Το πολιτικό σκηνικό αρχίζει να λαμβάνει τη μορφή που θα έχει και κατά τις επόμενες εκλογές. Η εικόνα που για καιρό σχολιάζαμε, όσο παρέμενε η εκκρεμότητα των νέων κομμάτων, ήταν παραπλανητική. Αυτό δεν υφίσταται πια και ήδη είμαστε ενώπιον του νέου σκηνικού.
Η κα Καρυστιανού έκανε το άλμα και βρέθηκε στη μάχιμη πολιτική, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και ο κ. Τσίπρας, σε μια «επαγγελματική» παρουσίαση, με στοιχεία σόου και μπόλικο μάρκετινγκ, επέστρεψε σε αυτό που προφανώς του είχε λείψει, τον πολιτικό στίβο. Οι εξελίξεις αυτές ήδη απεικονίζονται στις πρώτες μετρήσεις, αν και η πραγματική τους επίδραση θα φανεί εν καιρώ, οπότε χρειάζεται υπομονή. Οι τάσεις όμως είναι εμφανείς.
Θα ασχοληθούμε κυρίως με το κόμμα του κ. Τσίπρα, την ΕΛ.Α.Σ., λόγω του σχετικού θορύβου και των θεμάτων που άνοιξε. Είναι κι αυτό ένα πολιτικό ταλέντο. Να μην περνάς αδιάφορος, ν’ ανοίγεις θέματα, ακόμα και ως πολεμική. Και ο κ. Τσίπρας, έστω και συχνά με αρνητικό τρόπο, πάντως σε όλο του το πέρασμα από την πολιτική, μόνο αδιάφορος δεν πέρασε. Γι΄αυτό και η νέα του κίνηση, με τις φιλοδοξίες που εξέπεμψε από την 1η στιγμή, αξίζει αναλυτικό σχολιασμό.
Και ας το δούμε πρώτα επικοινωνιακά, από πλευράς επαγγελματικού στησίματος. Προσεγμένη δουλειά, σίγουρα προϊόν ειδικών της αγοράς, με δουλεμένα σενάρια, προϊόν έρευνας και ανάλυσης. Και με μια πιο στρογγυλή και δουλεμένη (επιφανειακά) πολιτική εισήγηση, που άγγιξε όλα τα προσφιλή θέματα του κοινού στο οποίο στοχεύει, με κυρίως βέβαια συναισθηματικό περιεχόμενο και λιγότερες ξεκάθαρες πολιτικές. Λέξεις με ηθικό και συναισθηματικό βάρος, όπως η αξιοπρέπεια ή οι διαχρονικές αξίες της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης. Ποιος δεν ομνύει σε αυτές και ποιος δεν θα συμφωνούσε στην κατ’ επανάληψη διακήρυξή τους; Τα είπε άλλωστε, με πιο «ερασιτεχνικό» τρόπο και η κα Καρυστιανού, τα λένε όλοι. Αρκετά τα κλισέ, με τρικ που έχουμε δει ξανά, από πολλούς και πολλές φορές. Είπαν για το συμπαθές κορίτσι, πως θύμισε εποχές Ανδρέα. Ίσως και τελετή λήξης Ολυμπιακών Αγώνων.
Πριν τις 7 του δεσμεύεις είπε ότι το κόμμα του θα στηριχθεί σε 2 Πυλώνες: τη Δημοκρατία και τη Δικαιοσύνη. Επειδή όμως οι πράξεις μάς ακολουθούν και είναι η προίκα και ίσως η μοίρα μας (άνευ μεταμέλειας), δεν μπορούμε να μη θυμόμαστε πεπραγμένα: ως προς το πρώτο, τη μεθόδευση πχ με τα του δημοψηφίσματος και τον ευτελισμό του ύψιστου αυτού θεσμού. Με την επιλογή του στην αρχή, με κίβδηλο ερώτημα για θέμα που δεν επιτρέπεται και στη συνέχεια, αφού οι πολίτες επικύρωσαν την άποψη που εκείνος ήθελε, την «αγνόηση» στην πράξη, αυτής της λαϊκής ετυμηγορίας. Και ως προς το 2ο, τη μεθόδευση της Novartis, όταν επιχειρήθηκε η καταδίκη των πιο σημαντικών του αντιπάλων, μόνο και μόνο για να απαλλαγούν όλοι, αλλά και η καταδίκη για την υπόθεση των τηλεοπτικών αδειών, όταν επιχειρήθηκε ο έλεγχος του τηλεοπτικού πεδίου. Άτιμη η μνήμη.
Το αποκορύφωμα της εκδήλωσης, η αποκάλυψη του ονόματος. Με αντίστροφη μέτρηση και όλα. Το αποτέλεσμα, επικοινωνιακά ηχηρό, επί της ουσίας αμφίβολο. Ένα κολάζ εννοιών και συμβολισμών, με στόχευση την αλίευση ψηφοφόρων από όλο το φάσμα: και πιο συντηρητικών με τον ήχο ΕΛΑΣ (σύνδεση κυρίως με την Ελλάδα, λιγότερο με την Αστυνομία, που αναφέρθηκε), αλλά ταυτόχρονα και παραδοσιακά αριστερών με τη συνειρμική σύνδεση με τον ομόηχο Επαναστατικό Στρατό της Αντίστασης. Χρήση του όρου Συμπαράταξη, δάνεια από τον κεντρώο χώρο (και Ανδρέας και Φώφη του ΄15), τελικά όμως χρήση του όρου «Αριστερή» μέσα στον τίτλο.
Αυτή η επιλογή δείχνει και την αληθή και πιο πιστή τάση και προέλευση του κ. Τσίπρα. Την ταυτότητα με την οποία νιώθει πραγματικά άνετα. Όσο rebranding και να επιχείρησε, το «αίμα νερό δεν γίνεται». Όλη η παραφιλολογία των τελευταίων ετών, για στροφή στη σοσιαλδημοκρατία κλπ, σχετικοποιείται άμεσα. Τελικά, η αριστερή φυσιογνωμία του τίτλου, περιχαρακώνει την εκλογική στόχευση και δείχνει τα όρια του ακροατηρίου. Στην ουσία μας λέει ότι φιλοδοξεί να φτάσει τα όρια του πάλαι ποτέ ισχυρού και νυν καταρρέοντα ΣΥΡΙΖΑ, απορροφώντας όμως και τα ποικιλόμορφα γύρω κόμματα.
Και το ΠΑΣΟΚ; Μένει αλώβητο; Είναι αυτή μια στενά αριστερή υπόθεση; Κάθε άλλο. Φάνηκε άλλωστε ήδη από τις πρώτες μετρήσεις. Το ΠΑΣΟΚ επηρεάζεται άμεσα και υπάρχει για εκείνο άμεσος κίνδυνος για απώλεια όχι μόνο κρίσιμων δυνάμεων, αλλά και κάθε διακηρυγμένου στόχου του. Ο κ. Τσίπρας, με το καλημέρα, επιχείρησε ανοιχτά το διεμβολισμό του: πρώτα στοχοποιώντας το και αναφέροντάς του ως μέρος του διπόλου ΝΔ-ΠΑΣΟΚ που κυβέρνηση και «έβλαψε» τον τόπο (κατά Τσίπρα), όσο όμως και διεκδικώντας ως αυθεντικός συνεχιστής, την εποχή της «Αλλαγής», των πρώτων ετών ΠΑΣΟΚ.
Κανονικός εισοδισμός. Μετά από αυτό, το ΠΑΣΟΚ πιέζεται ακόμα περισσότερο να ξεκαθαρίζει τη θολή στάση του. Στο ξεκάθαρο ερώτημα και δίλημμα, «με ποιους θα πάτε, με ποιους θα κυβερνήσετε», πρέπει να πλέον να πει. Κι αν όχι ξεκάθαρα, πάντως να δει ποιες είναι οι επιλογές και πού οδηγείται. Μέχρι τώρα έλεγε «νίκη με μία ψήφο και προοδευτική κυβέρνηση». Τώρα, που φαίνονται σενάρια για έως και την 4η θέση, τι θα πει; Και ποιες είναι οι προοδευτικές δυνάμεις με τις οποίες θα συμπράξει; Ο κ. Τσίπρας που επιχειρεί τα ανωτέρω; Ο ΣΥΡΙΖΑ, η Νέα Αριστερά, ως συνέπεια και της κίνησης Τσίπρα, δείχνουν τάσεις εξαΰλωσης. Είναι η κα Κωνσταντοπούλου, που έχει τις δικές της δυσκολίες με την κα Καρυστιανού; Ποιος είναι; Η χώρα χρειάζεται διακυβέρνηση και οι πολίτες πρέπει να ξέρουν τις επιλογές τους. Αν το ΠΑΣΟΚ παραμείνει θολό, αν η μία πλευρά του διλήμματος είναι η, ακόμα ισχυρή δημοσκοπικά ΝΔ, η άλλη ίσως αποδειχθεί η ΕΛΑΣ.
Ο κ. Τσίπρας πάντως αυτό διεκδικεί. Με τον αέρα του «επικοινωνιακού και οιονεί χαρισματικού», με ισχυρούς ακόμα δεσμούς με μέρος του εκλογικού σώματος, σε ένα ξεκάθαρα προσωποπαγές κόμμα, πλήρως εξαρτημένο από τον ηγέτη του, λέει «μόνο εγώ μπορώ, οι άλλοι δεν το ‘χουν». Ας πρόσεχαν, μπορεί να είναι μια απάντηση, αλλά σίγουρα δεν είναι πολιτική. Αναμένονται εξελίξεις και δη πολιτικά αντανακλαστικά. Που θα αποδείξουν αν υπάρχει σφρίγος στον ιστορικό αυτό χώρο, αντίληψη αλλά και αίσθηση αναγκών της χώρας. Όσο για τις πιο ειδικές εξαγγελίες του, θα ήταν σίγουρα πολύ πιο ενδιαφέρουσες και μπορεί να προκαλούσαν συζήτηση, αν τις έλεγε κάποιος άλλος. Γιατί ο συγκεκριμένος, όσο κι αν προσπαθεί να εμφανιστεί ως «άλλος», είναι ο ίδιος «Μανωλιός». Ο κ. Τσίπρας, που έχει ήδη διατελέσει 15 χρόνια αρχηγός κόμματος και 4,5 χρόνια Πρωθυπουργός. Που έχει κριθεί. Και ως Πρωθυπουργός και ως Αρχηγός Αντιπολίτευσης.
Και σε κάθε του εξαγγελία, σαν να την είπε για 1η φορά, ένα ερώτημα πλανάτο «γιατί δεν τα έκανες. Και αν το προσπάθησες, τι δεν έκανες σωστά; Τι θα διόρθωνες»; Καμία αυτοκριτική αναφορά, σαν να μην υπήρξε η κυβερνητική περίοδος, σαν να έρχεται τώρα ως νέο, άσπιλο πρόσωπο. Δεν είναι έτσι όμως και αυτό έχει καταγραφεί. Μπορεί να υπήρξε μία περίοδος «αγρανάπαυσης», αλλά είναι αυτή αρκετή για να διαγραφεί η ιστορία; Όταν δεν έχει υπάρξει καμία διάθεση απολογισμού, αναθεώρησης; Η «Ιθάκη» δεν το έκανε. Με αυτήν απόθεσε αλλού τις ευθύνες. Σε συνεργάτες και κόμματα-βαρίδια. Γι’ αυτό άλλωστε και επέλεξε αυτό το δρόμο. Της απαλλαγής από τα οργανωτικά σχήματα που τον ανέδειξαν, διά της διάλυσής τους και της ίδρυσης «νέου». Με ποια πρόσωπα; Ποιοι θα περάσουν το ιδιότυπο face control, ποιοι θα είναι νέοι;
Θα επιχειρούσαμε και επιμέρους ανάλυση σε πολιτικές θέσεις ή στόχους, αλλά αυτά θα ακολουθήσουν. Η ισοπεδωτική κριτική κυβερνητικών πεπραγμένων πάντως απέδειξε και το 2023 ότι δεν πάει μακριά. Όσα ήδη έχει κατακτήσει η χώρα και της πιστώνονται διεθνώς, δεν μπορεί να ακυρώνονται ελαφρά τη καρδία. Πολλά από όσα, με μπόλικο συναίσθημα, δήλωσε πως διεκδικεί, είναι ήδη εδώ, κερδισμένα με κόπο. Γιατί να μην κεφαλαιοποιούνται απ’ όλους; Αν πάντως ήθελε να πρωτοτυπήσει, αρκούσε μία κίνηση: Η εκδήλωση αυτή και όσα θα γίνουν έχουν ένα μεγάλο κόστος. Κρατική χρηματοδότηση δεν έχει. Θα ήταν μια τολμηρή κίνηση, μια πολιτική δήλωση, η δημοσιοποίηση των πηγών χρηματοδότησης. Αληθής διαφάνεια. Ιδού η Ρόδος.
* Ο Νίκος Κασκαβέλης είναι Δικηγόρος-Πολιτικός Αναλυτής
