Οι πρώτοι Ευρωπαίοι στρατιώτες αποβιβάστηκαν πριν λίγες ημέρες στη Γροιλανδία, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Αρκτική Αντοχή» (Arctic Endurance), της οποίας ο διακηρυγμένος στόχος είναι η ενίσχυση της παρουσίας του ΝΑΤΟ στην περιοχή.
Τυπικά, η στρατιωτική ενοποίηση στοχεύει στην αντιμετώπιση των «απειλών στην Αρκτική» και στην εκπαίδευση στρατευμάτων για να επιχειρούν στις «μοναδικές συνθήκες» που συνεπάγεται το περιβάλλον, αλλά η πραγματικότητα που όλοι γνωρίζουν και κανείς δεν αναφέρει είναι, ότι πρόκειται για μια απόφαση που λαμβάνεται υπό την πίεση της επιθυμίας του Προέδρου Τραμπ να προσαρτήσουν οι ΗΠΑ το νησί, ή τουλάχιστον να αποκτήσουν τον έλεγχό του με κάποιο τρόπο.
Στην επιχείρηση συμμετέχουν οι Γαλλία, Σουηδία, Νορβηγία, Φινλανδία, Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και, όπως ανακοινώθηκε πρόσφατα, επίσης η Ολλανδία, η Εσθονία και ίσως η Ισπανία.
Η αποστολή ευρωπαϊκών στρατευμάτων, ακόμη και ενός μικρού αριθμού, προκαλεί «μέγιστη ανησυχία», σχολίασε η Μόσχα.
Σε κάθε περίπτωση, για τον Λευκό Οίκο, παρατήρησε η εκπρόσωπος Καρολάιν Λίβιτ, η αποστολή ευρωπαϊκών στρατευμάτων «δεν θα επηρεάσει την απόφαση του προέδρου». Για τις ευρωπαϊκές χώρες, αυτή είναι μια άνευ προηγουμένου πρόκληση. Μια άμεση επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Γροιλανδία – μια περιοχή που ανήκει σε μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ – θα σηματοδοτούσε ουσιαστικά την μεγαλύτερη κρίση της Συμμαχίας και της ευρωπαϊκής τάξης ασφαλείας, κατά τη μεταπολεμική περίοδο.
Μια πολύπλοκη ισορροπία
Για εβδομάδες, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προσπαθούν να κινηθούν σε μια πολύ λεπτή γραμμή επιδιώκοντας να διατηρήσουν τη σταθερότητα της Ατλαντικής Συμμαχίας, χωρίς να υποθάλπουν πιέσεις που κινδυνεύουν να κατεδαφίσουν τις ιδρυτικές αρχές της. Ο στόχος είναι να βρεθεί μια φόρμουλα που θα επιτρέψει στον Τραμπ να διεκδικήσει μια «πολιτική νίκη», χωρίς να θέσει σε κίνδυνο την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας και την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ συνεχίζει να επαναλαμβάνει, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για στρατηγικούς λόγους και δεν αποκλείει τη χρήση βίας.Το επανέλαβε ξανά ακόμη και μετά την πρόσφατη συνάντηση στην Ουάσιγκτον, μεταξύ του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο με τον υπουργό Εξωτερικών της Δανίας Λαρς Λόκε Ράσμουσεν και τη Γροιλανδή ομόλογό του Βίβιαν Μότσφελντ. Μια συνάντηση η οποία, ωστόσο, δεν οδήγησε σε μεγάλη πρόοδο.
«Συμφωνούμε να μην συμφωνήσουμε», δήλωσε ο Ράσμουσεν, ενώ η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν δήλωσε ξεκάθαρα, ότι η μονομερής δράση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Γροιλανδία θα επικύρωνε το τέλος της συμμαχίας του ΝΑΤΟ, μια αντίληψη την οποία συμμερίζονται ευρέως σε όλη την ήπειρο.
Τι μπορούν να κάνουν οι Ευρωπαίοι;
Μέχρι πριν από λίγους μήνες, η υπόθεση, ότι έπρεπε να «προστατεύσουμε» τη Γροιλανδία από τις Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνταν αδιανόητη.
Η Ευρώπη απέφυγε να καταρτίσει σχέδια έκτακτης ανάγκης, ακριβώς για να μην συγκεκριμενοποιήσει μια απειλή που φαινόταν, τουλάχιστον εν μέρει, ρητορική.
Αλλά η παρενέργεια αυτής της αδυναμίας έγινε προφανής, όταν οι δηλώσεις του Τραμπ μετατράπηκαν σε ένα πραγματικό ενδεχόμενο. Τότε η Ένωση βρέθηκε απροετοίμαστη. Ωστόσο, η Ευρώπη θα είχε μοχλούς πίεσης, τους οποίους δεν εκμεταλλεύεται, τουλάχιστον προς το παρόν.
«Ένας συγκεκριμένος δρόμος προς τα εμπρός για την Ευρώπη θα ήταν να εξηγήσει με σαφήνεια – δημόσια και ιδιωτικά – τι θα σήμαινε το τέλος του ΝΑΤΟ για τις ΗΠΑ σημειώνει ο Γκίντεον Ράχμαν (FT), τονίζοντας, ότι «πχ η ύπαρξη αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην Ευρώπη θα αμφισβητούνταν αμέσως». Και προσθέτει: «Μια διακοπή των δεσμών ασφαλείας μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρώπης θα σήμαινε επίσης, ότι η ΕΕ δεν θα αισθανόταν πλέον την ανάγκη να απαντήσει παθητικά στους δασμούς του Τραμπ. Θα μπορούσαν να επιβληθούν αντίστοιχοι δασμοί με τον δασμό του 15% των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Οι πωλήσεις όπλων στην Ευρώπη, τόσο σημαντικές για τους αμυντικούς κατασκευαστές των ΗΠΑ, θα έπεφταν επίσης κατακόρυφα, καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες θα γίνονταν πιο προσεκτικές σχετικά με τη χρήση αμερικανικών προϊόντων στις κρίσιμες υποδομές τους».
Επιπλέον, οι τεχνολογικοί γίγαντες της Silicon Valley θα μπορούσαν να αναμένουν να φορολογηθούν και να, ρυθμιστούν πολύ πιο αυστηρά από ό,τι τώρα, ενώ ακόμη και στην Ευρώπη – μια αγορά 450 εκατομ. ανθρώπων – το μποϊκοτάζ των αμερικανικών προϊόντων θα μπορούσε να επικρατήσει, όπως συνέβη στον Καναδά.
«Γίνονται συζητήσεις για το πώς θα μπορούσαμε να ασκήσουμε πίεση και να πούμε, μας χρειάζεστε κι εσείς, αλλά κανείς δεν θέλει να το κάνει ανοιχτά» σύμφωνα με δήλωση διπλωμάτη, ο οποίος διατηρεί την ανωνυμία του (Politico).
Το διακύβευμα είναι επίσης πολιτικό. Η υποστήριξη του Τραμπ παραμένει ζωτικής σημασίας για την επιβεβαίωση της ασφάλειας της Ουκρανίας, σε μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία, και καμία ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν θα ήθελε να αναλάβει την ευθύνη για μια μετωπική ρήξη μαζί του.
Η τελευταία λύση
Ακόμα κι αν βρεθεί την τελευταία στιγμή μια συμφωνία, η οποία θα επέτρεπε στον Τραμπ να διεκδικήσει τη νίκη και στους Ευρωπαίους να σώσουν την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας, είναι σαφές, ότι στα μάτια πολλών η Συμμαχία βρίσκεται ήδη σε κρίση. Η αμερικανική επιθετικότητα και η απειλή εναντίον ενός Ευρωπαίου συμμάχου και μέλους του ΝΑΤΟ, υπονομεύει αναπόφευκτα τις αρχές στις οποίες βασίζεται η Συμμαχία.
Τι μπορούν λοιπόν να κάνουν οι ευρωπαϊκές χώρες;
Η αποστολή μιας αποτρεπτικής δύναμης από τους Συμμάχους χρησιμεύει ενδεχομένως για να κερδηθεί χρόνος και να σταλεί ένα μήνυμα στον Πρόεδρο Τραμπ, ότι οποιαδήποτε προσπάθεια κατάληψης του εδάφους της Γροιλανδίας θα είχε κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κανείς δεν έχει την ψευδαίσθηση, ότι ένα συμβολικό απόσπασμα ολίγων στρατιωτικών μπορεί να σταματήσει τον αμερικανικό στρατό, αλλά το σενάριο των Αμερικανών πεζοναυτών να αιχμαλωτίσουν έναν μικρό αριθμό στρατιωτών των στενότερων συμμάχων τους, θα είχε καταστροφικές επιπτώσεις στη διεθνή αξιοπιστία της Ουάσιγκτον, επηρεάζοντας την αμερικανική κοινή γνώμη και το Κογκρέσο.
«Κανείς δεν πιστεύει, ότι ένας πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι επιθυμητός», λέει ο Γερμανός ευρωβουλευτής των Πράσινων Λαγκοντίνσκι (Euronews). «Αλλά μια στρατιωτική δράση των ΗΠΑ κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την αμυντική συνεργασία, τις αγορές και την παγκόσμια εμπιστοσύνη προς τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Αυτό, θα μπορούσε, ίσως, να είναι το σωστό επιχείρημα για να πειστεί ο Αμερικανός Πρόεδρος να επανεξετάσει την θέση του.
Παρά ταύτα, ο Τραμπ εμμένει στις απόψεις του και απειλεί (17/1) τα ευρωπαϊκά κράτη τα οποία έχουν αναπτύξει στρατιωτικό προσωπικό στην Γροιλανδία, με επιπλέον δασμούς, 10% από 1ης Φεβρ. και 25% από 1ης Ιουν., αν μέχρι τότε δεν έχει ολοκληρωθεί η πλήρης εξαγορά της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ.
Τις δηλώσεις αυτές καταδίκασε η πρόεδρος της Επιτροπής και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ντι Κόστα, ο οποίος συντονίζει άμεση συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών, με σκοπό την επί του προκειμένου λήψη μέτρων από την Ένωση.
Εν τω μεταξύ, ο αρχηγός του ΕΛΚ, Βέμπερ, έγραψε ότι δεν είναι δυνατή η έγκριση από το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο της συμφωνίας περί μηδενικών δασμών στα αμερικανικά προϊόντα και ότι αυτή θα πρέπει να ανασταλεί. Παρεμφερής ήταν και η δήλωση της Σουηδής βουλευτή Κάριν Κάρλσμπορο (Politico 17/1).
Σύμφωνα με παρατηρητές, εξετάζεται και η εφαρμογή του κανονισμού «Μέσο Καταστολής Καταναγκασμού της ΕΕ» (ACI, 12/2023), ο οποίος προβλέπει μια σειρά από μέτρα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον εμπορικών αντιπάλων, οι οποίοι προσπαθούν να απειλήσουν το μπλοκ ή μέλος του.
Στην πραγματικότητα κάτι έχει πλέον αλλάξει.
Οι ευρωπαϊκές χώρες στέλνουν στρατιωτικό προσωπικό σε φιλικό έδαφος, με την ελπίδα να αποτρέψουν τον μεγαλύτερο σύμμαχό τους, από την εκεί έναρξη στρατιωτικής δράσης. Το ΝΑΤΟ δεν έχει τελειώσει ακόμη, αλλά καθώς φαίνεται πλέει σε επικίνδυνα αχαρτογράφητα νερά. Η εμπιστοσύνη μεταξύ του ισχυρότερου μέλους της Συμμαχίας και των μικρότερων μελών έχει ανεπανόρθωτα κλονισθεί.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
