Η ευρωπαϊκή εκδοχή ειρηνευτικού προσχεδίου
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, μετά το αρχικό σοκ από την αμερικανική πρόταση ειρήνευσης στην Ουκρανία, πρότειναν το δικό τους ειρηνευτικό προσχέδιο.
Η ευρωπαϊκή αντιπρόταση είναι στην πραγματικότητα μια αναθεωρημένη και διορθωμένη εκδοχή του αμερικανικού σχεδίου των 28 σημείων, από το οποίο διαγράφονται οι σκληρότεροι όροι από αυτούς που επιβάλλονται στο Κίεβο.
Το ευρωπαϊκό προσχέδιο, σύμφωνα με το Reuters, προτείνει ο ουκρανικός στρατός να περιοριστεί σε 800 χιλιάδες άνδρες «σε καιρό ειρήνης», αντί για 600 χιλιάδες, όπως προτείνει το σχέδιο των ΗΠΑ και οι διαπραγματεύσεις για εδαφικές ανταλλαγές να ξεκινούν «από την πρώτη γραμμή του μετώπου», και να μην αναγνωρίζονται ως ρωσικές, περιοχές του Ντονμπάς, οι οποίες δεν έχουν καταληφθεί από τη Μόσχα.
Η ευρωπαϊκή παραλλαγή του προσχεδίου ειρήνευσης αφαιρεί τις προβλέψεις για μη εισδοχή της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, αναφέροντας ότι, η ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία εξαρτάται από τη συναίνεση των μελών της, σύμφωνα με την εκδοχή του Reuters. Σημειώνεται, ότι προς το παρόν δεν υπάρχει συναίνεση, αλλά η διατύπωση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο.
Θα μπορούσε να σημειωθεί, ότι διάφορα μέσα πληροφόρησης έχουν παρουσιάσει ελαφρά διαφοροποιημένες εκδοχές του ευρωπαϊκού προσχεδίου.
Σε κάθε περίπτωση, το προσχέδιο συντάχθηκε κυρίως από αξιωματούχους από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και τη Γερμανία, και προτείνει επίσης, να λάβει το Κίεβο εγγύηση ασφαλείας από τις ΗΠΑ παρόμοια με τη ρήτρα του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Αντιτίθεται ακόμη, στην αμερικανική πρόταση να χρησιμοποιηθούν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, που είναι τώρα παγωμένα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για την ανοικοδόμηση και την επένδυση στην Ουκρανία, όπως και στο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ελάμβαναν το 50% των κερδών από μια τέτοια πρωτοβουλία. Αντίθετα, προβλέπει, ότι η Ουκρανία θα ανοικοδομηθεί και θα αποζημιωθεί «μεταξύ άλλων, μέσω ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων, τα οποία θα παραμείνουν παγωμένα, έως ότου η Ρωσία αποζημιώσει τη ζημιά που προκλήθηκε στην Ουκρανία». Επί του προκειμένου η Φον ντερ Λάϊεν ανακοίνωσε ότι, σχεδιάσθηκε το νομοθετικό πλαίσιο για τη χρήση των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων.
Η ευρωπαϊκή πρόταση είναι μια προσπάθεια διόρθωσης του αμερικανικού κειμένου, το οποίο, σύμφωνα με την απαίτηση του Τραμπ, το Κίεβο θα έπρεπε να αποδεχθεί έως τις 27 Νοεμβρίου, τελεσίγραφο όμως το οποίο ατόνησε.
Υψηλό διακύβευμα για τους Ευρωπαίους
Παρά τις ουσιώδεις διαφορές στα δύο σχέδια, οι Ευρωπαίοι συνεχίζουν να χειροκροτούν τον πρόεδρο των ΗΠΑ.
Το Συμβούλιο και η Επιτροπή —με τον Αντόνιο Κόστα και την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν— κάνουν λόγο για «νέα δυναμική» και «στέρεη βάση» για να προχωρήσουμε. Πρόκειται για συνετές δηλώσεις, που έχουν σχεδιαστεί για να μην τροφοδοτήσουν την αντίδραση ενός προέδρου των ΗΠΑ, ο οποίος έχει συνδέσει την αποδοχή του σχεδίου του με τη συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης και την παροχή πληροφοριών προς το Κίεβο.
Ο λόγος είναι τόσο πολιτικός όσο και τακτικός.
Το διακύβευμα για την Ευρώπη είναι πολύ υψηλό. Μια σκλήρυνση της θέσης του Λευκού Οίκου, κατά την φάση των διαπραγματεύσεων, θα κινδύνευε να απομονώσει το Κίεβο και να αποδυναμώσει ολόκληρη τη δυτική απάντηση στη Ρωσία.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός, ότι ο Ζελένσκι -υπό πίεση- είπε ότι ένιωθε παγιδευμένος ανάμεσα στην «απώλεια της αξιοπρέπειας» και στην «απώλεια της υποστήριξης του κύριου συμμάχου». Είναι μια βάναυση περίληψη της διπλωματικής κατάστασης στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ουκρανία, με αυξημένη την αδυναμία της λόγω του σκανδάλου με τις συμβάσεις ενέργειας.
Ο Τραμπ, σύμφωνα με παρατηρητές, ξέρει να είναι εκδικητικός και οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να ριψοκινδυνεύσουν.
Το προσχέδιο το οποίο παρουσίασε η Ουάσιγκτον, ομοιάζει περισσότερο με πρόταση συνθηκολόγηση της Ουκρανίας παρά με διαπραγματευτικό πλαίσιο ειρήνευσης και ο κίνδυνος ο πρόεδρος να επιμείνει να το κάνει αποδεκτό όπως είναι, πρέπει να αποτραπεί απολύτως.
Αυτό απαιτεί από του Ευρωπαίους κάποιους ελιγμούς, με τους οποίους διατηρούν την επαφή των ΗΠΑ με την Ουκρανία, ενώ οι ίδιοι συμμετέχουν ενεργά στις διαδικασίες, διαμορφώνοντας παράλληλα ηπιότερες προτάσεις για την ουκρανική θέση. Παρά τη γενική -κλισέ πλέον- κατακραυγή για την ευρωπαϊκή αδυναμία, η διπλωματία της ΕΕ κινείται ικανοποιητικά, προβάλλοντας κατά βάση την ευρωπαϊκή παρουσία.
Ελαστικότητα του Τραμπ
Μετά από ώρες πυρετώδους διπλωματικής δραστηριότητας, ο Ντόναλντ Τραμπ φάνηκε να υποχωρεί. Συνολικά, το σχέδιο των 28 σημείων που προτάθηκε στο Κίεβο -είπε- «δεν είναι οριστικό».
Η διευκρίνιση ήρθε από τη Γενεύη, όπου -μετά από πολύωρες διαπραγματεύσεις- ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε αισιόδοξος, για το ενδεχόμενο επίτευξης συμφωνίας «πολύ σύντομα», ανακοινώνοντας κάποιου είδους συμφιλίωση με Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους. «Αυτή ήταν μια πάρα πολύ σημαντική συνάντηση, θα έλεγα ίσως η καλύτερη συνάντηση, και η καλύτερη μέρα που είχαμε μέχρι στιγμής σε όλη αυτή τη διαδικασία», είπε ο Ρούμπιο.
Ο Andriy Yermak, ο κύριος βοηθός του Ζελένκσι, συμφώνησε επίσης, ότι «προχωράμε προς μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη».
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είχαν συναντηθεί στη Γενεύη την Κυριακή 22/11, ελπίζοντας να πείσουν τους Αμερικανούς να λάβουν υπόψη τις ευρωπαϊκές ανησυχίες στις διαπραγματεύσεις.
Οι πρωτεύουσες της Γηραιάς Ηπείρου επανέλαβαν, ότι καμία ειρηνευτική συμφωνία δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την άμεση συμβολή της Ουκρανίας. Καθώς οι συνομιλίες πρόκειται να συνεχιστούν τις επόμενες ημέρες – ο Ρούμπιο είπε ότι είναι ένα «έργο σε εξέλιξη» – οποιαδήποτε συμφωνία, θα πρέπει να εγκριθεί τόσο από τον Ζελένσκι, όσο και από τον Τραμπ, ίσως σε μια συνάντηση στην Ουάσιγκτον.
Πριν από την τελευταία διαφοροποίηση, ο πρόεδρος είχε κατηγορήσει τις ουκρανικές αρχές, ότι έδειξαν «μηδενική ευγνωμοσύνη» για τις προσπάθειες των ΗΠΑ να τερματίσουν τον πόλεμο.
Παρά τις αντίθετες προϋποθέσεις, για άλλη μια φορά η Ευρώπη κατάφερε να αποφύγει μια ανοιχτή ρήξη με την Ουάσιγκτον, χτίζοντας μια αντιπρόταση ικανή να εκτονώσει –τουλάχιστον προς το παρόν– την ακαμψία του σχεδίου των ΗΠΑ.
Αλλά ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η κρίση αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα. Η ίδια δυναμική που τη δημιούργησε είναι πιθανό να επαναληφθεί με την επόμενη ευκαιρία και την επόμενη κρίση.
«Επιδιώκοντας το μικρότερο κακό», αυτή φαίνεται να είναι η αρχή η οποία καθοδήγησε την αντιπρόταση της ΕΕ.
Σίγουρα όχι η «δίκαιη ειρήνη» στο σύνολό της — αυτή την οποία πρόβαλε ο Ζελένσκι στο ειρηνευτικό του σχέδιο, που παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2022.
Ωστόσο, είναι μια σαφώς περισσότερο ευνοϊκή πρόταση για την Ουκρανία και μάλιστα προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Κρεμλίνου, το οποίο την απέρριψε ως «μη εποικοδομητική».
Ο βοηθός του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσακόφ, δήλωσε την Τετάρτη 26/11, ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ στο Άμπου Ντάμπι δεν ασχολήθηκαν καθόλου με τους όρους ειρήνης. Είπε, ότι εξακολουθεί να απαιτείται «σοβαρή ανάλυση».
Η Ρωσία, κατά την πάγια τακτική της, κωλυσιεργεί κερδίζοντας χρόνο, όχι μόνο διότι έχει το πλεονέκτημα επί του πεδίου το οποίο σταδιακά βελτιώνει, αλλά και διότι αυξάνει τη χρονική πίεση στην Ουκρανία, οι πόροι της οποίας είναι πλέον ελάχιστοι.
Παρά ταύτα συνεχίζοντας την πολιτική της διαρκούς επαφής, η Μόσχα είναι ενδεχόμενο τώρα να δεχθεί τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, ενώ ο Τραμπ παραιτήθηκε από την προθεσμία της Πέμπτης 27/11.
Τέλος, η ΕΕ φαίνεται να θέλει να εισέλθει αποφασιστικά στην ουσία μιας διπλωματικής διαδικασίας από την οποία έχει αποκλειστεί για πάρα πολύ καιρό. Ωστόσο, στο ρευστό χάος στο οποίο εξελίσσονται αυτές οι διαπραγματεύσεις, παραμένει η επιφύλαξη για το πόσο θα ακουστεί πραγματικά η ευρωπαϊκή φωνή, ενώ η ΕΕ αναλαμβάνει πλέον ως ο κύριος υποστηρικτής του Κιέβου.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
