Αποφυγή κατάρρευσης του Κιέβου
Μετά από μια μαραθώνια διαπραγμάτευση (18/12), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέληξε σε συμφωνία για τη συνέχιση της οικονομικής στήριξης της Ουκρανίας.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν σε δάνειο 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027, εγγυημένο από τον κοινό προϋπολογισμό και χρηματοδοτούμενο μέσω του ευρωπαϊκού χρέους. Είναι μια απόφαση η οποία εξασφαλίζει στο Κίεβο συνέχεια της άμυνας , αποφεύγοντας τον κίνδυνο οικονομικής κατάρρευσης της χώρας, η οποία επικρεμόταν από την επόμενη άνοιξη.
Η απόφαση αυτή αποφεύγει, τουλάχιστον προς το παρόν, τη χρήση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τον σκοπό αυτό, τα οποία έχουν παγώσει στην Ευρώπη.
Το Κίεβο θα πρέπει να αποπληρώσει το δάνειο, μόνο αφού η Μόσχα πληρώσει τις πολεμικές αποζημιώσεις και στη συνέχεια, σύμφωνα με όσα θα έχουν διαπιστωθεί, θα μπορούσε να καταφύγει σε ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. Αλλά πότε και πώς πρέπει να συμβεί αυτό, είναι ασαφές.
«Είμαστε δεσμευμένοι και κρατήσαμε τον λόγο μας», δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ενώ ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τη συμφωνία «μια σημαντική υποστήριξη που ενισχύει πραγματικά την ανθεκτικότητά μας».
Όμως, ενώ η συμφωνία αντιπροσωπεύει μια ευκαιρία σωτηρίας για το Κίεβο και έρχεται καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να διεκδικήσει το δικαίωμά της να παρέμβει στις ειρηνευτικές συνομιλίες - υπό την ηγεσία της Ουάσιγκτον -, ο τρόπος με τον οποίο ελήφθη αυτή η απόφαση δεν είναι ένα μήνυμα ενότητας και δύναμης από τους 27.
Για την Ουκρανία ψήφισαν 24
Η συμφωνία που υπογράφηκε στις Βρυξέλλες προβλέπει, ότι η Ένωση θα αντλήσει 90 δισ. ευρώ από τις κεφαλαιαγορές, με «ενισχυμένη συνεργασία» 24 κρατών μελών, ενώ η Ουγγαρία, η Τσεχία και η Σλοβακία, που δεν θέλησαν να συνεισφέρουν, θα παραμείνουν επίσημα εκτός των οικονομικών εγγυήσεων. Οι τρεις χώρες, με επικεφαλής κυβερνήσεις λιγότερο εχθρικές προς το Κρεμλίνο, έλαβαν οικονομική εξαίρεση εφόσον δεν θα ασκούσαν βέτο σε απόφαση που απαιτεί ομοφωνία.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο οικονομικός διαπραγματευτής του Κρεμλίνου, Κίριλ Ντμίτριεφ, επικρότησε την αποτυχία της απόφασης για μη καταφυγή στη χρήση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων - για την οποία η ρωσική κεντρική τράπεζα έχει ήδη μηνύσει την Euroclear, το βελγικό αποθετήριο που κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο αυτών των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην ήπειρο - προσθέτοντας ότι «προς το παρόν, ο νόμος και η κοινή λογική έχουν κερδίσει μια νίκη».
Ως εκ τούτου, η Ευρώπη επέλεξε τον ασφαλέστερο δρόμο από νομική και πολιτική άποψη, αλλά ακόμη και αν η αλληλεγγύη της προς την Ουκρανία παραμένει αξιοσημείωτη, η Μόσχα θα ενθαρρυνθεί.
Μετά την ψηφοφορία, οι ηγέτες της Ουγγαρίας, της Σλοβακίας και της Τσεχικής Δημοκρατίας απαθανατίστηκαν σε τριμερή συνάντηση με τον Ούγγρο πρωθυπουργό Όρμπαν, ο οποίος σημείωσε: «Επιστροφή στη δουλειά!», θεωρώντας απώλεια χρόνου τις συζητήσεις για την χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Έχει σημασία όμως, ότι οι χώρες αυτές καλύπτονται ενεργειακά από ρωσικό φυσικό αέριο, το οποίο προωθείται μέσω του τουρκικού αγωγού Turkstream.
Τι αλλάζει
Αν και για την Ουκρανία θα είχε μικρές αλλαγές στις επιπτώσεις προς αυτήν η χρήση ρωσικών κεφαλαίων, η απόφαση που τελικά πάρθηκε δεν απόφυγε να εγείρει ερωτήματα και ορισμένες αντεγκλήσεις.
Στην πραγματικότητα, το περίπλοκο σχέδιο για τη χρήση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων – το οποίο έχει συζητηθεί πολύ τις τελευταίες εβδομάδες– είχε την έγκριση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς. Σύμφωνα με τους Financial Times, δεν αποκλείεται ορισμένες κυβερνήσεις από τους 27 να μην επέμειναν σε χρήση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων προκειμένου να προστατεύσουν, από τυχόν «αντίποινα» της Μόσχας, τις τράπεζές τους ή εταιρείες τους με εναπομείναντες δεσμούς με τη Ρωσία.
Τις τελευταίες ημέρες, το Politico αποκάλυψε, ότι ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να πίεσε ορισμένους Ευρωπαίους ηγέτες να μην χρησιμοποιήσουν τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, ενδεχομένως ελπίζοντας, ότι αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Επιπλέον, υπήρχε ο κίνδυνος, μια αποτυχία του μπλοκ μετά από τις μακρές συνομιλίες να εθεωρείτο από τον Τραμπ ως μια περαιτέρω απόδειξη, ότι «οι Ευρωπαίοι είναι αδύναμοι» και ότι οι διαφορετικές απόψεις τους μπορούν να αγνοηθούν με ασφάλεια.
Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η σημασία του δανείου για την Ουκρανία, θα μπορούσε κάποιος να αναλογισθεί τι θα συνέβαινε χωρίς αυτό.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των ειδικών, από το δεύτερο τρίμηνο του 2026, το Κίεβο θα κινδύνευε με οικονομική κατάρρευση – οι πόροι αρκούσαν οριακά για το α΄τρίμηνο – , και χωρίς αυτά τα χρήματα η διατήρηση της στρατιωτικής προσπάθειας (περίπου 170 εκατ. ευρώ την ημέρα) θα ήταν αδύνατη.
Θα ήταν μια επιβράβευση του Πούτιν για τη σύγκρουση και μια ενίσχυση της άποψης του Τραμπ για την ανεπάρκεια της ΕΕ.
Στο παιχνίδι των ρόλων μεταξύ των χωρών μελών, η θέση των 3 ανατολικών χωρών είναι εντυπωσιακή. Για αυτές το δάνειο δεν θα μεταφραστεί σε καμία περίπτωση σε οικονομικές υποχρεώσεις και επιβάρυνση των πολιτών τους, σε αντίθεση με τους φορολογουμένους των 24.
Βασικό γεγονός παραμένει, ότι δεν συμμερίζονται τις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης, αν και απολαμβάνουν όλα τα οφέλη της συμμετοχής σε αυτήν, και το ότι αν δεν μπορούν να μπλοκάρουν τους άλλους, σκέφτονται κατά προτεραιότητα τα χρήματά τους. Προφανώς δεν τίθεται θέμα αλληλεγγύης και κοινότητας σκοπών με τους άλλους 24.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
