Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, στην ομιλία του τη Δευτέρα, υποσχέθηκε νίκη στο Ιράν, λέγοντας πως «θα τελειώσουμε αυτό το ζήτημα με τους όρους του "America First" που επέλεξε ο πρόεδρος Τραμπ (Trump), όπως πρέπει να είναι».
Και η δήλωσή του θύμισε, όπως αναφέρει το CNN, μια αντίστοιχη υπόσχεση που είχε δοθεί το 2001. «Αυτή η σύγκρουση ξεκίνησε με βάση το χρονοδιάγραμμα και τους όρους άλλων και θα τελειώσει με τον τρόπο και την ώρα που θα επιλέξουμε εμείς», είχε δηλώσει ο πρώην πρόεδρος Τζορτζ Μπους στον αμερικανικό λαό που είχε τραυματιστεί από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Λίγο αργότερα, οδήγησε την Αμερική σε πολέμους που διήρκεσαν σχεδόν δύο δεκαετίες. Σήμερα, η ιστορία επαναλαμβάνεται και αυτό προκαλεί ανησυχία στους Αμερικανούς, που βλέπουν πως η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει πάρει κανένα μάθημα από το πρόσφατο παρελθόν.
Ο Τραμπ ρίσκαρε ξεκινώντας έναν πόλεμο στο Ιράν μαζί με το Ισραήλ, με τα αποτελέσματα αυτής της σύρραξης να είναι αβέβαια. Ο πόλεμος είναι πολύ πιθανό να προκαλέσει χάος σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, να επιφέρει χιλιάδες θανάτους αμάχων και να σπείρει τον σπόρο για νέες τρομοκρατικές επιθέσεις κατά Αμερικανών τα επόμενα χρόνια.
Ωστόσο, υπάρχει ένα εναλλακτικό σενάριο για τον Τραμπ, ο οποίος τόλμησε να κάνει κάτι που δεν τολμούσαν οι προκάτοχοί του. Θα μπορούσε να επιτύχει μια στρατηγική νίκη αν εξουδετερώσει την περιφερειακή απειλή ενός ορκισμένου, εδώ και δεκαετίες, εχθρού των ΗΠΑ και να καταλύσει το καθεστώς του Ιράν.
«Αυτός ο πόλεμος που ξεκίνησε ο Τραμπ είναι αδικαιολόγητος και παράνομος. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα είναι ανεπιτυχής», σχολίασε ο ιστορικός και μελετητής εξωτερικής πολιτικής Μαξ Μπουτ σε τηλεδιάσκεψη του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων τη Δευτέρα, ενώ επέκρινε τον πρόεδρο των ΗΠΑ για την υπεροψία του.
Διαβάστε όλες τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή
Οι ΗΠΑ μιλούν για κλιμάκωση του πολέμου
Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στην τέταρτη ημέρα του, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεσμεύονται να εντείνουν τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν, ενώ η εναπομείνασα ηγεσία της Τεχεράνης είναι αποφασισμένη να προκαλέσει χάος στην περιοχή.
Τρία σενάρια υπάρχουν γι’ αυτό:
- Το πιο αισιόδοξο σενάριο είναι ότι οι αεροπορικές επιθέσεις κατά του ιρανικού καθεστώτος θα προκαλέσουν λαϊκή εξέγερση και θα αναγεννηθεί ένα νέο Ιράν που μπορεί να μεταμορφώσει τη Μέση Ανατολή.
- Ένα πιο περίπλοκο -αλλά πιο πιθανό- σενάριο είναι οι επιζώντες ηγέτες του Ιράν να δημιουργήσουν ένα νέο καθεστώς. Ωστόσο, η αμερικανική επιχείρηση θα μπορούσε να πετύχει, καταστρέφοντας τις πυρηνικές, πυραυλικές και στρατιωτικές δυνατότητες που καθιστούν το Ιράν περιφερειακή απειλή. Αυτό μπορεί να είναι ένα αποδεκτό αποτέλεσμα για το Ισραήλ, αλλά θα μπορούσε να οδηγήσει σε μελλοντικούς πολέμους για να αποτραπεί το ενδεχόμενο το νέο καθεστώς του Ιράν να ανασυγκροτηθεί πυρηνικά.
- Το χειρότερο σενάριο είναι το Ιράν να ακολουθήσει τα βήματα της Λιβύης, η οποία εν μέσω κενού εξουσίας έχει καταστεί ένα κράτος που έχει καταστραφεί από τον αυταρχισμό. Δεν αποκλείεται να ξεσπάσουν διαμάχες μεταξύ φατριών ή εμφύλιος πόλεμος, εξαπλώνοντας το χάος, προκαλώντας προσφυγική κρίση και αφήνοντας τα αποθέματα ουρανίου του Ιράν ευάλωτα σε εξτρεμιστικές ομάδες.
Μπορεί να πάνε και όλα λάθος
Την ίδια ώρα, η αμερικανική κυβέρνηση αλλάζει συνεχώς τη ρητορική της όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους ξεκίνησε τον πόλεμο στο Ιράν.
Ο Τραμπ έχει προτείνει την αλλαγή καθεστώτος και έχει εκφράσει την επιθυμία του να δώσει στους Ιρανούς την ελευθερία τους. Επίσης, δεσμεύτηκε να καταστρέψει το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας - το οποίο είχε ήδη ισχυριστεί ότι είχε εξαλείψει.
Με τη σειρά του, ο Χέγκσεθ επικαλέστηκε την ανάγκη εκδίκησης για τους Αμερικανούς που σκοτώθηκαν από ιρανικές τρομοκρατικές επιθέσεις ή από φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές κατά τη διάρκεια της αμερικανικής κατοχής στο Ιράκ.
Και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ ξεκίνησαν έναν «προληπτικό πόλεμο» επειδή το Ισραήλ σχεδίαζε να επιτεθεί στο Ιράν και οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή θα αντιμετώπιζαν αντίποινα.
Όλη αυτή η ασάφεια, όπως σχολιάζει το CNN, δείχνει πως η αμερικανική κυβέρνηση ουσιαστικά δεν ξέρει γιατί μπήκε στον πόλεμο.
«Δεν υπάρχει σαφής στρατηγική. Και πρέπει να ακούσουμε από τον πρόεδρο τι θέλει», δήλωσε η γερουσιαστής των Δημοκρατικών Τζιν Σαχίν στο CNN. «Είναι μια ευκαιρία για μια πραγματική καμπή στη Μέση Ανατολή, αν επιτύχουμε. Αλλά δεν είναι καθόλου σαφές πώς θα εξελιχθεί αυτό».
Ωστόσο, για τον Τραμπ, η ασάφεια είναι χαρακτηριστικό, όχι ανωμαλία. Διατηρώντας ασαφείς τους πολεμικούς στόχους, δημιουργεί ένα πολιτικό περιθώριο για να κηρύξει νίκη όποτε θέλει. Και φαίνεται να έχει πάρει ένα μάθημα από το Ιράκ και το Αφγανιστάν: οι μεγάλης κλίμακας χερσαίοι πόλεμοι ενέχουν τον κίνδυνο να οδηγήσουν σε αδιέξοδο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται ήδη να περιορίζει τους πολεμικούς στόχους του. Τη Δευτέρα είπε ότι ο στόχος ήταν να εξαλειφθεί ο ιρανικός ναυτικός στόλος, τα πυραυλικά προγράμματα και οι μελλοντικές πυρηνικές φιλοδοξίες. Τόσο ο ίδιος όσο και ο Χέγκσεθ φάνηκε επίσης να προετοιμάζουν το έδαφος για το ενδεχόμενο το καθεστώς του Ιράν να ανασυγκροτηθεί, υπονοώντας ότι οι Ιρανοί θα φταίνε αν δεν εκμεταλλευτούν την ευκαιρία που τους δόθηκε.
«Νομίζω ότι το μήνυμα που έστειλε ο πρόεδρος ήταν σαφές προς τον λαό του Ιράν: Αυτή είναι η στιγμή σας», είπε χαρακτηριστικά ο υπουργός Άμυνας.
Αναλυτές συγκρίνουν τη στρατηγική του Τραμπ στο Ιράν με εκείνη στη Βενεζουέλα, όπου η προσωρινή ηγέτιδα Ντέλσι Ροντρίγκες βγήκε πρόθυμα μπροστά λέγοντας πως θα συνεργαστεί με την Ουάσινγκτον μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο.
Όμως η διαφορά είναι πως η Ουάσινγκτον προσπαθεί ανεπιτυχώς εδώ και δεκαετίες να βρει μετριοπαθείς Ιρανούς αξιωματούχους με τους οποίους να συνεργαστεί. Και μετά τη δολοφονία του Αγιατολάχ, φαίνεται ότι υπάρχουν ακόμη λιγότερα κίνητρα για να βγουν μπροστά τέτοιες προσωπικότητες.
Στη χειρότερη περίπτωση, μια στρατιωτική επιτυχία των ΗΠΑ που δεν θα συνοδεύεται από ευρύτερη πολιτική αλλαγή, μπορεί να κάνει τη Μέση Ανατολή πιο ασφαλή.
«Νομίζω ότι αυτό που θα προκύψει σαφώς από αυτόν τον πόλεμο είναι ένα πολύ, πολύ διαφορετικό καθεστώς, ακόμα και αν παραμείνει στην εξουσία», εκτίμησε ο Έλιοτ Άμπραμς, ανώτερος συνεργάτης του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων και πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος εξωτερικής πολιτικής στην κυβέρνηση Μπους.
«Δεν θα υπάρχει ένας ανώτατος ηγέτης που να είναι όντως ανώτατος με τον τρόπο που ήταν ο Χομεϊνί και ο Χαμενεΐ», σημείωσε ο ίδιος. «Θα είναι μια χώρα που σε μεγάλο βαθμό δεν θα έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει βία. Νομίζω ότι μέχρι να γίνει αυτό, ακόμα και αν είναι μόνο για μια εβδομάδα, δεν θα έχουν καθόλου πυρηνικό πρόγραμμα. Πιθανότατα δεν θα έχουν εκτοξευτές πυραύλων και ίσως ούτε πυραύλους. Δεν θα έχουν ναυτικό», επισήμανε.
Ένα πιο αδύναμο Ιράν θα είχε και ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις. Θα στερούσε από τη Ρωσία και την Κίνα το τρίτο μέλος του αντιδυτικού άξονά τους, ενώ θα μπορούσε να επιβραδύνει και τη ροή των drones και των πυραύλων προς τη Ρωσία, που είναι σε πόλεμο με την Ουκρανία.
Αλλά και ακόμη και αν υπάρχουν θετικά σενάρια για το Ιράν, δεν αποκλείεται να συνεχιστεί η «κατάρα» της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η Ουάσιγκτον επινόησε αμέτρητες νέες στρατηγικές για να κερδίσει τελικά τον πόλεμο στο Αφγανιστάν και να ενισχύσει τις στρατιωτικές δυνάμεις για να καταστείλει την εξέγερση στο Ιράκ. Ωστόσο, η αλήθεια είναι πως η Αμερική έχασε τον πόλεμο.
Ειρωνική σύμπτωση είναι πως ο ίδιος ο Τραμπ αναφέρθηκε σε αυτή τη στρατιωτική αποτυχία κατά τη διάρκεια της πρώτης περιοδείας του στο εξωτερικό κατά τη δεύτερη θητεία του, στη Σαουδική Αραβία. «Οι λεγόμενοι ‘’οικοδόμοι εθνών’’ κατέστρεψαν πολύ περισσότερα έθνη από όσα έχτισαν - και οι παρεμβατιστές παρεμβαίναν σε πολύπλοκες κοινωνίες που οι ίδιοι δεν κατανοούσαν καν», είχε πει.
Αλλά και ο ίδιος είναι ένοχος με την έννοια πως, αν και φαινόταν να είχε σημειωθεί πρόοδος για τη σύναψη πυρηνικής συμφωνίας με την Τεχεράνη, ποτέ δεν πρόσφερε στον Χαμενεΐ μια διέξοδο που θα του επέτρεπε να σώσει την τιμή του. Αντίθετα, απαίτησε πλήρη παράδοση.
Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα στο CNN ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να βοηθήσουν τους διαδηλωτές να ξεσηκωθούν αλλά σημείωσε πως: «Προς το παρόν θέλουμε όλοι να μείνουν μέσα στα σπίτια τους. Δεν είναι ασφαλές να βγαίνουν έξω».
Πόσες είναι οι πιθανότητες κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος
Σύμφωνα με το CNN, οι πιθανότητες κατάρρευσης του καθεστώτος ενός καταπιεστικού κράτους που διεισδύει σε όλα τα επίπεδα της ιρανικής κοινωνίας φαίνονται απίθανες. Ακόμη και αν οι βομβιστικές επιθέσεις αποδυναμώσουν τις δυνάμεις ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αυτές θα υπερισχύουν των αντιπάλων του καθεστώτος, οι οποίοι δεν έχουν οργανωμένους ηγέτες.
Επίσης, ο μαρτυρικός θάνατος του Χαμενεΐ μπορεί να κάνει τους πιστούς του ακόμη πιο αδίστακτους και να δούμε χειρότερες εικόνες από αυτές της αιματηρής καταστολής των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων του Δεκεμβρίου και του Ιανουαρίου.
«Από την πλευρά του Ιράν, η στρατηγική τους έχει αλλάξει», δήλωσε ο Τρίτα Πάρσι, συνιδρυτής του Quincy Institute for Responsible Statecraft. «Δεν υπολογίζουν πώς θα επιτύχουν αλλά πώς θα φτάσουν όσο το δυνατόν πιο κοντά στην καταστροφή της προεδρίας του Τραμπ, πριν χάσουν τον πόλεμο», επισήμανε.
Ένας διαρκής πόλεμος θα προκαλέσει έντονη πολιτική πίεση στον Τραμπ, ο οποίος αναζητά μια γρήγορη νίκη στο Ιράν λόγω των ενδιάμεσων προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ.
Και ασφαλώς, είναι δύσκολο να προβλεφθεί πόσος χρόνος απαιτείται για να πέσουν ολοκληρωτικά καθεστώτα, γιατί όσο περισσότερο βρίσκεται ένα καθεστώς στην εξουσία, τόσες μικρότερες είναι οι πιθανότητες για μια πολιτική μεταμόρφωση.
Επιπλέον, νέα δημοσκόπηση του CNN έδειξε πως σχεδόν 6 στους 10 Αμερικανούς αποδοκιμάζουν την απόφαση του Τραμπ να παρέμβει στρατιωτικά στο Ιράν.
Η πλειοψηφία των Ρεπουμπλικάνων βέβαια τον υποστηρίζει, αλλά αυτό θα μπορούσε να αλλάξει σε περίπτωση κρίσης. Για παράδειγμα, αν οι κλυδωνισμοί στην αγορά πετρελαίου οδηγήσουν σε αύξηση του εγχώριου πληθωρισμού. Η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ να μην ζητήσει την έγκριση του Κογκρέσου για τη σύγκρουση και η άρνησή του να την εξηγήσει με τρόπο πιο αναλυτικό και όχι επιπόλαιο, μπορεί επίσης να γυρίσει εναντίον του.
Η σύγχρονη ιστορία της Αμερικής δείχνει ότι οι πόλεμοι δεν γίνονται απλώς σε ξένα πεδία μάχης. Συχνά χάνονται και στην κοινή γνώμη της χώρας. Και σε αντίθεση με τις διαβεβαιώσεις του Χέγκσεθ, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος.
Επιμέλεια: Αναστασία Κιτσικώστα
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
