Του Νικόλα Μπάρδη
Η Σπιναλόγκα, γνωστή στην αρχαιότητα ως Καλυδώνα, είναι ένα μικρό νησάκι που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του Κόλπου της Ελούντας, ακριβώς απέναντι από το γραφικό ψαροχώρι της Πλάκας.
Το νησί οχυρώθηκε με ιδιαίτερη επιμέλεια από τους Ενετούς, που φρόντισαν η αρχιτεκτονική του να συνάδει με το τοπίο, και να αποτελεί φυσική προέκτασή του. Το σύνολο του φρουριακού συγκροτήματος διατηρεί έως σήμερα την αίγλη και την επιβλητικότητά του, και δένει αρμονικά με το φυσικό περιβάλλον. Ωστόσο, η Σπιναλόγκα δεν ήταν πάντοτε νησί…
Ο Ενετός χαρτογράφος Βιντσέντσο Κορονέλλι υποστηρίζει, πως η Σπιναλόγκα δεν ήταν πάντα νησί, αλλά ήταν φυσικά ενωμένη με τη γειτονική χερσόνησο Κολοκύθα.
Αναφέρει μάλιστα, πως το 1526 οι Ενετοί κατέστρεψαν μέρος της χερσονήσου και δημιούργησαν τεχνηέντως το νησί. Λόγω της στρατηγικής του θέσης, το νησί ήταν ήδη οχυρωμένο από την αρχαιότητα, προκειμένου να προστατευθεί η είσοδος στο λιμάνι της αρχαίας πόλης Ολούς.
Το όνομα της Σπιναλόγκας προέρχεται από τις λατινικές λέξεις “spina lunga”, που σημαίνει «μακρύ αγκάθι», λόγω του στενόμακρου σχήματος που έχει η νησίδα. Το όνομα δεν ήταν φυσικά τυχαίο για τους Ενετούς, καθώς στη Βενετία υπήρχε ήδη μια νησίδα γνωστή ως Spinalonga, η σημερινή Τζιουντέκκα, που στην αρχαιότητα έφερε την ίδια σημασία. Το νησί έχει έκταση μόλις 0,100 τ.χλμ. και τα ερείπια που στέκουν ακόμη όρθια εκεί, μαρτυρούν το πολυτάραχο παρελθόν.
Το μικρό αυτό και ιστορικό νησί συνδέθηκε πολύ στενά με τη λέπρα, γνωστή και ως νόσο Χάνσεν, καθώς στις αρχές του περασμένου αιώνα λειτούργησε ως λεπροκομείο. Οι πρώτοι ασθενείς μεταφέρθηκαν εκεί το 1904. Μέχρι το 1913 οι συνθήκες διαβίωσης στη Σπιναλόγκα ήταν εξαιρετικά δύσκολες: ανεπαρκής σίτιση, έλλειψη στέγης και ιατρικής φροντίδας, καθώς και πλήρης κοινωνική απομόνωση. Οι βάρκες στη γειτονική Πλάκα γέμιζαν ασφυκτικά με ασθενείς, που μεταφέρονταν και επί της ουσίας εγκαταλείπονταν στη νησίδα.
Μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα το 1913, στο λεπροκομείο της Σπιναλόγκας άρχισαν να μεταφέρονται ασθενείς και από την υπόλοιπη χώρα. Το 1925 αναλαμβάνει διευθυντής του λεπροκομείου ο ιατρός Εμμανουήλ Γραμματικάκης, ενώ το 1927 η Σπιναλόγκα δέχεται επίσκεψη από τον Γάλλο νομπελίστα ιατρό Charles Nicolle, ως ένδειξη του διεθνούς ενδιαφέροντος για το ίδρυμα και της σημασίας του στον αγώνα κατά της λέπρας.
Η ουσιαστική βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στη Σπιναλόγκα ξεκίνησε, όταν οι ίδιοι οι ασθενείς ίδρυσαν την «Αδελφότητα Ασθενών Σπιναλόγκας Άγιος Παντελεήμων». Πρωταγωνιστικό ρόλο στο κίνημα αυτό είχε ο φοιτητής της Νομικής Αθηνών, Επαμεινώνδας Ρεμουντάκης, που έφτασε στο νησί το 1936 ως ασθενής. Την περίοδο 1937–1939 άρχισαν να κατασκευάζονται νέοι κοιτώνες, βελτιώνοντας αισθητά τη στέγαση των ασθενών.
Οι προσπάθειες ανακόπτονται με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα χρόνια της Κατοχής οι συνθήκες διαβίωσης στο νησί επιδεινώνονται δραματικά: σημειώνονται θάνατοι από υποσιτισμό και αρκετοί ασθενείς επιχειρούν να κολυμπήσουν ως την ξηρά για να βρουν τροφή. Κατά την Ιταλογερμανική Κατοχή, κανένας Ιταλός ή Γερμανός στρατιώτης δεν εισήλθε στο νησί, γεγονός που επέτρεψε τη λειτουργία παράνομων ραδιοφώνων. Ο διευθυντής του λεπροκομείου, γιατρός Εμμανουήλ Γραμματικάκης, αντέγραφε ειδήσεις από το Λονδίνο και το Κάιρο και τις μοίραζε στους ασθενείς ως δελτία. Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στις αρχές του 1950 πραγματοποιούνται βελτιώσεις στις υποδομές, όχι όμως και στην ιατρική περίθαλψη. Αν και η θεραπεία για τη λέπρα είχε ήδη ανακαλυφθεί το 1941, στη Σπιναλόγκα εφαρμόζεται μόλις το 1948, με θεαματικά αποτελέσματα.
Η σταδιακή εκκένωση του νησιού άρχισε το 1956. Το 1957, οι τελευταίοι περίπου τριάντα ασθενείς μεταφέρονται στον Αντιλεπρικό Σταθμό του Νοσοκομείου Λοιμωδών Νόσων Αγία Βαρβάρα στην Αθήνα και το Λεπροκομείο της Σπιναλόγκας κλείνει οριστικά.
Σήμερα πλήθος τουριστών επισκέπτεται το μικρό αυτό ιστορικό και πολύπαθο νησί, και περιηγείται στα στενά του, που διηγούνται ιστορίες και κρύβουν μέσα τους τον ανθρώπινο πόνο αλλά και τη λύτρωση. Ωστόσο, το εισιτήριο για να μπει κάποιος στη Σπιναλόγκα ανέρχεται πλέον στα 20 ευρώ, συγκριτικά με τα 8 που ήταν πέρυσι, γεγονός που έχει προκαλέσει τόσο τις αντιδράσεις των ντόπιων, όσο και των επισκεπτών.
Άραγε, τι να επιφυλάσσει το μέλλον για την ιστορική αυτή νησίδα;
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
