Σε κάθε τάξη, σε κάθε εκπαιδευτικό ή επαγγελματικό περιβάλλον, υπάρχουν άνθρωποι με ξεχωριστές ικανότητες, ρυθμούς και τρόπους σκέψης. Κι όμως, πολύ συχνά, αξιολογούνται με τα ίδια μέσα, με κοινά κριτήρια, λες και όλοι ξεκινάμε από το ίδιο σημείο και μαθαίνουμε με τον ίδιο τρόπο. Η ατομική ιδιαιτερότητα στη μάθηση δεν είναι εμπόδιο — είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης.
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη επιβεβαιώνει ότι ο εγκέφαλος κάθε ανθρώπου λειτουργεί μοναδικά. Δεν πρόκειται απλώς για διαφορές στην προσωπικότητα, αλλά για βιολογικές, γνωστικές και συναισθηματικές διαφοροποιήσεις στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε, επεξεργαζόμαστε και αποθηκεύουμε πληροφορίες. Η έννοια της νευροποικιλότητας (neurodiversity), που αρχικά αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του αυτισμού, επεκτείνεται σήμερα και περιλαμβάνει ένα ευρύτερο φάσμα εγκεφαλικών τυπολογιών από τη δυσλεξία και τη ΔΕΠΥ μέχρι τη δημιουργική κιναισθητική νοημοσύνη. Δεν υπάρχουν «κανονικοί» και «μη κανονικοί» εγκέφαλοι· υπάρχουν μόνο διαφορετικοί τρόποι λειτουργίας.
Η παραδοσιακή εκπαιδευτική λογική - μία μέθοδος διδασκαλίας, ένα σύστημα αξιολόγησης, μία προσδοκία απόδοσης - μοιάζει με το να φτιάχνεις ρούχα "one size" και να περιμένεις να εφαρμόσουν τέλεια σε όλους. Αυτή η προσέγγιση οδηγεί συχνά σε αδικίες εις βάρος μαθητών ή εκπαιδευομένων που έχουν διαφορετικά μαθησιακά προφίλ, σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και ψευδές αίσθημα ανεπάρκειας καθώς επίσης και στην παρανόηση του πραγματικού δυναμικού ενός ατόμου. Σύμφωνα με μελέτη του Harvard University’s Center on the Developing Child, ο εγκέφαλος είναι πιο δεκτικός στη μάθηση όταν το άτομο νιώθει ασφάλεια και βρίσκει νόημα στο περιεχόμενο. Αυτό σημαίνει πως ο τρόπος παρουσίασης της πληροφορίας μπορεί να είναι εξίσου σημαντικός με την ίδια την πληροφορία.
Σύγχρονες έρευνες στη νευροεπιστήμη δείχνουν ότι α) η πλαστικότητα του εγκεφάλου (neuroplasticity) επιτρέπει τη συνεχή μάθηση και επαναπροσαρμογή σε όλη τη διάρκεια της ζωής, β) η εργαζόμενη μνήμη, η προσοχή και η συναισθηματική κατάσταση λειτουργούν μαζί στη διαδικασία μάθησης – και επηρεάζονται από εξωτερικά και εσωτερικά ερεθίσματα, γ) δεν υπάρχει ένας και μοναδικός σωστός τρόπος να μάθεις καθώς οπτικοί, ακουστικοί, κιναισθητικοί, λεκτικοί, αναλυτικοί, διαισθητικοί τύποι μάθησης είναι όλοι εξίσου έγκυροι και λειτουργικοί. Η πρόοδος της επιστήμης και οι σύγχρονες γνώσεις της νευροεπιστήμης δεν μας αφήνουν πλέον κανένα περιθώριο να αγνοούμε ή να υποτιμούμε τη μαθησιακή διαφορετικότητα. Ο κάθε άνθρωπος φέρει μέσα του μια μοναδική «φύση», ξεχωριστές δυνατότητες και ιδιαίτερες ανάγκες, που διαμορφώνουν τον δικό του τρόπο αντίληψης και μάθησης.
Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι να μεταμορφώσουμε όλους σε ένα ομοιογενές πρότυπο, αλλά να αναγνωρίσουμε, να σεβαστούμε και να ενισχύσουμε το μοναδικό δυναμικό του καθενός, να δημιουργήσουμε συνθήκες όπου κάθε μαθητής, εκπαιδευόμενος ή επαγγελματίας μπορεί να ανθίσει με βάση τα δικά του προτερήματα και ταλέντα. Μόνο έτσι θα χτίσουμε ένα εκπαιδευτικό και επαγγελματικό περιβάλλον που προάγει τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και την ουσιαστική μάθηση, σεβόμενο την ανθρώπινη πολυμορφία και διασφαλίζοντας ίσες ευκαιρίες για όλους.
* Ο Νικόλαος - Θεολόγος Παπαδόπουλος είναι εν ενεργεία εκπαιδευτικός γαλλικής γλώσσας στην Πρωτοβάθμια και Μεταδευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Απόφοιτος του Γαλλικού Τμήματος του ΑΠΘ με πρώτες μεταπτυχιακές σπουδές στη Σημειωτική και Διαπολιτισμική Επικοινωνία (ΔΠΜΣ) και δεύτερες μεταπτυχιακές σπουδές στη Διδακτική των Γλωσσών και στις Νέες Τεχνολογίες στη Γλωσσική Επικοινωνία (ΠΜΣ).
