υπηρετεί τα σχέδια των «κομμουνιστών». Η απόφασή του το 2021 να ζητήσει συγγνώμη για τις θηριωδίες του 16ου αιώνα στον Νέο Κόσμο από τους Ισπανούς κατακτητές στο όνομα της Καθολικής Εκκλησίας προκάλεσε οργή στην Ισπανία, με εκπρόσωπο του ακροδεξιού κόμματος Vox να χλευάζει: «Δεν καταλαβαίνω πώς ένας Πάπας με αργεντίνικη υπηκοότητα μπορεί να ζητά συγγνώμη εκ μέρους άλλων».
Ο Φραγκίσκος δεν γλίτωσε ούτε την οργή των συμπατριωτών του, καθώς ο πρόεδρος της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι είχε δηλώσει σε συνέντευξη πριν αναλάβει καθήκοντα ότι ο Πάπας είναι «εκπρόσωπος της κακής Αριστεράς». (Έκτοτε έχει γίνει πιο διαλλακτικός και σε δήλωσή του για τον θάνατο του Φραγκίσκου έκανε λόγο για «μικρές» διαφορές).
Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι μια από τις τελευταίες μεγάλες συναντήσεις του Πάπα Φραγκίσκου ήταν με τον Αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, έναν προσήλυτο στον Καθολικισμό, που πλέον αυτοπροσδιορίζεται ως «μεταφιλελεύθερος» εθνικιστής. Στις πρώτες εβδομάδες της προεδρίας Τραμπ, ο Βανς επιχείρησε να θεμελιώσει τον νατιβισμό του σε μεσαιωνικούς καθολικούς όρους, επικαλούμενος την έννοια του «ordo amoris» («τάγμα αγάπης»), που υπονοεί ότι κάποιος έχει μεγαλύτερη υποχρέωση προς όσους είναι πιο κοντά του από εκείνους που βρίσκονται μακριά.
Ο Φραγκίσκος, μέχρι τις τελευταίες του μέρες, δεν είχε χρόνο για τέτοιου είδους επιχειρήματα. «Η πράξη της απέλασης ανθρώπων που στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους λόγω ακραίας φτώχειας, ανασφάλειας, εκμετάλλευσης, διωγμών ή σοβαρής περιβαλλοντικής υποβάθμισης, προσβάλλει την αξιοπρέπεια πολλών ανδρών και γυναικών, και ολόκληρων οικογενειών, και τους θέτει σε κατάσταση ιδιαίτερης ευαλωτότητας και ανυπεράσπιστης κατάστασης», έγραψε σε πρόσφατη επιστολή του προς Αμερικανούς επισκόπους. Στην πρώτη θητεία του Τραμπ, ο Φραγκίσκος είχε πει ότι η οικοδόμηση τειχών στα σύνορα και ο διαχωρισμός γονέων που ζητούν άσυλο από τα παιδιά τους καθιστούν τον πρόεδρο «μη Χριστιανό».
Το πασχαλινό μήνυμα του Πάπα, το οποίο διαβάστηκε φέτος από αντικαταστάτη του, θρηνούσε τα μίση μιας ολοένα και πιο ανελεύθερης εποχής. «Πόση περιφρόνηση καλλιεργείται μερικές φορές απέναντι στους ευάλωτους, τους περιθωριοποιημένους και τους μετανάστες», ανέφερε το κείμενο. «Απευθύνω έκκληση σε όλους όσοι κατέχουν πολιτικές ευθύνες στον κόσμο μας να μην υποκύψουν στη λογική του φόβου».
Ο Φραγκίσκος πέρασε χρόνια προσπαθώντας ακούραστα να καταπολεμήσει αυτόν τον φόβο του «άλλου». Έπλυνε τα πόδια Αράβων μεταναστών που ζητούσαν άσυλο στην Ευρώπη. Ζήτησε δημόσια συγγνώμη από τους Ροχίνγκια μουσουλμάνους σε τελετή, μετά την κριτική ότι δεν στάθηκε αρκετά υπέρ τους στη διάρκεια επίσκεψής του το 2017 στη Μιανμάρ, όπου οι αρχές αντιμετωπίζουν τη διωκόμενη μειονότητα ως παράνομους. Και το 2023, ανατρέποντας την παπική παράδοση, τάχθηκε ενάντια στους κοσμικούς νόμους που ποινικοποιούν την ομοφυλοφιλία, λέγοντας: «Το να είσαι ομοφυλόφιλος δεν είναι έγκλημα».
«Ήταν η εικόνα του Καλού Σαμαρείτη, και μέσω αυτού, η εικόνα που έδινε για την Εκκλησία ήταν του Καλού Σαμαρείτη», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Μάρκο Πολίτι, βιογράφος του Πάπα και μακροχρόνιος παρατηρητής του Βατικανού.
Ο Φραγκίσκος έβλεπε τον εαυτό του ως «παγκοσμιοποιητή», αλλά όχι με τον τρόπο που τον περιγράφουν όσοι αποστρέφονται την παγκοσμιοποίηση. Σε ομιλία του πέρυσι στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ —το προπύργιο των παγκοσμιοποιητών— δήλωσε ότι «η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης» έχει καταδείξει «την αλληλεξάρτηση των εθνών και των λαών του κόσμου» και, ως εκ τούτου, φέρει «μια θεμελιώδη ηθική διάσταση». Κάλεσε τα κράτη και τις επιχειρήσεις να προωθήσουν «μακρόπνοα και ηθικά ορθά μοντέλα παγκοσμιοποίησης» και να θέσουν «την επιδίωξη της εξουσίας και του ατομικού κέρδους» στην υπηρεσία του κοινού καλού. Το 2018, είχε καλέσει σε μια «παγκοσμιοποίηση της αλληλεγγύης», απευθύνοντας έκκληση για στήριξη προς τους φτωχούς και όσους έχουν εγκλωβιστεί σε εμπόλεμες ζώνες ή ανθρωπιστικές κρίσεις.
Τέτοιες εκκλήσεις συχνά έπεσαν στο κενό και φάνταζαν πλήρως αντίθετες με την κοσμοαντίληψη του Λευκού Οίκου, όπου ο Τραμπ επικαλέστηκε τον στενό εθνικό συμφέρον για να δικαιολογήσει τη συρρίκνωση της αμερικανικής ανθρωπιστικής βοήθειας προς τον υπόλοιπο κόσμο και την αποδόμηση των περιβαλλοντικών ρυθμίσεων και δεσμεύσεων. Το 2017, ο Φραγκίσκος χάρισε στον Τραμπ ένα αντίτυπο της 192 σελίδων εγκυκλίου του για την οικολογία, όπου αναγνωριζόταν η ισχυρή επιστημονική συναίνεση για την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή και ζητούσε δραστική δράση για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα. Ο Αμερικανός πρόεδρος —που δεν φημίζεται για την αγάπη του στο διάβασμα— δεν φάνηκε να λαμβάνει σοβαρά υπόψη το μήνυμα, καθώς στη συνέχεια απέσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα.
Ο Φραγκίσκος εξελέγη από το κονκλάβιο το 2013, μετά την έξοδο του κόσμου από τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση. Όμως τα επόμενα χρόνια σημαδεύτηκαν από κύματα κρίσεων και αστάθειας. Η διεθνής διπλωματία απέτυχε να αποτρέψει φρικτούς πολέμους σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων της Ουκρανίας και της Γάζας — όπου ο Φραγκίσκος ζητούσε εδώ και καιρό μια μόνιμη κατάπαυση πυρός. Μια παγκόσμια πανδημία συγκλόνισε την ανθρωπότητα. Στις δυτικές δημοκρατίες, οι οικονομικές ανισότητες διευρύνθηκαν, το φιλελεύθερο κατεστημένο αποδυναμώθηκε και η οργισμένη δεξιά λαϊκιστική αντίδραση αναδείχθηκε.
Δεν είναι σαφές ποιος καρδινάλιος θα διαδεχθεί τον Φραγκίσκο, αλλά υπάρχει το ενδεχόμενο μια υπερσυντηρητική αναδίπλωση να οδηγήσει στην ανάδειξη ενός πιο δογματικού διαδόχου. Ένα τέτοιο πρόσωπο θα είχε λιγότερες αντιπαραθέσεις με τον Τραμπ και τον Βανς, αλλά θα θύμιζε σε πολλούς τι έχει χαθεί με τον θάνατο αυτού του Πάπα.
«Ήταν ακόμα μια φωνή — μια ηθική φωνή, με την έννοια ότι υπερασπιζόταν την ειρήνη, τη δικαιοσύνη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια», δήλωσε στους συναδέλφους μου η Αυστριακή καλόγρια Μπριγκίτε Τάλχαμερ, η οποία στεκόταν δίπλα σε ένα σιντριβάνι στην Πλατεία του Αγίου Πέτρου το απόγευμα της Δευτέρας. «Και αναρωτιέμαι: Ποιος θα είναι αυτή η φωνή τώρα;»
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
