«Πώς υπάρχει όλη αυτή η ομορφιά κρυμμένη μέσα στους τύπους!» Με αυτά τα λόγια, ο Δημήτρης Νταλαμπέκος, επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Μαθηματικών του ΑΠΘ, περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τη γοητεία των φράκταλ: των πολυσύνθετων, μη λείων γεωμετρικών σχημάτων, τα οποία συναντώνται σε αφθονία στη φύση, όπως στις ακτογραμμές, στα ορεινά τοπία, στα δίκτυα ποταμών και στα πρότυπα ανάπτυξης φυτών και κρυστάλλων. Εντυπωσιακό στα φράκταλ είναι το γεγονός ότι κάθε μικρότερό τους μέρος παρουσιάζει ίδια γεωμετρικά χαρακτηριστικά με το σύνολο, μαρτυρώντας τη μαθηματική αρμονία που διέπει τα φυσικά φαινόμενα.
Η ενασχόληση του Δημήτρη Νταλαμπέκου με αυτά τα ιδιαίτερα γεωμετρικά σχήματα του εξασφάλισε μια κορυφαία ευρωπαϊκή διάκριση: χρηματοδότηση από το ανταγωνιστικό πρόγραμμα «ERC Starting Grants 2025» του European Research Council (ERC). Ο κ. Νταλαμπέκος είναι ο μόνος επιστήμονας που εκπροσωπεί τα ελληνικά πανεπιστήμια σε αυτή την προκήρυξη, με το έργο «GRComPaS - Geometry and Rigidity in the Complex Plane and in Surfaces», το οποίο στοχεύει στην ανάπτυξη καινοτόμων μεθόδων για τη μελέτη των φράκταλ.
Η ολοκλήρωση της χρηματοδότησης, ύψους περίπου 1,3 εκατομμυρίων ευρώ για πέντε χρόνια, παρέχει τη δυνατότητα συγκρότησης ερευνητικής ομάδας στη Θεσσαλονίκη και καθοδήγησης νέων επιστημονικών κατευθύνσεων, ενισχύοντας τη διεθνή θέση της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας στα μαθηματικά.
Ο Δημήτρης Νταλαμπέκος τονίζει τη σημασία της καινοτομίας στο συγκεκριμένο εγχείρημα: «Επόμενος στόχος είναι να δημιουργήσουμε μια ομάδα στη Θεσσαλονίκη, με επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ώστε να υπάρχει στην πόλη ένα κέντρο μελέτης φράκταλ», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Η πρότασή του διακρίθηκε ανάμεσα σε 3.928 υποβολές από όλη την Ευρώπη, από τις οποίες μόλις το 12% εξασφάλισε χρηματοδότηση. Μέσω του προγράμματος, αναμένεται να δημιουργηθούν περίπου 3.000 νέες θέσεις εργασίας σε ερευνητικές ομάδες διεθνώς.
Η ομορφιά των φράκταλ και οι προκλήσεις της μαθηματικής έρευνας
Για τον 34χρονο καθηγητή, η διάκριση ανάμεσα σε χιλιάδες προτάσεις αποτέλεσε έκπληξη. Όπως αναφέρει: «Ήταν μεγάλη η έκπληξή μου. Νιώθω πως έχω ευλογία, γιατί πιστεύω ότι οι επιτυχίες μας προέρχονται και από τον Θεό και μπορούν να βοηθήσουν εμάς, αλλά και τους άλλους ανθρώπους, να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα». Παράλληλα, επισημαίνει τη μείωση του ενδιαφέροντος των μαθητών για τα μαθηματικά και τις θετικές επιστήμες και ενθαρρύνει τη νεότερη γενιά να ακολουθεί το πάθος της, ακόμα κι αν φαίνεται πως οι προοπτικές δεν είναι δεδομένες: «Το πρόγραμμα αποδεικνύει ότι ακόμα και σε αυτές τις επιστήμες υπάρχουν δυνατότητες χρηματοδότησης και αναγνώρισης της αριστείας».
Στην ερώτηση για το πιο όμορφο φράκταλ που έχει συναντήσει, απαντά πως εντυπωσιάζεται από τα σχήματα του Julia set, τα οποία πρωτομελετήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Γάλλο μαθηματικό Γκαστόν Τζούλια. Τα φράκταλ εμφανίζονται συχνά στα μιγαδικά δυναμικά συστήματα — ακόμη και τα θεωρητικά απλούστερα εξ αυτών δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα συστήματα που ορίζουν τον καιρό ή τη λειτουργία των χρηματιστηρίων, τα οποία διαθέτουν τόσες παραμέτρους που καμία θεωρία δεν μπορεί να τις συμπεριλάβει όλες, περιορίζοντας τις επιδόσεις μας στην πρόβλεψη των φαινομένων.
Η χρησιμότητα των φράκταλ στη χαρτογράφηση και την ανάλυση της φύσης
Τα φράκταλ βρίσκουν σημαντικές εφαρμογές στη χαρτογράφηση της γης, αλλά και αλλού. Ένα βασικό ερώτημα του έργου GRComPaS αφορά το πότε και πώς ένα φράκταλ μπορεί να μετασχηματιστεί, όπως ένα πλαστικό υλικό, σε πιο λείο και κατανοητό σχήμα. Το πρόβλημα αυτό έχει πρακτικές εφαρμογές στη χαρτογράφηση τρισδιάστατων, μη λείων επιφανειών — από ορεινά τοπία και ανθρώπινα πρόσωπα, έως την επιφάνεια του ανθρώπινου εγκεφάλου. Παρότι η μαθηματική θεωρία για λείες επιφάνειες είναι πλήρως ανεπτυγμένη, η κατανόηση μη λείων αντικειμένων παραμένει ελλιπής. Η ανάπτυξη νέων μαθηματικών εργαλείων για την αντιμετώπιση αυτών των πολύπλοκων δομών αποτελεί πρόκληση αιχμής και βρίσκεται στο επίκεντρο του ερευνητικού έργου.
Ακαδημαϊκή διαδρομή και επιστροφή στην Ελλάδα
Ο Δημήτρης Νταλαμπέκος αναδείχθηκε πρώτος απόφοιτος του Τμήματος Μαθηματικών ΑΠΘ το 2013 με βαθμό 9,98, και ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Λος Άντζελες, το 2018. Εκεί άρχισε τη μελέτη των φράκταλ, υπό την καθοδήγηση του επιβλέποντος καθηγητή του. Ακολούθησε μεταδιδακτορική έρευνα και στη συνέχεια εκλογή ως επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Stony Brook της Νέας Υόρκης.
Το 2024, επέστρεψε ως επίκουρος καθηγητής στο ΑΠΘ. Για τους λόγους της επιστροφής του αναφέρει: «Πάντοτε είχα την επιθυμία να επιστρέψω στην Ελλάδα, τόσο για οικογενειακούς λόγους, όσο και για το διαφορετικό τρόπο ζωής σε σχέση με μια αμερικανική μεγαλούπολη. Επιπλέον, ήθελα να προσφέρω στο ελληνικό πανεπιστήμιο». Εκφράζει χαρά που βλέπει νέους επιστήμονες να επιστρέφουν στην Ελλάδα, δίνοντας παραδείγματα και πρότυπα για τη νέα γενιά. «Στην Αμερική είχα φοιτητές χωρίς καλές επιδόσεις, αλλά με μεγάλη θέληση να πετύχουν. Στην Ελλάδα πιστεύω ότι χρειαζόμαστε τέτοια παραδείγματα και ισχυρά πρότυπα», επισημαίνει.
Στο ερευνητικό του έργο, ο Δημήτρης Νταλαμπέκος επικεντρώνεται στη Μιγαδική Ανάλυση και στην Ανάλυση σε Μετρικούς Χώρους. Έχει χρηματοδοτηθεί από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών των ΗΠΑ και έχει τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών για τη συμβολή του στη Μαθηματική Ανάλυση.
Αλεξάνδρα Γούτα
*Τη φωτογραφία παραχώρησε το ΑΠΘ
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
