- Η επιστήμη στην Αρκτική και τη Γροιλανδία απειλείται από την κλιμάκωση των πολιτικών εντάσεων μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών, βάζοντας σε κίνδυνο δεκαετίες διεθνούς συνεργασίας.
- Τα κράτη της Αρκτικής συνεργάζονται πάνω από 30 χρόνια στους τομείς των φυσικών, βιολογικών και κοινωνικών επιστημών για να κατανοήσουν τις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες της περιοχής.
- Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 οδήγησε στην αναστολή της κοινής επιστημονικής συνεργασίας και επανέφερε παλαιά εμπόδια, επηρεάζοντας αρνητικά τη συνεργασία στο πλαίσιο του Αρκτικού Συμβουλίου, που ιδρύθηκε το 1991 για την ενίσχυση της συνεργασίας αυτής.
Δεκαετίες επιτυχημένης επιστημονικής συνεργασίας στην Αρκτική βρίσκονται πλέον σε κίνδυνο, καθώς η κλιμάκωση των πολιτικών εντάσεων μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών απειλεί να τα τινάξει όλα στον αέρα. Για πάνω από 30 χρόνια τα κράτη της Αρκτικής συνεργάζονται στις φυσικές, βιολογικές και κοινωνικές επιστήμες, προσπαθώντας να κατανοήσουν μία από τις ταχύτερα μεταβαλλόμενες περιοχές του πλανήτη. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η Αρκτική χάνει κατά μέσο όρο περίπου 33.000 τετραγωνικά μίλια θαλάσσιου πάγου κάθε χρόνο, μια έκταση αντίστοιχη με αυτή της Τσεχίας.
Ακόμη και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, επιστήμονες από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία συνεργάζονταν και αντάλλασσαν δεδομένα, μαζί με ερευνητές από τον Καναδά, τη Δανία, τη Νορβηγία, την Ισλανδία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η ίδρυση του Αρκτικού Συμβουλίου το 1991 ενίσχυσε περαιτέρω αυτή τη συνεργασία. Ωστόσο, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 ανέστειλε δεκαετίες κοινής επιστημονικής συνεργασίας, επαναφέροντας παλαιά εμπόδια.
Γιατί η έρευνα σε Αρκτική και Γροιλανδία είναι κρίσιμη
Η Γροιλανδία, η οποία πρόσφατα βρέθηκε στο επίκεντρο των γεωπολιτικών φιλοδοξιών του Ντόναλντ Τραμπ, αποτελεί μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές του πλανήτη απέναντι στην κλιματική κρίση και έναν πρώιμο δείκτη των παγκόσμιων επιπτώσεών της. Περίπου τα 4/5 του νησιού καλύπτονται από ένα τεράστιο στρώμα πάγου, το οποίο λιώνει λόγω της αύξησης των ανθρωπογενών εκπομπών άνθρακα.
Καθώς οι πάγοι υποχωρούν, γίνεται ευκολότερη η πρόσβαση σε κοιτάσματα σπάνιων γαιών, αυξάνοντας το ενδιαφέρον χωρών που αναζητούν πρώτες ύλες. Ωστόσο, η πλήρης απώλεια του στρώματος του πάγου θα μπορούσε να αυξήσει τη στάθμη της θάλασσας έως και κατά 7,4 μέτρα, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους σε παράκτιες περιοχές παγκοσμίως.
Η Αρκτική ως «χρονομηχανή» της Γης
Επίσης, οι ίδιοι οι πάγοι αποτελούν πολύτιμο ερευνητικό υλικό. Οι γεωτρήσεις παγοπυρήνων λειτουργούν σαν «χρονομηχανές», αποκαλύπτοντας την ατμοσφαιρική ιστορία της Γης μέσω μικροσκοπικών φυσαλίδων αέρα που έχουν παγιδευτεί στο εσωτερικό τους. Παράλληλα, η Αρκτική έχει αποτελέσει πεδίο σημαντικών επιστημονικών ανακαλύψεων, όπως ο μετεωρίτης του York, ένας από τους μεγαλύτερους μεταλλικούς μετεωρίτες που έπληξαν τη Γη.
Οι κοινωνικές επιστήμες και η έρευνα για την υγεία είναι επίσης ζωτικής σημασίας, καθώς συμβάλλουν στην κατανόηση των πολιτισμών και της ευημερίας των αυτόχθονων πληθυσμών που ζουν στον Αρκτικό Κύκλο. «Μπορεί να ακούγεται κλισέ, αλλά ό,τι συμβαίνει στην Αρκτική έχει παγκόσμιες συνέπειες», δήλωσε στην DW η Μέριμπεθ Μουρέι, περιβαλλοντική αρχαιολόγος και Διευθύντρια του Αρκτικού Ινστιτούτου της Βόρειας Αμερικής. «Πρόκειται για ένα ζήτημα πολύ μεγάλο για να αντιμετωπιστεί από ένα μόνο ίδρυμα ή μία χώρα».
Επιφυλακτικοί οι επιστήμονες για το μέλλον
Την ίδια στιγμή, η επιστημονική δραστηριότητα στην περιοχή έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζεται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Σύμφωνα με τη Μουρέι, οι εντάσεις γύρω από τη Γροιλανδία έχουν καταστήσει πολλούς επιστήμονες πιο επιφυλακτικούς ως προς τον σχεδιασμό μελλοντικών ερευνητικών προγραμμάτων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα INTERACT, ένα παναρκτικό εγχείρημα που παρείχε σε επιστήμονες διακρατική πρόσβαση σε δεκάδες ερευνητικές υποδομές και ενίσχυε τη συνεργασία μεταξύ χωρών. Μετά το 2022, η συμμετοχή 21 ρωσικών ερευνητικών σταθμών ανεστάλη, δημιουργώντας σημαντικά κενά γνώσης. Όπως επισημαίνει η Μαργκαρέτα Γιόχανσον, πρώην συντονίστρια του προγράμματος, χωρίς τα δεδομένα από τη Ρωσία «ουσιαστικά δεν γνωρίζουμε τι συμβαίνει σε μεγάλο μέρος της Αρκτικής».
Η επιστήμη ως διπλωματικό εργαλείο
Προγράμματα όπως το INTERACT αποτελούν μορφές «επιστημονικής διπλωματίας». Με την ευρεία έννοια δηλαδή, η επιστήμη χρησιμοποιείται στην οικοδόμηση των διεθνών σχέσεων. Ο Πολ Μπέρκμαν, επιστημονικός διπλωμάτης που συνδέεται με το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, υπογραμμίζει ότι η επιστήμη μπορεί να συμβάλλει στην αποκλιμάκωση εντάσεων και την εξεύρεση κοινών συμφερόντων.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος, η Αρκτική είναι «δίκοπο μαχαίρι». «Μπορεί να εξελιχθεί σε πεδίο παγκόσμιας σύγκρουσης, αλλά και σε χώρο διεθνούς συνεργασίας και ειρήνης. Η σύγκλιση που υπάρχει στην Αρκτική με την Κίνα, τη Ρωσία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και -σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό- κράτη από ολόκληρο τον πλανήτη αποτελεί μια ευκαιρία για διευκόλυνση του διαλόγου».
Επιμέλεια: Ιωσηφίνα Τσαγκαλίδου
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
