Με αφετηρία τα Γλυπτά του Παρθενώνα και φόντο την ιστορία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, ο διακεκριμένος δημοσιογράφος, παρουσιαστής και σκηνοθέτης Alexey Pivovarov μιλά για το διεθνές ντοκιμαντέρ «From Slaves to Bond: The Rise of the British Empire» και τη σκοτεινή κληρονομιά της αποικιοκρατίας.
Σε συνέντευξή του, αποκαλύπτει πώς το ζήτημα των Γλυπτών ήταν η πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία του ντοκιμαντέρ και εξηγεί γιατί η επιστροφή τους δεν είναι απλά ένα πολιτιστικό αίτημα, αλλά ένα ζήτημα ηθικής και ιστορικής δικαιοσύνης. Μάλιστα, υπογραμμίζει πως η επιστροφή τους στην Αθήνα θα μπορούσε να αλλάξει τη διεθνή πρακτική στον χώρο της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όσον αφορά τις προκλήσεις που αντιμετώπισε, ο δημιουργός του δημοφιλούς ανεξάρτητου δημοσιογραφικού καναλιού «Redaktsiya» στο Youtube, εξηγεί πως το Βρετανικό Μουσείο δεν συνεργάζεται με δημοσιογράφους και ότι η λήψη των πλάνων έγινε με κινητό τηλέφωνο, καθώς επιτρέπεται η βιντεοσκόπηση από τους επισκέπτες. Από την άλλη, εντυπωσιάστηκε με τους Βρετανούς ακαδημαϊκούς που προσέγγισαν το ζήτημα με «οξυδερκή και ελαφρώς σαρκαστική διάθεση», όπως λέει.
Για την εποχή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, ο δημοσιογράφος που έχει συνεργαστεί με πολλά μέσα ενημέρωσης, παρατηρεί πως «όπου υψωνόταν η βρετανική σημαία, κάτι άρπαζαν για το Μουσείο, άλλοτε επικαλούμενοι τη νομιμότητα και συχνά το δικαίωμα του κατακτητή».
- Η έρευνά σας καλύπτει μεγάλο χρονικό και γεωγραφικό εύρος. Πόσος χρόνος απαιτήθηκε για αυτή την εκτενή έρευνα και ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκειά της;
Τα γυρίσματα διήρκησαν πολλούς μήνες και δεν είχαμε προβλήματα στις χώρες που πήγαμε. Εξ’ αρχής γνωρίζαμε πως έπρεπε να κάνουμε γυρίσματα στη Βρετανία, την Ινδία και τουλάχιστον μία ακόμη χώρα που είναι σε διαπραγμάτευση με το Λονδίνο για την επιστροφή πολιτιστικών της θησαυρών. Έπρεπε να είμαστε επιλεκτικοί, είχαμε να διαλέξουμε ανάμεσα σε δεκάδες χώρες.
Το κύριο εμπόδιο που είχαμε να ξεπεράσουμε ήταν να λάβουμε επίσημη άδεια για να κάνουμε γυρίσματα στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτό γνωρίζαμε πως ήταν αδύνατο να γίνει. Το Μουσείο είναι γνωστό για την πολιτική του, δεν απαντά σε αιτήματα δημοσιογράφων, είναι σαν απόρθητο οχυρό.
Ευτυχώς, επιτρέπουν στους επισκέπτες να τραβούν βίντεο με τα κινητά τους τηλέφωνα, και η ποιότητα των σύγχρονων κινητών τηλεφώνων είναι πράγματι εκπληκτική. Έτσι, αξιοποιήσαμε αυτή την ευκαιρία στρατηγικά.
Αυτή η πολιτική του Μουσείου είναι και ένας παραλληλισμός για το πώς έχει η όλη κατάσταση: το κοινό έχει φαινομενικά ελεύθερη πρόσβαση, αλλά πίσω από αυτό κρύβεται μια βαθιά ριζωμένη άρνηση να γίνει επίσημη και κριτική αξιολόγηση.
Η άλλη κύρια πρόκληση που είχαμε να αντιμετωπίσουμε δεν αφορούσε τόσο την πρόσβαση στο Μουσείο, όσο την τέχνη και την ύφανση της οπτικής αφήγησης. Έπρεπε να συνδέσουμε τα ιστορικά αρχεία του δουλεμπορίου με τα σύγχρονα χρηματοπιστωτικά συστήματα, ώστε η ιστορική συνέχεια να γίνει στο κοινό αισθητή με άμεσο και ζωντανό τρόπο».
- Τα γλυπτά του Παρθενώνα έχουν κεντρική θέση στο ντοκιμαντέρ. Γιατί επιλέξατε αυτό το ζήτημα και τι πιστεύετε πώς θα σήμαινε η πιθανή επιστροφή τους στην Αθήνα;
Όλη η κεντρική ιδέα της ταινίας γεννήθηκε μέσα από αυτό ακριβώς το ζήτημα. Επισκέφτηκα το Βρετανικό Μουσείο αρκετές φορές και πάντα έμενα άναυδος από τον τεράστιο όγκο των θησαυρών που είχαν συγκεντρωθεί από κάθε γωνιά του πλανήτη, αλλά και από την επίμονη, αιώνια, προσπάθεια του Μουσείου να τους κρατήσει στην κατοχή του.
Αυτό έγινε ο φυσικός κορμός της ιστορίας μας, με όλες τις άλλες αφηγήσεις να διακλαδώνονται από αυτόν. Αυτή η δομή έβγαζε νόημα, γιατί όπου υψωνόταν η βρετανική σημαία, κάτι άρπαζαν για το Μουσείο, άλλοτε επικαλούμενοι τη νομιμότητα και συχνά το δικαίωμα του κατακτητή.
Η ιστορία της Ακρόπολης και του τρόπου με τον οποίο ο Λόρδος Έλγιν αφαίρεσε τα ανεκτίμητα Γλυπτά του Παρθενώνα είναι ένα κλασικό και διδακτικό παράδειγμα.
Προσπαθήσαμε να μην εκφράσουμε την άποψή μας στο ντοκιμαντέρ, αλλά να παρουσιάσουμε και τις δύο εκδοχές: αυτή που προβάλλει το Βρετανικό Μουσείο και αυτή της πατρίδας του Παρθενώνα. Η αντίθεση μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από την αρχαιολογία και την οδηγεί στο πεδίο της ηθικής και της δικαιοσύνης. Δείχνει ότι τα Γλυπτά έχουν να κάνουν τόσο με τον αποικιοκρατισμό του 19ου αιώνα και τη διπλωματία του 21ου αιώνα, όσο και με την αθηναϊκή τέχνη του 5ου αιώνα π.Χ.
Αυτός είναι ο λόγος που η επιστροφή τους θα είναι ένα τόσο μνημειώδες προηγούμενο, όχι μόνο για τον θησαυρό αλλά για τη διεθνή πολιτισμική πρακτική. Για την Ελλάδα, η συμβολική δύναμη αυτής της επιστροφής θα είναι ανυπολόγιστη.
- Στο ντοκιμαντέρ σας αναφέρετε ότι το αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα διατυπώνεται εδώ και σχεδόν δύο αιώνες. Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να κάνετε αυτή τη βαθιά ιστορική έρευνα και ποια πτυχή της ιστορίας θέλατε να φωτίσετε περισσότερο;
Ξέρετε, σήμερα, όταν βρισκόμαστε σε ξένες χώρες, επικοινωνούμε μεταξύ μας στα αγγλικά. Αυτό αποτελεί από μόνο του ένα παγκόσμιο φαινόμενο με ένα βαθύ ιστορικό υπόβαθρο, το οποίο βρήκα συναρπαστικό και ήθελα να εξερευνήσω.
Πρόκειται για κάτι περισσότερο από μια γλώσσα· είναι μια ζωντανή υποδομή του σύγχρονου κόσμου, και η κυριαρχία της είναι μια άμεση κληρονομιά της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Ένας άλλος παράγοντας που με παρακίνησε να κάνω έρευνα είναι πως παρατήρησα πως γίνονται συχνά συζητήσεις για τον σύγχρονο ιμπεριαλισμό και τις αυτοκρατορικές φιλοδοξίες ορισμένων πολιτικών ηγετών.
Σε αυτές τις συζητήσεις, η Βρετανική Αυτοκρατορία χρησιμεύει ως το απόλυτο ιστορικό σημείο αναφοράς καθώς ήταν η μεγαλύτερη και ισχυρότερη της εποχής της.
Η ταινία μου είναι τόσο μια έρευνα για το πώς αυτή η αυτοκρατορία διαμόρφωσε το παρόν μας, όσο και μια ιστορική προειδοποίηση για όποιον τυχόν θα ήθελε να επαναλάβει ένα τέτοιο εγχείρημα.
Ήθελα να ιχνηλατήσω τις απτές γραμμές που συνδέουν τον εμφανή, φυσικό έλεγχο του αποικιακού παρελθόντος με τις πιο λεπτές, αλλά ισχυρές, μορφές οικονομικής και πολιτιστικής επιρροής που βλέπουμε σήμερα», εξηγεί.
- Κατά τη διάρκεια της έρευνάς σας επισκεφθήκατε τόσο το Μουσείο της Ακρόπολης όσο και το Βρετανικό Μουσείο. Πώς βιώσατε εσείς, ως δημιουργός, τη διαφορετική εμπειρία παρουσίασης και αφήγησης των Γλυπτών στους δύο αυτούς χώρους; Το ντοκιμαντέρ σας τοποθετεί τα Γλυπτά του Παρθενώνα μέσα σε ένα ευρύτερο μουσειακό και ιστορικό πλαίσιο. Τι πιστεύετε ότι μπορεί να κερδίσει ο θεατής όταν προσεγγίζει αυτά τα έργα όχι μόνο ως αρχαιότητες, αλλά ως κομμάτια μιας συνεχούς πολιτιστικής αφήγησης;
Η ιστορία της Ακρόπολης και ο τρόπος με τον οποίο ο Λόρδος Έλγιν αφαίρεσε τα ανεκτίμητα αγάλματα και τις ζωφόρους του Παρθενώνα είναι, από κάθε άποψη, μια κλασική περίπτωση — τόσο εμβληματική όσο και διδακτική. Τα ντοκιμαντέρ δεν πρέπει να δικάζουν. Στην ταινία μας, παρουσιάσαμε και τις δύο εκδοχές: αυτή που υποστηρίζει το Βρετανικό Μουσείο και αυτή που επικρατεί στην πατρίδα του Παρθενώνα. Η αντίθεση μεταξύ των δύο εκδοχών μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από την αρχαιολογία και την οδηγεί στο πεδίο της ηθικής και της δικαιοσύνης, δείχνοντας ότι αυτά τα Γλυπτά έχουν να κάνουν τόσο με τον αποικιοκρατισμό του 19ου αιώνα και τη διπλωματία του 21ου αιώνα, όσο και με την αθηναϊκή τέχνη του 5ου αιώνα π.Χ.
- Μετά την ολοκλήρωση αυτού του ντοκιμαντέρ, πώς έχει αλλάξει η δική σας σχέση με τα Γλυπτά του Παρθενώνα; Υπάρχει κάποιο στοιχείο που ανακαλύψατε και σας συγκίνησε ή σας εξέπληξε περισσότερο;
Θα έλεγα ότι έμεινα ικανοποιημένος από την προσέγγιση των Βρετανών ακαδημαϊκών. Ένα από τα πιο ουσιαστικά κομμάτια της διαδικασίας ήταν οι συζητήσεις μαζί τους. Από τη στιγμή που δέχτηκαν να μας παραχωρήσουν συνέντευξη, ήταν εντυπωσιακά ειλικρινείς, ακόμη και στα πιο δύσκολα θέματα, και συχνά προσέγγιζαν το ζήτημα με οξυδερκή, ελαφρώς σαρκαστική διάθεση και βαθιά γνώση του αντικειμένου.
Αυτό που βρήκα συναρπαστικό ήταν ότι σχεδόν όλοι τους περιέγραψαν τη Βρετανική Αυτοκρατορία ως μια πολύ επιβαρυντική κληρονομιά για τη σύγχρονη Βρετανία. Μας βοήθησαν απίστευτα στο να ιχνηλατήσουμε τις συνδέσεις που αναζητούσαμε, ανοίγοντάς μας πόρτες για κρίσιμα έγγραφα και καθοδηγώντας μας προς τη σωστή βιβλιογραφία.
- Σχεδιάζετε μελλοντικά αντίστοιχες παραγωγές; Θα συνεχίσετε να ασχολείστε με θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς ή θα στραφείτε και σε άλλες ιστορικές αφηγήσεις;
Δημιουργούμε συχνά ντοκιμαντέρ για ποικίλα θέματα, αλλά προσωπικά, προτιμώ αναμφίβολα αυτά που σχετίζονται με τον πολιτισμό, την ιστορία και τα φαινόμενα που τα συνδέουν.
Δείτε τα δύο επεισόδια του ντοκιμαντέρ «From Slaves to Bond: The Rise of the British Empire»:
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
