Του Νικόλα Μπάρδη
Αφού πάρουν την ευλογία από την εκκλησία, οι φουστανελοφόροι ξεχύνονται στους δρόμους με τα σπαθιά τους και χορεύουν ακούραστα με τη συνοδεία ζουρνά. Τα Ρουγκάτσια είναι αναμφίβολα ένα από τα ωραιότερα Ρουµλουκιώτικα έθιµα που τελούνται μέχρι και σήμερα στη Βέροια και τα γύρω χωριά της πεδιάδας, με κάποιες μικρές παραλλαγές από το παλιό έθιμο. Πρόκειται για μία ομάδα φουστανελοφόρων ανδρών που φέρουν σπαθιά και κατά την διάρκεια του δωδεκαήμερου των Χριστουγέννων περιφέρονται στα χωριά της Καμπανίας χορεύοντας υπό τους ήχους ζουρνάδων και νταουλιού, ενώ επισκέπτονται τα σπίτια της περιοχής, σε έναν κύκλο τεσσάρων συνεχόµενων χορών, που όλοι μαζί αποκαλούνται «Ρουγκατσιάρικος».
Κύριος σκοπός αυτού του εθίμου είναι η συγκέντρωση χρημάτων για κάποιο καλό σκοπό, όπως την ανέγερση ενός ναού ή την συντήρηση κάποιου παλιού, για επισκευές σε σχολικά κτίρια και άλλες παρόμοιες ενέργειες, που φέρνουν στο επίκεντρο το κοινό καλό. Οι κάτοικοι της περιοχής παίρνουν την ευχή για καλή χρονιά και δίνουν τον οβολό τους, για να προσφέρουν στο σύνολο.
Αναφορικά µε την ετυμολογία της λέξης «Ρουγκάτσια» έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς διάφορες απόψεις. Αυτό το έθιμο το συναντούμε με μικρές παραλλαγές και σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας αλλά και της Θεσσαλίας, όπου ομάδες ανδρών μεταμφιέζονται κατά τη διάρκεια του δωδεκαήμερου, και συγκεκριμένα στις τρεις μεγάλες γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, που περιοδεύουν σε πόλεις και χωριά. Χαρακτηριστικό
γνώρισμα αυτών των μεταμφιέσεων είναι ότι οι συµµετέχοντες παίρνουν αλλού την µορφή ζώων, όπως αρκούδα, λύκος, τράγος και αλλού ντύνονται µε ρούχα οπλισμένων ανδρών, όπως συμβαίνει και στο Ρουµλούκι.
Ο πατέρας της Ελληνικής Λαογραφίας Ν. Πολίτης πιστεύει, ότι η λέξη προέρχεται από την λατινική λέξη “Rogatio”, που είναι ουσιαστικό του ρήµατος Rogo και σημαίνει απαιτώ, έχω την αξίωση να µου δώσουν κάτι για τον κόπο µου, κάτι που δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα, αφού τα Ρουγκάτσια αιτούνται και συγκεντρώνουν χρήματα και «γεννήματα» από κάθε σπίτι που επισκέπτονται. Κάποιοι άλλοι ερευνητές ισχυρίζονται ότι οφείλουν το όνοµά τους στη σλαβική λέξη "Ρόγκ", που θα πει κέρατο, θεωρία που και αυτή έχει κάποια σχέση µε τα Ρουγκατσιάρια που τελούνται σε άλλες περιοχές, αφού αρκετοί από τους συμμετέχοντες μεταμφιέζονται σε άγρια ζώα, και άλλοι από το Βουλγαρικό “rogac” (ελάφι).
Τέλος, µία άλλη εκδοχή υποστηρίζει πως προέρχεται από τον ήχο ρούγου - ρούγου, που έβγαζαν τα κυπροκούδουνα που φορούσαν οι μασκοφόροι. Την άποψη αυτή ενισχύει και το γεγονός, ότι σε ορισμένα χωριά των Γρεβενών, τα Ρουγκατσιάρια τα λένε «ρούγκους» και στην Φυτειά της Βέροιας «Ρουγγανάδες».
Όσον αφορά την προέλευση του ξεχωριστού αυτού εθίμου, κάποιοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και τα «Μικρά Διονύσια», άλλοι το συνδέουν με τα «Ανθεστήρια», ενώ κάποιοι άλλοι θεωρούν ότι είναι κατάλοιπο της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής Εποχής. Απ’ όπου κι αν προέρχονται, τα Ρουγκάτσια έχουν κατορθώσει να επιβιώσουν στο πέρας των αιώνων και να προσαρμοστούν στις ανάγκες της κάθε εποχής. Στη Βόρεια Ελλάδα πολλοί είναι οι νεαροί άνδρες που λαμβάνουν κάθε χρόνο συμμετοχή σ’ αυτό το έθιμο και προσδοκούν να το μεταλαμπαδεύσουν και στις επόμενες γενιές, πράξη ιδιαίτερα συγκινητική, αν αναλογιστούμε την αποξένωση του νεοέλληνα από τα ήθη και τα έθιμα της πατρίδας μας.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
