Του Γκάρι Κασπάροφ, πρώην παγκόσμιου πρωταθλητή στο σκάκι και προέδρου του Renew Democracy Initiative
Λατρεύω το Παγκόσμιο Κύπελλο. Η πιο παλιά παιδική μου ανάμνηση δεν είναι από μια σκακιέρα, αλλά από την παρακολούθηση του συναρπαστικού προημιτελικού αγώνα του 1970 ανάμεσα στην Αγγλία και τη Δυτική Γερμανία. Το κοντινό βολέ του Γκερντ Μίλερ στην παράταση ολοκλήρωσε μια εντυπωσιακή ανατροπή, από το 0-2 στο 3-2.
Την περασμένη Τρίτη υπήρξε άλλη μία απίστευτη ανατροπή στο Παγκόσμιο Κύπελλο, από το 0-2 στο 3-2 στην παράταση. Όμως όσοι θα κοιτάζουν πίσω έπειτα από πενήντα χρόνια είναι εξίσου πιθανό να θυμούνται τις διαιτητικές διαμάχες και τις μυστηριώδεις αναλύσεις του βίντεο επανάληψης, όσο και τη λάμψη του Λιονέλ Μέσι και του Μοχάμεντ Σαλάχ, το θάρρος της αουτσάιντερ Αιγύπτου και το θεαματικό νικητήριο γκολ της Αργεντινής.
Ή ίσως θυμούνται ότι ήταν η ίδια εβδομάδα κατά την οποία ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) παρενέβη προσωπικά στη FIFA, τη διοργανώτρια του Παγκοσμίου Κυπέλλου, ώστε να ανακληθεί η κόκκινη κάρτα ενός Αμερικανού ποδοσφαιριστή, επιτρέποντάς του να αγωνιστεί στον αγώνα της φάσης των «16» απέναντι στο Βέλγιο. Η ταπεινωτική ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών με 4-1 σε εκείνον τον αγώνα έμοιαζε σχεδόν δικαιολογημένη έπειτα από μια τόσο κατάφωρη πράξη παρασκηνιακής παρέμβασης.
Φυσικά, ο Τραμπ ήταν περήφανος που επέδειξε τη δύναμή του και τη φιλία του με τον πρόεδρο της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο, τον άνθρωπο που δημιούργησε το παράλογο «Βραβείο Ειρήνης της FIFA» το 2025 και το απένειμε στον Τραμπ. Πρόκειται για μια κουλτούρα διαφθοράς που παλαιότερα ήταν χαρακτηριστικό των δικτατοριών και των λεγόμενων «μπανανιών δημοκρατιών».
Την ίδια εβδομάδα, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή ήρε προσωρινά την απαγόρευση συμμετοχής της Ρωσίας, παρότι οι λόγοι για τους οποίους είχε επιβληθεί η απαγόρευση δεν έχουν αλλάξει. Η Ρωσία εξακολουθεί να είναι κράτος-εισβολέας στην Ουκρανία και συνεχίζει καθημερινά να διαπράττει νέα εγκλήματα πολέμου βομβαρδίζοντας αμάχους. Το επιχείρημα «κρατήστε την πολιτική έξω από τον αθλητισμό» είναι η συνηθισμένη πλάνη, όταν είναι ακριβώς οι δικτατορίες και τα επιθετικά καθεστώτα που χρησιμοποιούν τον αθλητισμό για να εξωραΐσουν τα καθεστώτά τους και να προωθήσουν την προπαγάνδα τους.
Τα διαιτητικά σκάνδαλα δεν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο ηθικής φρίκης, αλλά η δυσοσμία της πιθανής διαφθοράς εξαπλώνεται όταν δεν αντιμετωπίζεται. Δεν σκοπεύω να συμμετάσχω στις τεχνικές συζητήσεις για το γιατί ένα καταπληκτικό γκολ της Αιγύπτου εξετάστηκε μέσω βίντεο και ακυρώθηκε, όπως και το γκολ ισοφάρισης της Κροατίας απέναντι στην Πορτογαλία, ενώ της Αργεντινής δεν εξετάστηκε. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η πιθανότητα ανεντιμότητας, μήπως η FIFA προτιμά να διατηρήσει στη διοργάνωση μεγάλα αστέρια όπως ο Ρονάλντο και ο Μέσι; Είναι επίσης η αδυναμία να διαψευστούν τέτοιες υποψίες, γεγονός που δημιουργεί μια τοξική ατμόσφαιρα δυσπιστίας. Δεν μπορούμε να απαιτούμε την τελειότητα, αλλά οφείλουμε να απαιτούμε συνέπεια, διαφάνεια και λογοδοσία.
Η τεχνολογία μπορεί να μας βοηθήσει να επιτύχουμε αυτούς τους στόχους, αλλά μπορεί επίσης να τους περιπλέξει. Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2002, η διαιτησία ήταν τόσο εμφανώς ευνοϊκή προς τη συνδιοργανώτρια Νότια Κορέα απέναντι στην Ισπανία, ώστε έγραψα ένα οργισμένο άρθρο στην "El País", υποστηρίζοντας ότι η τεχνολογία των υπολογιστών και η άμεση επανάληψη, όπως χρησιμοποιούνται στα αμερικανικά αθλήματα, θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει το σκάνδαλο.
Έκανα λάθος. Να που βρίσκομαι ξανά, είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, αγανακτισμένος για αποφάσεις που ελήφθησαν (ή δεν ελήφθησαν) από τον διαιτητή στον αγωνιστικό χώρο και στη συνέχεια αντιμετωπίστηκαν με σκανδαλώδη τρόπο πίσω από την ψηφιακή αυλαία του βοηθού διαιτητή βίντεο, του VAR. Πρόκειται για ένα σημαντικό μάθημα, το οποίο έχει αποτελέσει θεμέλιο της σκέψης μου για την τεχνητή νοημοσύνη τα τελευταία είκοσι χρόνια: είτε την αγαπά κανείς είτε τη μισεί, η τεχνολογία είναι ουδέτερη και οι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν το μονοπώλιο του κακού.
Το ποδόσφαιρο αντιστάθηκε για μεγάλο διάστημα στη χρήση του βίντεο και της εξέτασης φάσεων εκτός αγωνιστικού χώρου, όχι μόνο από λουδιτισμό, όπως πολλοί υποπτεύονταν, αλλά και επειδή αυτό θα περιόριζε πιθανές ευκαιρίες χειραγώγησης των αγώνων. Αποδείχθηκε όμως ότι περισσότεροι κανόνες και περισσότερα επίπεδα ελέγχου και τεχνολογίας δημιουργούν ακόμη περισσότερες ευκαιρίες για χειραγώγηση. Μηχανές που μετρούν το οφσάιντ μέχρι το χιλιοστό του χιλιοστού και αισθητήρες στην μπάλα που υποτίθεται ότι μπορούν να ανιχνεύσουν ακόμη και μια τρίχα (αν πρόκειται μόνο για κροατική τρίχα) δεν λύνουν το πρόβλημα της διαφάνειας. Ποιος αποφασίζει τι θα εξεταστεί και πότε; Ποιος λαμβάνει την τελική απόφαση; Πόσο πίσω σε έναν αγώνα μπορούν να ανατρέξουν για να καταλήξουν στο αποτέλεσμα που επιθυμούν; Ο άλλοτε πανίσχυρος κριτής, ο διαιτητής, του οποίου οι αποφάσεις δεν επιδέχονταν αμφισβήτηση, φαίνεται πως μετατράπηκε σε αγγελιοφόρο αόρατων και άγνωστων αρχών της FIFA.
Η τεχνολογία δεν πρόκειται να μας σώσει από εκείνους που βάζουν την εξουσία και το χρήμα πάνω από το ευ αγωνίζεσθαι. Αντίθετα, μπορεί να τους βοηθήσει να χειραγωγούν και να συσκοτίζουν τα γεγονότα και ύστερα να ισχυρίζονται ότι τα χέρια τους είναι καθαρά και οι προθέσεις τους αγνές, ότι απλώς ακολούθησαν τις εντολές του υπολογιστή.
Το 1976, ο Αμερικανός επιστήμονας υπολογιστών Τζόζεφ Βάιζενμπαουμ, δημιουργός του πρώτου πρωτόγονου chatbot, του Eliza, έγραψε το βιβλίο "Computer Power and Human Reason: From Judgment to Calculation". Σε αυτό υποστήριζε ότι οι υπολογιστές μπορούν να αποφασίζουν, αλλά μόνο οι άνθρωποι μπορούν να επιλέγουν. Οι υπολογιστές εφαρμόζουν τους κανόνες και τους αλγορίθμους που τους δίνουμε, όμως εμείς καθορίζουμε τα συμπεράσματά τους. Είναι εργαλεία μας, όχι χρησμοί.
Η ανθρώπινη λογοδοσία είναι απαραίτητη. Η απροκάλυπτη παρέμβαση του Τραμπ και οι αποφάσεις της FIFA που τελικά ευνοούν τους μεγάλους αστέρες και τις ισχυρές ομάδες σε αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο ίσως αποδειχθούν ευλογία μεταμφιεσμένη, όπως ακριβώς οι τραγικές διαιτητικές αποφάσεις στον αγωνιστικό χώρο οδήγησαν κάποτε στην εισαγωγή του VAR. Αυτή τη φορά, η αντίδραση θα πρέπει να οδηγήσει σε πλήρη διαφάνεια στις γραμμές επικοινωνίας και στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων.
Το άθλημα οφείλει να γίνει καλύτερο. Τα παιδιά πρέπει να γιορτάζουν και να θυμούνται τις όμορφες ανθρώπινες στιγμές που προσφέρουν οι ποδοσφαιριστές μέσα στον αγωνιστικό χώρο, και όχι τα κινούμενα γραφικά του βίντεο και τις ενέργειες αξιωματούχων και πολιτικών έξω από αυτόν.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
