Του Νικόλα Μπάρδη
Αναμφίβολα το Αγρίνιο υπήρξε η «Μέκκα των καπνών» στη Δυτική Ελλάδα για πολλές δεκαετίες, κυρίως από το 1920 μέχρι και το 1985, οπότε και άρχισε σταδιακά να εγκαταλείπεται η καλλιέργεια των καπνών στον Νομό Αιτωλοακαρνανίας. Μέχρι, όμως, και το 2005 στο Αγρίνιο συγκεντρώνονταν εξαιρετικής ποιότητας καπνά από τις γύρω περιοχές, τα οποία αφού επεξεργάζονταν, ταξίδευαν στα πέρατα της οικουμένης. Η εκλεκτή ποιότητα των ντόπιων καπνών, η τεχνογνωσία των καπνεργατών, αλλά και η διορατικότητα των Αδελφών Παπαστράτου, Παναγοπούλου, Ηλιού και Παπαπέτρου, έκαναν τα αγρινιώτικα καπνά περιζήτητα τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό.
Όπως ήταν λογικό και επόμενο, τα καπνά έφεραν ζεστό χρήμα στον τόπο και βοήθησαν αρκετά την τοπική κοινωνία, η οποία είχε ανάγκη από απασχόληση και θέσεις εργασίας. Προκειμένου, λοιπόν, να καλυφθούν οι τότε ανάγκες, δημιουργήθηκαν στο Αγρίνιο, τη μεγαλύτερη πόλη του Νομού, μεγάλες και εμβληματικές καπναποθήκες, μερικές από τις οποίες στέκουν ακόμη και σήμερα όρθιες, αν και παρατημένες. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η Καπναποθήκη Καμποσιώρα που ανακαινίστηκε πλήρως και σήμερα στεγάζει διάφορες υπηρεσίες.
Η μορφή των χώρων καπνεργασίας του Αγρινίου ακολουθούσε απολύτως τη λειτουργία τους. Καθώς χρειάζονταν φως στην επεξεργασία και σκιά στην αποθήκευση, αρχιτεκτονικά οι αποθήκες εξασφάλιζαν φως ψηλά και σκιά χαμηλά. Ως εκ τούτου, στον πρώτο όροφο στοιβάζονταν τα ανεπεξέργαστα καπνά πάνω σε ξύλινα τελάρα, γνωστά ως κρεβαταριές, ώστε τα καπνόφυλλα να αερίζονται και να προστατεύονται από το σάπισμα. Περιμετρικά υπήρχαν ανοίγματα που εξασφάλιζαν τον αερισμό του χώρου, ήταν όμως μικρά, για να περιορίζουν τον φωτισμό. Στο δεύτερο όροφο γινόταν συνήθως η επεξεργασία. Τα μεγάλα παράθυρα, οι ξύλινες στέγες και τα βυζαντινά κεραμίδια είναι μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των κτιρίων.
Πάμε να γνωρίσουμε μερικές από τις πιο ιστορικές καπναποθήκες του Αγρινίου, πριν σβήσει μια για πάντα η ιστορία του καπνού από την πόλη…
Καπναποθήκη Αδελφών Παπαστράτου
Η οικογένεια Παπαστράτου, οικογένεια καπνεμπόρων των οποίων η ιστορία και η επιχειρηματική δραστηριότητα φτάνει μέχρι τις μέρες μας, δημιούργησε το κτιριακό συγκρότημα των καπναποθηκών στα μέσα της δεκαετίας του 1920. Το συγκρότημα αποτελείται συνολικά από τρία κτίρια. Ένα τριώροφο κεραμοσκεπές κτίριο που εκτείνεται επί της οδού Δεληγιώργη, ένα μικρότερο διώροφο που στέγαζε τις διοικητικές υπηρεσίες της εταιρείας, με εμφανή τα εκλεκτικιστικά μορφολογικά στοιχεία και με όψη επί των οδών Δ. Μακρή και Δεληγιώργη, και ένα τρίτο νεότερο κτίριο κατασκευασμένο περίπου στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Τα δύο πρώτα κτίσματα ανήκουν στο Ίδρυμα Παπαστράτος και έχουν κριθεί διατηρητέα από το Υπουργείο Πολιτισμού, καθώς αποτελούν αξιόλογα δείγματα της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, με μεγάλες δυνατότητες αξιοποίησης.
Καπναποθήκη Αδελφών Ηλιού
Οι καπναποθήκες των Αδελφών Ηλιού ανεγέρθησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1930 και αποτελούν τυπικό κτιριακό δείγμα γι’ αυτήν τη χρήση. Πρόκειται για ένα ορθογώνιο πέτρινο κτίριο, με τρεις ορόφους και υπερώο, με αυστηρότητα στη μορφολογία των όψεων, που χαρακτηρίζονται από λιτότητα και συμμετρική διάταξη των ανοιγμάτων. Το κτίριο ανήκει σε ίδρυμα και παραμένει ανεκμετάλλευτο εδώ και αρκετές δεκαετίες. Τα κτιριολογικά του χαρακτηριστικά και η θέση του καθιστούν αναγκαία την ανακαίνιση και την αξιοποίησή του.
Καπναποθήκη Αδελφών Παπαπέτρου
Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα δείγματα ιστορικής βιομηχανικής αρχιτεκτονικής που φτάνουν ως τις μέρες μας, ίσως το μεγαλύτερο που κατασκευάστηκε στο Αγρίνιο, είναι οι καπναποθήκες των Αδελφών Παπαπέτρου, στη συμβολή των οδών Λ. Μαβίλη και Κ. Παλαμά, απέναντι από το κτίσμα του Παλαιού Σιδηροδρομικού Σταθμού. Η χωροθέτησή του, όπως και όλων των καπναποθηκών της πόλης, ήταν άμεσα συσχετισμένη με εκείνη του σιδηροδρόμου για λόγους διανομής. Το κτίριο αυτό καθεαυτό αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου, με έντονα art deco μοτίβα. Είναι μικτής κατασκευής, από τα πρώτα κτίσματα αυτού του είδους εντός του αστικού ιστού, με φέρουσα περιμετρική αργολιθοδομή, και φέροντα οργανισμό από οπλισμένο σκυρόδεμα. Χαρακτηρίζεται από ορθογωνική κάτοψη, απόλυτη συμμετρία κατά τους δύο άξονες και έναν κεντρικό χώρο κινήσεων αρθρωμένο με μεταλλική κατασκευή.
Η κατασκευή του κτιρίου ξεκίνησε το 1923, όπως μαρτυρά η επιγραφή στην πρόσοψή του, και ολοκληρώθηκε το 1926, παράλληλα με την έναρξη της λειτουργίας του ως χώρου αποθήκευσης και επεξεργασίας καπνών Αγρινίου, υπό την διεύθυνση των τριών αδερφών Παπαπέτρου. Το 1929 σταμάτησε βίαια η οικονομική άνθιση, λόγω του αμερικανικού οικονομικού κραχ, αφού το εμπόριο των καπνών γινόταν κυρίως στην Αμερική. Από το χρονικό αυτό σημείο και έπειτα το βιομηχανικό κτίσμα εισέρχεται σε μία συνεχή διαδικασία μεταβολής της χρήσης του, ανάλογα με τις ανάγκες που προέκυπταν. Αξίζει να σημειώσουμε τη λειτουργία του ως φυλακή των Εβραίων κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, την επαναλειτουργία του το 1946 και για δύο έτη με περιορισμένης κλίμακας παραγωγή, και τη μετατροπή του σε Σχολή Χωροφυλακής την δεκαετία του 1950. Κατά τις δεκαετίες ’60 και ’70 χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη του συνεταιρισμού ελαιών της Αγροτικής Τράπεζας, αποθήκη των καπναποθηκών Ιωαννίδη και Παναγόπουλου στη συνέχεια, ως την οριστική εγκατάλειψη του χώρου τη δεκαετία του ’80. Το 1992 το κτίριο κηρύσσεται διατηρητέο, και το 1996 πέρασε στην ιδιοκτησία του Υπουργείου Πολιτισμού.
Σήμερα ο Δήμος Αγρινίου μετρά περισσότερους από 100.000 μόνιμους κατοίκους και η πόλη έχει ανάγκη από νέους χώρους πολιτισμού και ιστορίας. Κάνοντας μία περιήγηση στη σύγχρονη πόλη του Αγρινίου μπορεί εύκολα να διαπιστώσει κάποιος την απουσία ταυτότητας. Τα μόνα κτίρια που δίνουν χρώμα και χαρακτήρα μέσα στη θάλασσα των πολυκατοικιών είναι οι εμβληματικές καπναποθήκες, που αποτελούν σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας του Αγρινίου και συνδέουν το «χθες» με το «σήμερα». Ας ελπίσουμε τα σπουδαία αυτά κτίσματα να αναπαλαιωθούν, να αξιοποιηθούν και να δοθούν στην τοπική κοινωνία, και να μην καταρρεύσουν από την αδιαφορία των ιθυνόντων. Αν χαθούν κι αυτά τα λίγα αλλά σπουδαία εμβληματικά τοπόσημα, το Αγρίνιο δεν θα έχει τίποτα απολύτως να το διαφοροποιεί από τις άλλες μεγαλουπόλεις της χώρας μας.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
