Πετυχημένη φορολογική πολιτική είναι αυτή που ενισχύει την εθελοντική φορολογική συμμόρφωση. Λέγοντας εθελοντική εννοούμε ότι εντάσσεται αβίαστα μέσα στην καθημερινή λειτουργία επιχειρήσεων και πολιτών, γιατί διαφορετικά υπάρχει η βεβαιότητα ότι η φορολογική αρχή, αργά η γρήγορα, θα διαπιστώσει τις παραβάσεις, χωρίς να γνωρίζουμε πώς το κάνει.
Είναι πραγματικά λυπηρό που η φορολογική αρχή στην Ελλάδα έχει εγκαταλείψει τον παραπάνω στόχο ως ακατόρθωτο. Θεωρώντας από τη μια ότι οι Έλληνες δεν έχουμε φορολογική συνείδηση και από την άλλη ότι ο ελεγκτικός μηχανισμός θα είναι είτε αναποτελεσματικός, είτε αφερέγγυος, είτε και τα δύο μαζί, σχεδιάζει φορολογικές πολιτικές με την παραδοχή ότι αυτά δεν πρόκειται να φτιάξουν ποτέ.
Αυτός είναι ο λόγος που οι φορολογικές διαδικασίες στην Ελλάδα είναι μοναδικές παγκοσμίως, είτε μιλάμε για τον ΚΒΣ από τη δεκαετία του 1990, είτε μιλάμε για τα My Data, το ηλεκτρονικό δελτίο αποστολής ή το ψηφιακό βιβλίο πελατών και όλες τις ψηφιακές υποχρεώσεις και πλατφόρμες που φυτρώνουν σαν μανιτάρια.
Βασική παράμετρος όλων των παραπάνω είναι ο φορμαλισμός των διαδικασιών, δηλαδή η προσπάθεια να χωρέσουμε όλη την οικονομική δραστηριότητα σε κουτάκια. Ουσιαστικά είναι ένας έμμεσος τρόπος να προβαίνουν οι ελεγχόμενοι σε δικό τους αυτοέλεγχο, ενσωματωμένο στις διαδικασίες, ούτως ώστε οι επίσημοι φορολογικοί έλεγχοι να μην ασχολούνται με την ουσία της απόκρυψης της φορολογητέας ύλης, αλλά με το αν τηρήθηκαν οι διαδικασίες.
Οι διαδικασίες όμως αυτές είναι ένας βραχνάς για τις επιχειρήσεις, γιατί αντλούν συνεχώς πόρους εις βάρος της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Την ίδια στιγμή, δίνουν το σήμα ότι σε σημεία που οι φορολογικές διαδικασίες δεν τα αγγίζουν, τα περιθώρια φοροδιαφυγής είναι μεγάλα και ασφαλή, γιατί ούτε ο φορολογικός έλεγχος θα μπει στον κόπο να ασχοληθεί με την ουσία, ενώ ταυτόχρονα η τυπική τήρηση των υποχρεώσεων θα τα επενδύσει με επίφαση νομιμότητας.
Κι όμως, ο τρόπος αυτός φαίνεται να αποδίδει, γιατί αυξάνονται τα φορολογικά έσοδα. Ναι, αυξάνονται τα φορολογικά έσοδα, λόγω του αιφνιδιασμού των επιχειρήσεων με τα συνεχή νέα μέτρα. Αιφνιδιάζονται οι φορολογικά συνεπείς επιχειρήσεις και δαπανούν χρήματα και προσπάθεια για να παραμείνουν συνεπείς, αιφνιδιάζονται και οι παραβατικές πριν προλάβουν να βρουν νέους τρόπους φοροδιαφυγής.
Μακροχρόνια όμως αυτός που ψάχνει τρόπους να κάνει τη φοροδιαφυγή, θα τους βρει.
Αυτός είναι ο λόγος που η φορολογική αρχή επενδύει διαρκώς στον αιφνιδιασμό. Έτσι εξηγούνται οι 2.000 φορολογικές αποφάσεις και οι 100 φορολογικοί νόμοι τον χρόνο κατά μέσο όρο. Αυτό εξηγεί, γιατί είμαστε στα μέσα Ιανουαρίου και ακόμα δεν γνωρίζουμε τα έντυπα και τις οδηγίες των φορολογικών δηλώσεων του 2025.
Αυτός ο τρόπος φορολογικής λειτουργίας του κράτους που έχει εμπεδωθεί ως κανονικότητα από το ξέσπασμα της κρίσης και μετά, δηλαδή εδώ και 16 χρόνια, της διαρκούς κατάστασης κατεπείγοντος και διαρκών αλλαγών, δημιουργεί κόπωση και τεράστια ανασφάλεια δικαίου στους φορολογούμενους. Συνεπάγεται τεράστιο κόστος παραγωγικότητας και απλά καθημερινές καταστάσεις, όπως ένα οποιοδήποτε έκτακτο γεγονός, μπορούν να τιμωρηθούν βαρύτατα ως φοροδιαφυγή.
Είναι φυσιολογικό η φορολογική αρχή να φοβάται να κάνει το βήμα εξορθολογισμού και απλοποίησης των διαδικασιών, γιατί αυτές θα αποδώσουν σε βάθος χρόνου και έχει πλέον εθιστεί σαν τον ναρκομανή σε μέτρα άμεσης αποδοτικότητας, αδιαφορώντας για τις μακροχρόνιες παρενέργειες, όσο σοβαρές και αν είναι αυτές.
Αν πάρει όμως μια βαθιά ανάσα, θα διαπιστώσει ότι πλέον έχει πολλά όπλα στην φαρέτρα της για να κάνει αποδοτικούς ελέγχους, χωρίς πλέον να γίνεται η «κακιά πεθερά» στους συνεπείς φορολογούμενους. Η ανάρτηση των εσόδων σε πραγματικό χρόνο, είναι από μόνη της πολύ σημαντική. Η καταγραφή όλων των POS και η διασύνδεσή τους επίσης. Έχει έρθει ο καιρός να χαλαρώσει τις διαδικασίες και να επενδύσει σε αποδοτικούς ελέγχους.
Μια φορολογική πολιτική κρίνεται από το πόσο προωθεί την εμπέδωση της φορολογικής συνείδησης και από την αποδοτικότητα των ελέγχων, χωρίς να επιβαρύνει την επιχειρηματική δραστηριότητα. Μέτρα που δεν στοχεύουν στα παραπάνω, δεν είναι τίποτα άλλο από ημίμετρα και μπορεί μεν να αποδίδουν στο πεδίο των εσόδων, αλλά μόνο παρωδικά και με τεράστιο κόστος ευκαιρίας.
