Πετρέλαιο στα $120: Από το Γιομ Κιπούρ στο Στενό του Ορμούζ και η «ασπιρίνη» της G7

Η εκτόξευση της τιμής του Brent στα 120 δολάρια το βαρέλι τη Δευτέρα ξύπνησε εφιάλτες περασμένων δεκαετιών, θυμίζοντας τις πιο σκοτεινές ημέρες των ενεργειακών κρίσεων. Από το εμπάργκο του 1973 μέχρι τη σημερινή συγκυρία, το πετρέλαιο, ο «μαύρος χρυσός» έχει αποδείξει πως δεν αποτελεί απλώς ένα καύσιμο, αλλά ένα ισχυρό διπλωματικό όπλο.

Γεωπολιτικοί «σεισμοί» και ρεκόρ 

Η ιστορική αναδρομή δείχνει ότι η τιμή του βαρελιού υπήρξε ανέκαθεν το «θερμόμετρο» των παγκόσμιων κρίσεων. Κάθε διακύμανση δεν επηρεάζει μόνο το ενεργειακό κόστος, αλλά αναδιαμορφώνει το διεθνές εμπόριο, τις χρηματοοικονομικές ροές και τις πολιτικές ισορροπίες.

• 1973 – Το σοκ του Γιομ Κιπούρ: Μετά τον πόλεμο Αράβων-Ισραήλ, ο ΟΠΕΚ κλείνει τις στρόφιγγες προς τη Δύση. Η τιμή τετραπλασιάζεται μέσα σε λίγους μήνες. Ο κόσμος συνειδητοποιεί για πρώτη φορά την απόλυτη εξάρτησή του από τη Μέση Ανατολή. 
• 1979 – Η ιρανική επανάσταση: Η πτώση του Σάχη και η άνοδος του Χομεϊνί περιορίζουν δραματικά την παραγωγή του Ιράν. Οι τιμές εκτοξεύονται από τα 14 δολάρια στα 39 δολάρια (ποσό-μαμούθ για τα δεδομένα της εποχής), προκαλώντας παγκόσμια ύφεση.
• 1990 – Η εισβολή στο Κουβέιτ: Ο Σαντάμ Χουσεΐν καταλαμβάνει το Κουβέιτ και βάζει φωτιά σε 600 πετρελαιοπηγές. Η τιμή σχεδόν διπλασιάζεται, φτάνοντας τα 40 δολάρια, ενώ οι εικόνες του μαύρου ουρανού πάνω από τον Κόλπο γίνονται σύμβολο της κρίσης.
• 2008 – Το απόλυτο ρεκόρ: Λίγο πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η εκρηκτική ζήτηση από την Κίνα και η κερδοσκοπία οδηγούν το Brent στο απόλυτο ρεκόρ των 147,50 δολαρίων. Σε σημερινές τιμές (προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό), το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε πάνω από 210 δολάρια.
• 2022 – Ουκρανία: Η ρωσική εισβολή εκτοξεύει την τιμή στα 139,13 δολάρια, το υψηλότερο επίπεδο από το 2008.

Η μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού και το «παράδοξο» της αποθήκευσης

Η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου στα 120 δολάρια δεν είναι απλώς αποτέλεσμα φόβου, αλλά μιας ιστορικής κατάρρευσης της προσφοράς. Σύμφωνα με ανάλυση της Rapidan Energy, βιώνουμε τη μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού που έχει καταγραφεί ποτέ σε απόλυτους αριθμούς. Παρόλο που το Στενό του Ορμούζ έχει βρεθεί ξανά στο επίκεντρο πολεμικών συγκρούσεων στο παρελθόν, ποτέ άλλοτε δεν είχε «παγιδευτεί» τόσο μεγάλος όγκος ενέργειας -περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης- πίσω από ένα κλειστό πέρασμα, την ίδια στιγμή που οι υποδομές παραγωγής δέχονται συντριπτικά πλήγματα.

Για πρώτη φορά, οι Άραβες παραγωγοί αναγκάζονται να μειώσουν την παραγωγή τους, όχι ως μέσο πολιτικού εκβιασμού, αλλά επειδή ξέμειναν από αποθηκευτικούς χώρους. Με άλλα λόγια, δεν έχουν πλέον πού να αποθηκεύσουν το αργό που παράγουν. 

Με τα τάνκερ να αποφεύγουν τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ, υπό τον φόβο ιρανικών επιθέσεων, οι εξαγωγές έχουν ουσιαστικά παγώσει, με αποτέλεσμα το αργό πετρέλαιο να συσσωρεύεται στις δεξαμενές. Όταν οι αποθηκευτικοί χώροι φτάνουν στα όριά τους, η μόνη τεχνική διέξοδος είναι το αναγκαστικό κλείσιμο των γεωτρήσεων. Πρόκειται για μια διαδικασία υψηλού τεχνικού ρίσκου, καθώς η απότομη διακοπή της ροής μπορεί να προκαλέσει μόνιμη ζημιά στα κοιτάσματα και να καταστήσει τη μελλοντική επανεκκίνηση εξαιρετικά δαπανηρή, αν όχι αδύνατη.

Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί δραματικά από το κύμα συστηματικών επιθέσεων με drones και πυραύλους εναντίον κρίσιμων ενεργειακών εγκαταστάσεων. Η ζημιά που έχει προκληθεί σε διυλιστήρια και σταθμούς άντλησης είναι πλέον δομική, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και αν η ναυσιπλοΐα αποκατασταθεί άμεσα, η ικανότητα επεξεργασίας και ροής του πετρελαίου θα απαιτήσει μήνες για να επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα.

Αυτή η διπλή «μέγγενη», αποθήκευσης και καταστροφής υποδομών, γίνεται εμφανής σε όλη τη Μέση Ανατολή. 

• Κουβέιτ: Ο πέμπτος μεγαλύτερος παραγωγός του ΟΠΕΚ ανακοίνωσε «προληπτικές περικοπές» στην παραγωγή και τη διύλιση.
• ΗΑΕ: Η ADNOC (Abu Dhabi National Oil Co.) παραδέχθηκε ότι διαχειρίζεται οριακά τα επίπεδα παραγωγής της για να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις αποθήκευσης, καθώς το αργό «λιμνάζει» στις ακτές της χώρας.
• Ιράκ - Η μεγαλύτερη απώλεια παραγωγής: Η κατάσταση στο Ιράκ είναι η πιο δραματική. Η παραγωγή στα τρία κύρια νότια πεδία έχει υποστεί δραματική κατάρρευση, κατά 70%. Από τα 4,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, η χώρα παράγει πλέον μόλις 1,3 εκατομμύρια, επιβεβαιώνοντας πως η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κενό προσφοράς που όμοιό του δεν έχει ξαναδεί η παγκόσμια οικονομία.

Η «ασπιρίνη» της G7 

Μπροστά στον κίνδυνο ενός παγκόσμιου οικονομικού «κραχ», η G7 εμφανίστηκε τη Δευτέρα διατεθειμένη να επιστρατεύσει την τελευταία της γραμμή άμυνας: την αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA). Οι δηλώσεις για μια ενδεχόμενη συντονισμένη παρέμβαση λειτούργησαν ως «πυροσβέστης», αναγκάζοντας το Brent σε μια θεαματική, αν και προσωρινή, υποχώρηση από το υψηλό των 120 δολαρίων προς τα 95 δολάρια. Η κίνηση αυτή έστειλε το σαφές μήνυμα ότι η Δύση δεν προτίθεται να αφήσει την παγκόσμια οικονομία να «στραγγαλιστεί» από την έλλειψη ενέργειας.

Η εκτίμηση του Αμερικανού προέδρου αργότερα ότι ο πόλεμος στο Ιράν «έχει σχεδόν ολοκληρωθεί» και οι αναφορές ότι ο Τραμπ εξετάζει τη χαλάρωση των κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο και την αποδέσμευση έκτακτων αποθεμάτων αργού, συνέβαλαν στην περαιτέρω διόρθωση των τιμών του αργού. 

Ωστόσο, η αγορά παραμένει σκεπτική. Πολλοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η αποδέσμευση αποθεμάτων αποτελεί μια προσωρινή «ασπιρίνη» που καταπραΰνει τα συμπτώματα του πανικού, αλλά δεν θεραπεύει το δομικό πρόβλημα. Αν η ροή από τη Μέση Ανατολή παραμείνει κλειστή και οι υποδομές παραγωγής δεν αποκατασταθούν, τα στρατηγικά αποθέματα, τα οποία έχουν και αυτά περιορισμένη διάρκεια, δεν θα επαρκούν για να καλύψουν το κενό επί μακρόν.

Πότε άνοιξε η G7 τις κάνουλες

Η ενεργοποίηση αυτού του σχεδίου έκτακτης ανάγκης είναι μια σπάνια κίνηση, η οποία στο παρελθόν έχει πραγματοποιηθεί μόλις τέσσερις φορές, με πιο πρόσφατη την κρίση του 2022 λόγω Ουκρανίας.

• 1991 – Επιχείρηση «Καταιγίδα της Ερήμου», στον Πόλεμο του Κόλπου: Αποδεσμεύτηκαν περίπου 17 εκατομμύρια βαρέλια.
• 2005 – Τυφώνας Κατρίνα (ΗΠΑ): Φυσική καταστροφή που «γονάτισε» την παραγωγή στον Κόλπο του Μεξικού. Απελευθερώθηκαν περίπου 60 εκατομμύρια βαρέλια.
• 2011 – Εμφύλιος πόλεμος στη Λιβύη (Αραβική Άνοιξη): Το κενό που άφησε ο εμφύλιος πόλεμος στη Λιβύη καλύφθηκε με 60 εκατομμύρια βαρέλια.
• 2022 – Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Η μεγαλύτερη προσπάθεια στην ιστορία. Αποδεσμεύτηκαν συνολικά περίπου 240 εκατομμύρια βαρέλια για να συγκρατηθεί η ενεργειακή κρίση.

Τι λένε οι αναλυτές της Wall Street

Οι μεγαλύτεροι χρηματοοικονομικοί οίκοι του πλανήτη παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, προειδοποιώντας ότι αν η κρίση δεν εκτονωθεί άμεσα, το «ψυχολογικό όριο» των 120 δολαρίων θα αποτελέσει μόνο την αφετηρία μιας νέας ανοδικής πορείας των τιμών του πετρελαίου. 

Σύμφωνα με την JP Morgan, η αγορά έχει εισέλθει σε κατάσταση ακραίου «war premium», όπου η τιμή δεν διαμορφώνεται πλέον από τους παραδοσιακούς νόμους της προσφοράς και της ζήτησης, αλλά από τον φόβο για ένα ολοκληρωτικό «μπλακ άουτ» στις παγκόσμιες μεταφορές.

Από την πλευρά της, η Goldman Sachs υπογραμμίζει μια ακόμη πιο ανησυχητική διάσταση: ακόμη και αν η γεωπολιτική ένταση εκτονωθεί αύριο, οι τιμές θα παραμείνουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η αιτία κρύβεται στη χρόνια υποεπένδυση σε νέες πετρελαιοπηγές και υποδομές κατά την τελευταία δεκαετία, γεγονός που καθιστά το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα εξαιρετικά ευάλωτο σε κάθε είδους αναταράξεις.

Το «σενάριο εφιάλτης» που εξετάζουν πλέον οι αναλυτές περιλαμβάνει έναν γενικευμένο πόλεμο. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να στείλει το Brent σε αχαρτογράφητα νερά, υπερβαίνοντας ακόμη και τα 150 δολάρια το βαρέλι. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η παγκόσμια οικονομία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια πληθωριστική κρίση δίχως προηγούμενο, απειλώντας να μετατρέψει την τρέχουσα ενεργειακή αναταραχή σε μια παρατεταμένη παγκόσμια ύφεση.

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.