Του Νικόλα Μπάρδη
Περίπου 16 χιλιόμετρα μακριά από τη Λάρισα συναντούμε τον Τύρναβο, μία πόλη που είναι ευρέως γνωστή για το τσίπουρο και το ούζο που παράγει, καθώς και για το «Μπουρανί», το τοπικό καρναβάλι που έχει αρχαίες ρίζες. Πρόκειται για την πέμπτη μεγαλύτερη σε πληθυσμό πόλη της Θεσσαλίας, που βρίσκεται χτισμένη σε ένα σταυροδρόμι οδικών αρτηριών, που συνδέουν τη Λάρισα με την Ελασσόνα. Η προνομιακή γεωγραφική θέση και η γειτνίαση με το μεγάλο αστικό κέντρο της Λάρισας, είχαν ως αποτέλεσμα η πόλη να κρατήσει τον κόσμο της και να αναπτυχθεί, τύχη που δεν είχαν άλλες περιοχές του κάμπου.
Η πόλη του Τυρνάβου αναφέρεται για πρώτη φορά ως «Τέρνοβον» στα μέσα του 10ου αιώνα σε μαρτυρολόγιο για τον Άγιο Νικόλαο τον ἐν Βουναίνῃ. Πρόκειται για το όρος, στο οποίο κατέφυγε κυνηγημένος ο Άγιος, το οποίο ο εκδότης του μαρτυρολογίου, καθηγητής Δημήτριος Σοφιανός, ταυτίζει με το όρος Μελούνα. Από την ονομασία του όρους ονομάστηκε και η γειτονική πόλη. Η ετυμολογία της λέξης είναι σλάβικη “трнова” ( δηλαδή ακανθώδης), από το трн (αγκάθι), που ανάγεται στην πρωτοσλαβική *tьrnъ με την ίδια σημασία. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν πως η ονομασία της πόλης προέρχεται από την τούρκικη λέξη «τούρνας», και τον γειτονικό Τιταρήσιο ποταμό.
Η ευρύτερη περιοχή του Τυρνάβου, λόγω της προνομιακής γεωγραφικής της θέσης και των κλιματολογικών συνθηκών, προσέλκυσε τον άνθρωπο ήδη από τις απαρχές του πολιτισμού. Πρόσφατες έρευνες έφεραν στο φως μια σπουδαία θέση της πρώιμης παλαιολιθικής εποχής (200-400 χιλιάδες χρόνια πριν από σήμερα) στη δυτική είσοδο των στενών της Ροδιάς, λίγο μετά τη συμβολή του Τιταρήσιου με τον Πηνειό ποταμό.
Η σημερινή θέση της πόλης και η ευρύτερη περιοχή επιλέγονται για πρώτη φορά ως τόπος μόνιμης εγκατάστασης στη νεολιθική και την εποχή του χαλκού (7η-4η και 3η-1η χιλιετία π.Χ.). Μια χαμηλή κυκλική «μαγούλα», 300 μέτρα περίπου νοτιοανατολικά του σύγχρονου νεκροταφείου και ανάμεσα σε νεόδμητα σπίτια, αποτελούσε οικισμό της νεολιθικής εποχής. Λίγο πιο βόρεια, η μαγούλα Καραγάτς ή Μπαλαμπάνη, 600 μέτρα βορειοανατολικά από το κέντρο της πόλης, είναι κάπως μεγαλύτερη και ψηλότερη από την προηγούμενη και χρονολογείται και αυτή στη νεολιθική εποχή.
Ένας ακόμη χώρος σπουδαίας αρχαιολογικής αξίας είναι ο λόφος Καστρί, 3 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Τυρνάβου. Ο συγκεκριμένος λόφος κατοικήθηκε σ' όλη τη διάρκεια της εποχής του χαλκού, στους κλασικούς, ελληνιστικούς, ρωμαϊκούς και βυζαντινούς χρόνους και αποτέλεσε το κέντρο μιας σπουδαίας αρχαίας πόλης, της Φάλαννας. Η Φάλαννα αποτελούσε πόλη της νότιας συνοριακής γραμμής της Περραιβίας, η οποία βρισκόταν ανάμεσα στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, καταλαμβάνοντας την έκταση του Κάτω Ολύμπου. Οι Περραιβοί ήταν «περίοικοι» των Θεσσαλών και βρίσκονταν το μεγαλύτερο διάστημα κάτω από τον πολιτικό και οικονομικό έλεγχο της Πελασγικής Λάρισας. Ο Φίλιππος Β’ το 352 π.Χ. προσάρτησε την Περραιβία στο Μακεδονικό κράτος, αλλά με την πτώση της Μακεδονικής κυριαρχίας το 196 π.Χ. η Περραιβία βρέθηκε ξανά κάτω από τον έλεγχο των Θεσσαλών.
Εκτός, όμως, από την σπουδαία αρχαία ιστορία, η πόλη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υφαντική τέχνη και τα περίφημα σταμπωτά, που χαρακτήρισαν σχεδόν για δύο ολόκληρους αιώνες την περιοχή. Τον 18ο αιώνα ο Τύρναβος γνώρισε ανάπτυξη σε διάφορους τομείς και η βιοτεχνία άκμασε. Τα προϊόντα της ντόπιας υφαντικής φημιζόταν σε όλη την Ελλάδα, αλλά και το εξωτερικό, ενώ ο Τύρναβος ήταν ονομαστός ήδη από την εποχή του Ιουστινιανού για τα τυπωτά μεταξωτά, τα λεγόμενα «σταμπωτά». Οι κάτοικοι επεξεργαζόταν το μετάξι και το ύφαιναν. Μαζί με τα μεταξωτά υφάσματα εμπορευόταν και τα γνωστά «μπουχάσια», βαμβακερά υφάσματα βαμμένα με ριζάρι και τα γαλάζια βαμμένα με λουλάκι.
Οι στάμπες και τα καλούπια απαιτούσαν πολύ χρόνο, υπομονή και επιμονή, ενώ κάθε ένα από αυτά ήταν αληθινό έργο τέχνης. Συνήθως οι σταμπωτές ήταν αυτοδίδακτοι. Σκάλιζαν, λοιπόν, τις στάμπες, οι οποίες ήταν κατασκευασμένες από μαλακό ξύλο (φλαμούρι) ή σκληρό (αγριογκορτσιά). Η στάμπα με βασικό το μαύρο περίγραμμα ονομαζόταν «μάνα» ή «μήτρα» και παρουσίαζε το πιο λεπτό σκάλισμα. Οι δημιουργοί αντλούσαν θέματα από το ζωικό βασίλειο, καθώς και από νεοκλασικά, αρχαιοελληνικά αλλά και νεότερα μοτίβα.
Ο Τύρναβος μπορεί πλέον να αποτελεί μία κατά κόρον αγροτική περιοχή, όμως έχει πλούσια ιστορία, ένδοξο παρελθόν, είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τις παραδοσιακές τέχνες κι από εκεί προέρχονται σπουδαίες προσωπικότητες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, όπως ο Δ. Αλεξανδρίτης, ο Γ. Ζαχαριάδης, ο Λαζ. Πάσχος, ο Στεφ. Δούγκας, ο Κων/νος Κουσκουρούλης και άλλοι. Οι Τυρναβίτες διανοούμενοι δέχτηκαν επιρροές από το Γαλλικό Διαφωτισμό, και συνέδραμαν οικονομικά για την έκδοση επιστημονικών συγγραμμάτων, κυρίως μεταφράσεις Ευρωπαίων στοχαστών και επιστημόνων, βάζοντας την πόλη τους για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
