Η Φραντσέσκα Αλμπανέζε δεν είναι πλέον απλώς μια αμφιλεγόμενη αξιωματούχος του ΟΗΕ. Έχει μετατραπεί σε σύμβολο μιας βαθύτερης κρίσης: της πολιτικοποίησης διεθνών θεσμών που υποτίθεται ότι οφείλουν να λειτουργούν με ουδετερότητα, θεσμική σοβαρότητα και αξιοπιστία. Και η πρόσφατη απόφαση αμερικανικού εφετείου να επαναφέρει τις κυρώσεις εναντίον της δείχνει ότι ακόμη και μέσα στη Δύση αυξάνονται πλέον οι φωνές που θεωρούν πως ο ΟΗΕ έχει αρχίσει να χάνει το μέτρο και την ισορροπία του.
Η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για τα παλαιστινιακά εδάφη παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές της ως μια «ανεξάρτητη φωνή ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Όμως εδώ και καιρό οι δημόσιες παρεμβάσεις της προκαλούν σοβαρές αντιδράσεις, καθώς δε λειτουργεί ως ουδέτερος θεσμικός παράγοντας, αλλά ως πολιτική ακτιβίστρια με ξεκάθαρη ιδεολογική στόχευση και αποστολή.
Οι κατηγορίες εναντίον της είναι βαριές. Η οργάνωση UN Watch την κατηγορεί ανοιχτά για μονομερή στάση απέναντι στο Ισραήλ, για αντισημιτική ρητορική, για διαστρέβλωση γεγονότων, αλλά και για συστηματική αποσιώπηση εγκλημάτων της Χαμάς είτε στο Ισραήλ είτε στη Γάζα. Παράλληλα, κατηγορείται ότι χρησιμοποιεί τη θεσμική της ιδιότητα για να προωθεί πολιτικές και νομικές πρωτοβουλίες κατά του Ισραήλ και δυτικών κυβερνήσεων, όπως της Γερμανίας, δίνοντας την εικόνα ότι λειτουργεί περισσότερο ως πολιτικός παράγοντας παρά ως ανεξάρτητη εισηγήτρια.
Το πρόβλημα όμως ξεπερνά το πρόσωπό της. Ο ΟΗΕ βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με σοβαρή κρίση αξιοπιστίας. Κατηγορίες για επιλεκτική ευαισθησία και πολιτικές σκοπιμότητες έχουν πλήξει την εικόνα του οργανισμού. Και κάθε νέα υπόθεση που ενισχύει την αίσθηση πολιτικής μεροληψίας βαθαίνει ακόμη περισσότερο την κρίση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους διεθνείς θεσμούς και τις κοινωνίες που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν.
Όταν ένας αξιωματούχος του ΟΗΕ υιοθετεί γλώσσα που μοιάζει περισσότερο με προπαγάνδα παρά με διπλωματική ή νομική τεκμηρίωση, τότε πλήττεται όχι μόνο η προσωπική του εικόνα, αλλά και η αξιοπιστία του ίδιου του οργανισμού. Και όταν ο ΟΗΕ εμφανίζεται ανίκανος ή απρόθυμος να επιβάλει όρια, ενισχύεται η εντύπωση ότι οι διεθνείς θεσμοί λειτουργούν με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Από τη στάση της ηγεσίας του οργανισμού απέναντι στο ιρανικό καθεστώς και την αιματηρή καταστολή διαδηλωτών, μέχρι τη συχνή σιωπή σε ζητήματα ιστορικού και θρησκευτικού συμβολισμού, όπως η μετατροπή της Αγιάς Σοφιάς σε τζαμί από τον Ερντογάν, πλέον φαίνεται ότι ο ΟΗΕ επιλέγει πότε θα δείξει ευαισθησία και πότε όχι.
Οι αμερικανικές κυρώσεις πάντως κατά της Αλμπανέζε δεν προέκυψαν τυχαία. Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι επιχείρησε να αξιοποιήσει διεθνείς νομικούς μηχανισμούς για να στοχοποιήσει Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους, χωρίς να διαθέτει επαρκή τεκμήρια και αποδείξεις, υπερβαίνοντας τον θεσμικό της ρόλο. Το γεγονός ότι η υπόθεση έφτασε μέχρι τα αμερικανικά δικαστήρια δείχνει ότι το ζήτημα θα έχει και συνέχεια.
Η κριτική προς το Ισραήλ, την Αμερική ή οποιαδήποτε άλλη χώρα είναι θεμιτή. Όμως όταν ένας διεθνής εισηγητής εμφανίζεται να λειτουργεί με πολιτική μονομέρεια, να αγνοεί τρομοκρατικές επιθέσεις, να κλείνει τα μάτια απέναντι σε σφαγές και διώξεις από αυταρχικά καθεστώτα και να χρησιμοποιεί τη θέση του ως εργαλείο ιδεολογικής πίεσης, τότε η γραμμή ανάμεσα στην υπεράσπιση δικαιωμάτων και στην πολιτική προπαγάνδα αρχίζει να εξαφανίζεται.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη απειλή για τον ΟΗΕ σήμερα. Όχι οι εξωτερικές επιθέσεις. Αλλά η σταδιακή απώλεια αξιοπιστίας από πρόσωπα και συμπεριφορές που δίνουν την εντύπωση ότι οι προσωπικές ατζέντες έχουν αρχίσει να υπερισχύουν της θεσμικής ευθύνης.
* Ο Αναστάσιος Καράμπαμπας είναι ιστορικός - πολιτικός αναλυτής
