Η δεκαετία 2010-19 που σβήνει σε λίγες μέρες, γνώρισε σημαντικές επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις, από το πεδίο της γενετικής τροποποίησης και την αστροφυσική έως την κβαντική υπολογιστική. Η επόμενη που ξεκινά το 2020, ίσως ανήκει πρωτίστως στην κλιματική αλλαγή και στην τεχνητή νοημοσύνη.

Οι επιστημονικές και τεχνολογικές καινοτομίες ανέκαθεν ήσαν η «ατμομηχανή» της κοινωνικής και οικονομικής μεταμόρφωσης του κόσμου. Η τελευταία δεκαετία, με την ταχύτητα των ανακαλύψεων και αλλαγών που έφερε, το επιβεβαίωσε περίτρανα. Ο ρυθμός των αλλαγών -στην τεχνητή νοημοσύνη, στη βιοτεχνολογία, στην ενέργεια, στο περιβάλλον, στη βιοιατρική κ.α.- αναμένεται ακόμη πιο γρήγορος στην επόμενη δεκαετία που ξεκινά με το νέο έτος.

Στη δεκαετία 2010-19 η τεχνητή νοημοσύνη αποκάλυψε το εντυπωσιακό -και για μερικούς τρομακτικό- δυναμικό της, κυρίως χάρη στην εφαρμογή της «βαθιάς μάθησης» (της χρήσης τεχνητών νευρωνικών δικτύων για την ανάλυση πολύπλοκων μαζικών δεδομένων). Οι μηχανές μπορούν πια να μεταφράζουν αρκετά καλά, να νικάνε τους ανθρώπους στα επιτραπέζια παιγνίδια (με πρωτοπόρο τη DeepMind, θυγατρική της Google), να κάνουν ιατρικές διαγνώσεις, να οδηγούν οχήματα στην ξηρά, στη θάλασσα και στον αέρα κ.α.

Η επανάσταση της μηχανικής μάθησης επέδρασε στα πάντα, από την επιστήμη των υλικών και την φαρμακευτική μέχρι την κβαντική φυσική και τη βιοϊατρική. Έγινε επίσης σαφές ότι πολλές θέσεις εργασίας μπορούν να καλυφθούν πιο φθηνά και αποτελεσματικά από «έξυπνες» μηχανές στη θέση των ανθρώπων (κάτι που αναζωπύρωσε τους φόβους για αύξηση της ανεργίας και των κοινωνικών αναταραχών).

Η πρόκληση των αλγόριθμων

Ο κίνδυνος δεν βρίσκεται τόσο σε φονικά ρομπότ τύπου «Εξολοθρευτή», όσο στην κακή χρήση των υπολογιστικών εργαλείων, καθώς οι αλγόριθμοι δεν μπορούν ακόμη να αυτοματοποιήσουν ζωτικές ανθρώπινες ιδιότητες (νοητικές και συναισθηματικές), ενώ από την άλλη συχνά κληροδοτούνται από τους προγραμματιστές με τις ανθρώπινες προκαταλήψεις και ατέλειες. Στην επόμενη δεκαετία η βελτίωση και σωστή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θα αποτελέσει κεντρικό ζήτημα, με τη συμμετοχή μηχανικών, επιστημόνων, κοινωνιολόγων, φιλοσόφων, ψυχολόγων και νομικών.

Στις επιστήμες της ζωής οι νέες δυνατότητες της πληροφορικής έφεραν επανάσταση -μετά το ανθρώπινο γονιδίωμα- και στη μελέτη του μικροβιώματος. Αρχίζουμε πλέον να συνειδητοποιούμε καλύτερα το ζωτικό ρόλο (καλό ή κακό) που παίζουν οι μικροοργανισμοί στο ανθρώπινο σώμα και στα οικοσυστήματα. Παράλληλα, κατέστη εφικτή η ανάλυση του αρχαίου DNA, φέρνοντας στο φως νέες γνώσεις για τον Homo sapiens και τους προγόνους του. Επίσης τα εξατομικευμένα γενετικά τεστ έγιναν μόδα διεθνώς, χωρίς όμως να είναι πάντα χρήσιμα για έναν άνθρωπο και χωρίς να υπάρχει ο σωστός δημόσιος έλεγχος για την προώθηση τους στην αγορά.

Στην ιατρική νέα σημαντικά βήματα έγιναν για τον αναπρογραμματισμό ώριμων κυττάρων σε πολυδύναμα βλαστικά, ανοίγοντας έτσι νέες θεραπευτικές δυνατότητες για διάφορες παθήσεις, καθώς επίσης νέες προόδους στο πεδίο της αναγεννητικής ιατρικής (δημιουργία εργαστηριακών οργάνων για αντικατάσταση στο σώμα). Κορυφαία εξέλιξη υπήρξε η ανακάλυψη της τεχνικής CRISPR για επέμβαση μεγάλης ακριβείας στο γονιδίωμα, αλλά ήδη προβάλλει το φάσμα της επέμβασης στα γονίδια του ανθρώπινου σπέρματος, του ωαρίου ή του εμβρύου, κάτι που εγείρει πολλές ανησυχίες, εωσότου τουλάχιστον εξασφαλιστεί ότι η τεχνική θα είναι ασφαλής για τους ανθρώπους.

Πηγή: skai.gr