Όταν πρόσφατα ο στρατηγός Fabien Mandon, Γάλλος αρχηγός του επιτελείου, είπε ότι «η χώρα μας πρέπει να είναι έτοιμη να δεχτεί να χάσει τα παιδιά της» μπροστά στην απειλή που θέτει η Ρωσία, τα λόγια του ήταν ηλεκτροσόκ για τη γαλλική κοινή γνώμη.
Σε ομιλία του ενώπιον της συνέλευσης των δημάρχων, ο στρατηγός είπε, ότι «Έχουμε όλη τη γνώση, όλη την οικονομική και δημογραφική δύναμη για να αποτρέψουμε το καθεστώς της Μόσχας από το να δοκιμάσει την τύχη του πιο μακριά. Αυτό που δεν έχουμε, είναι το σθένος να αποδεχτούμε τον πόνο της προστασίας αυτού που είμαστε». Λόγια που έχουν προκαλέσει διαμάχες, αλλά που δεν παραλείπουν να αποκαλύψουν μια ανησυχητική αλήθεια.
Οι προοπτικές μιας ειρήνης που επιβάλλεται στην Ουκρανία, και που έγιναν περισσότερο ρεαλιστικές τις τελευταίες εβδομάδες, έχουν αναζωπυρώσει τους φόβους στην Ευρώπη για πιθανή σύγκρουση με τη Μόσχα. Οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες έχουν περάσει μεγάλο μέρος των τελευταίων τριών δεκαετιών απολαμβάνοντας τα μερίσματα ειρήνης του τέλους του Ψυχρού Πολέμου και την ομπρέλα προστασίας που παρέχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Οι στρατιωτικοί προϋπολογισμοί είχαν συρρικνωθεί, ο αριθμός των στρατευμάτων και των αρμάτων μάχης είχαν μειωθεί.
Αλλά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η οπτική άλλαξε. Αν και επίσημα μόνο το Κίεβο και η Μόσχα βρίσκονται σε πόλεμο, η ήπειρος έχει πλέον εισέλθει σε μια φάση αναδιαμόρφωσης των προϋπολογισμών των κρατών και οι κυβερνήσεις ωθούνται να αναδιατυπώσουν τις προτεραιότητες των δαπανών τους, με έμφαση στις στρατιωτικές δαπάνες.
Η αγορά πυρομαχικών και στρατιωτικού εξοπλισμού έχει αυξηθεί, ενώ το ερώτημα είναι αν –σε περίπτωση επίθεσης– η ήπειρος θα ήταν έτοιμη να αμυνθεί.
Όλα αυτά εξελίσσονται, καθώς η επισφάλεια της κατάστασης στο Ποκρόβσκ, το τέλος της αμερικανικής βοήθειας και η διπλωματική πίεση γύρω από τις διαπραγματεύσεις –χωρίς το Κίεβο και χωρίς τους Ευρωπαίους– τροφοδοτούν τους φόβους για μια «ειρήνη των ισχυρότερων», που ενθαρρύνει τις φιλοδοξίες του Πούτιν, πολύ πέρα από την Ουκρανία.
« Αν η Ευρώπη θέλει πόλεμο, είμαστε έτοιμοι τώρα» δήλωσε ο πρόεδρος Πούτιν πριν συναντηθεί με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στηβ Γουϊτκοφ στις 2 Δεκεμβρίου, συνάντηση η οποία απέβη άκαρπη.
Η Γερμανία κόμβος του ΝΑΤΟ
Το ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προετοιμάζονται να διαχειριστούν μια σύγκρουση δεν είναι μια απλή υπόθεση.
Η Wall street Journal ( 26/11) αποκάλυψε την ύπαρξη ενός σχεδίου – Operationsplan Deutschland, σε συντομογραφία Oplan Deu – που αναπτύχθηκε από τις γερμανικές αρχές με στόχο να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο πολέμου με τη Ρωσία. Το σχέδιο, μεταξύ άλλων, διαλαμβάνει λεπτομερώς, πώς να μεταφερθούν έως και 800 χιλιάδες γερμανικές, αμερικανικές και άλλες δυνάμεις του ΝΑΤΟ σε μια υποθετική γραμμή μετώπου στα ανατολικά σύνορα. Το σχέδιο περιγράφει τα λιμάνια, τα ποτάμια, τους σιδηροδρόμους και τους δρόμους που πρέπει να ακολουθούν τα οχήματα, και πώς πρέπει να ανεφοδιάζονται και να προστατεύονται κατά τη διάρκεια του δρομολογίου.
Γερμανοί αξιωματούχοι δήλωσαν, ότι αναμένουν η Ρωσία να είναι έτοιμη και πρόθυμη να επιτεθεί στο ΝΑΤΟ το 2029. Ο Γάλλος στρατηγός Μαντόν τον οποίο προαναφέραμε, εκτιμά ότι είναι κρίσιμα τα επόμενα 3-4 χρόνια. Ωστόσο, μια σειρά περιστατικών κατασκοπείας, δολιοφθοράς και εισβολών στον εναέριο χώρο της Ευρώπης, πολλά από τα οποία αποδίδονται στη Ρωσία από τις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών, υποδηλώνουν ότι μπορεί η Μόσχα να ετοιμάζεται να επιτεθεί νωρίτερα.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η εμφάνιση ρωσικών drones σε ευαίσθητες τοποθεσίες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση οδήγησε αρκετούς ηγέτες να δηλώσουν, ότι η Ρωσία διεξάγει έναν υβριδικό πόλεμο που ξεπερνά τα σύνορα της Ουκρανίας, όπου το σκάνδαλο διαφθοράς οδήγησε, στην παραίτηση του Andriy Yermak ισχυρού προσωπάρχη του προέδρου Volodymyr Zelensky.
Ορισμένοι αναλυτές πιστεύουν, ότι θα ήταν πιθανό, σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, μια κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, που δόθηκε ως επικείμενη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, να απελευθέρωνε χρόνο και πόρους για τη Ρωσία, επιτρέποντάς της να προετοιμάσει δράση κατά άλλων χωρών μελών του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη.
Ποιος θα πολεμήσει για την Ευρώπη;
Εάν οι προϋπολογισμοί με την δραματική αύξηση των προβλέψεων για πολεμικές δαπάνες είναι ένας δείκτης της προθυμίας μιας κοινωνίας να υπερασπιστεί τον εαυτό της, ένα άλλο πιο άμεσο μέτρο είναι, το πόσο πρόθυμοι είναι οι πολίτες να υπηρετήσουν στις ένοπλες δυνάμεις
Σύμφωνα με περσινή δημοσκόπηση της Gallup International ( 25/3/2024), η απάντηση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται να είναι: όχι πολλoί. Κατά μέσο όρο, λιγότεροι από το ένα τρίτο των πολιτών της ΕΕ δηλώνουν πρόθυμοι να πολεμήσουν για τη χώρα τους. Η ίδια δημοσκόπηση διαπίστωσε, ότι τα ποσοστά στις ΗΠΑ και την Ινδία είναι 41% και 76% αντίστοιχα.
ο ζήτημα του τρόπου στρατολόγησης εκατοντάδων χιλιάδων στρατιωτών πυροδοτεί ευρεία συζήτηση. Στη Γερμανία, τα σχέδια για την επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας, που καταργήθηκε πριν από μια δεκαετία, έχουν ενδεχομένως εγκαταλειφθεί μετά από πικρές διαφωνίες. Στη Γαλλία, ο Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε ένα νέο πρόγραμμα εθελοντικών προσλήψεων, το οποίο θα είναι ανοιχτό κυρίως σε νέους 18 και 19 ετών. Στόχος είναι να εγγραφούν 3 χιλιάδες άτομα το επόμενο καλοκαίρι και έως 50 χιλιάδες μέχρι το 2035. Όμως η εγγύτητα με τη Ρωσία μεταβάλλει σημαντικά την ευαισθησία στο θέμα.
Στη Λετονία η στρατιωτική θητεία είναι υποχρεωτική, όπως στη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Δανία, οι οποίες πρόσφατα την επέκτειναν και στις γυναίκες. Η Σουηδία την επανάφερε το 2017. Στην Πολωνία, όπου δεν υπάρχει υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, υπάρχουν σχέδια για να διασφαλιστεί, ότι κάθε άνδρας θα λαμβάνει στρατιωτική εκπαίδευση.
Είναι όμως πραγματικά αναπόφευκτος ο πόλεμος;
Εάν καταφέρουν να ενισχύσουν την αμυντική δυνατότητα της Ευρώπης, τα επιτελεία πιστεύουν, ότι όχι μόνο θα εγγυηθούν τη νίκη, αλλά και ότι θα καταστήσουν τον πόλεμο λιγότερο πιθανό.
Όμως για να λειτουργήσει το Oplan Deu των Γερμανών, χρειάζεται μια συμμετοχή που υπερβαίνει τον στρατό. Τοπικές διοικήσεις, πολιτικοί μηχανισμοί, δημόσιες υποδομές, βιομηχανία. Μια κινητοποίηση που –όπως παρατήρησε η Wall Street Journal– θυμίζει τη λογική του Ψυχρού Πολέμου, αν και σε πολύ διαφορετικό πλαίσιο, με συχνά απαρχαιωμένες υποδομές, ανεπαρκείς κανονισμούς και μικρότερο στρατιωτικό μηχανισμό.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι αυτοκινητόδρομοι, οι γέφυρες, οι σταθμοί και τα λιμάνια σχεδιάστηκαν με δυνατότητες «διπλής χρήσης», ώστε να χρησιμοποιούνται για πολιτικούς σκοπούς στην καθημερινή ζωή, αλλά και στρατιωτικά, εάν είναι απαραίτητο. Οι δρόμοι, για παράδειγμα, κατασκευάστηκαν τότε για να καταστήσουν δυνατές τις προσγειώσεις έκτακτης ανάγκης. Τα προστατευτικά κιγκλιδώματα θα μπορούσαν να αφαιρεθούν και ένας κινητός πύργος ελέγχου θα μπορούσε να εγκατασταθεί μέσα σε λίγα λεπτά.
Από την άλλη πλευρά, πχ οι σήραγγες και οι γέφυρες που κατασκευάστηκαν από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και μετά, φαίνεται ότι δεν είναι κατάλληλες για στρατιωτική χρήση και τα τεστ αντοχής δείχνουν, ότι υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος να διανυθεί, προτού η Γερμανία μπορέσει να γίνει ο κόμβος διοικητικής μέριμνας του ΝΑΤΟ.
«Πρέπει να ξαναμάθουμε αυτά που ξεμάθαμε», δήλωσε ο Nils Schmid, αναπληρωτής υπουργός Άμυνας της Γερμανίας. Ωστόσο, ένα ερώτημα παραμένει κρίσιμο.
Η προετοιμασία για πόλεμο χρησιμεύει πραγματικά για την αποφυγή του, ή κινδυνεύει να τροφοδοτήσει μια κλιμάκωση, που θα θέλαμε να αποφύγουμε; Οι Ρωμαίοι θα έλεγαν si vis pacem, para bellum (αν επιθυμείς την ειρήνη προετοιμάσου για πόλεμο). Ο Αμερικανός κοινωνιολόγος και ακτιβιστής Web Du Bois, αιώνες αργότερα, απάντησε ότι «η αιτία του πολέμου είναι η προετοιμασία για πόλεμο». Σε αυτό το αίνιγμα διακυβεύεται το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
