Πώς ο πόλεμος με το Ιράν μπορεί να αλλάξει το παγκόσμιο εμπόριο

Αυτό που ξεκίνησε ως εκστρατεία για τον περιορισμό των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν και την αποδυνάμωση των διεθνών δικτύων τρομοκρατίας που υποστηρίζει, έχει μετατραπεί σε σύγκρουση για τον έλεγχο μίας από τις σημαντικότερες εμπορικές οδούς στον κόσμο.

Ο πόλεμος με το Ιράν έχει εξελιχθεί σε μάχη για το Στενό του Ορμούζ, ένα κομβικό πέρασμα για τη διακίνηση πετρελαίου, φυσικού αερίου, λιπασμάτων και άλλων εμπορευμάτων.

Διαβάστε ΕΔΩ όλες τις εξελίξεις της ημέρας στη Μέση Ανατολή

Εάν η σύγκρουση αφήσει το Στενό του Ορμούζ υπό τον μόνιμο έλεγχο είτε του Ιράν είτε των Ηνωμένων Πολιτειών, αυτό θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στις ανοιχτές θάλασσες, μιας αρχής πάνω στην οποία στηρίζεται επί αιώνες το παγκόσμιο εμπόριο, όπως σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN.

«Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο και να καταστήσει πολύ ακριβότερο το διεθνές θαλάσσιο εμπόριο, με το κόστος να μετακυλίεται τελικά στους καταναλωτές», δήλωσε στο CNN ο Έρικ Γκρουντ, ανώτερος αναλυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Rystad Energy.

Το νέο ενεργειακό όπλο του Ιράν

Μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν ανακοίνωσε σχεδόν αμέσως το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, προκαλώντας, σύμφωνα με αναλυτές, τη μεγαλύτερη διαταραχή στον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου που έχει καταγραφεί.

Έχοντας αποκτήσει έναν νέο μοχλό πίεσης απέναντι στην παγκόσμια οικονομία, η Τεχεράνη δίνει μάχη για να διατηρήσει τον έλεγχο αυτού του στρατηγικού πλεονεκτήματος.

Τα πλοία που επιθυμούν να διέλθουν από το Στενό του Ορμούζ καλούνται είτε να συντονίζονται με τη νεοσύστατη Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου (Persian Gulf Strait Authority), διαδικασία που μπορεί να συνεπάγεται υψηλά τέλη, είτε να διακινδυνεύσουν να δεχθούν πυρά από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις ή τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).

Αν και τα τέλη διέλευσης ανεστάλησαν προσωρινά μετά την υπογραφή του 60ήμερου Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών στις 18 Ιουνίου, ο έλεγχος της ναυσιπλοΐας μέσω της Αρχής του Στενού του Περσικού Κόλπου (PGSA) από την Τεχεράνη δεν σταμάτησε.

Αντίθετα, το Ιράν αξιοποίησε μία συγκεκριμένη διάταξη του μνημονίου, η οποία το καλεί να «λάβει τις απαραίτητες ρυθμίσεις για την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων», προκειμένου να νομιμοποιήσει και να εδραιώσει τον έλεγχό του στο Στενό του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη υποστήριξε την Τρίτη ότι περισσότερα από 200 ξένα πλοία συντονίστηκαν με την Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου κατά τις τρεις εβδομάδες που ακολούθησαν την υπογραφή του μνημονίου. Ωστόσο, το CNN σημειώνει ότι δεν κατέστη δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα τον συγκεκριμένο ισχυρισμό.

Από την πλευρά της, η κυβέρνηση Τραμπ θεωρούσε ότι η συγκεκριμένη διάταξη σήμαινε πως τα πλοία θα μπορούσαν να διέρχονται ελεύθερα από το Στενό του Ορμούζ, χωρίς περιορισμούς, καθ' όλη τη διάρκεια του 60ήμερου μνημονίου.

Πράγματι, η κίνηση στη θαλάσσια οδό αυξήθηκε αισθητά, με περίπου 70 πλοία ημερησίως να διέρχονται από το Στενό στο αποκορύφωμα της περιόδου μετά την υπογραφή του μνημονίου. Ωστόσο, ο αριθμός αυτός αντιστοιχούσε μόλις στο ήμισυ της ημερήσιας κίνησης που καταγραφόταν πριν από το ξέσπασμα του πολέμου.

Ωστόσο, η αναζωπύρωση της έντασης στο Στενό του Ορμούζ περιόρισε εκ νέου τη ναυσιπλοΐα, με τις διελεύσεις να μειώνονται δραστικά. Την Κυριακή καταγράφηκαν λίγο περισσότερα από δώδεκα πλοία που διέσχισαν το Στενό.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, φάνηκε, έστω και προσωρινά, να υιοθετεί τη λογική της Τεχεράνης, ανακοινώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επιβάλλουν τέλος 20% στα εμπορικά πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ ως αντάλλαγμα για την προστασία της θαλάσσιας οδού. Ωστόσο, εγκατέλειψε την πρόταση λιγότερο από 24 ώρες μετά την ανακοίνωσή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σύμφωνα με τη διεθνή ναυτιλιακή ένωση BIMCO, ένα τέτοιο τέλος θα αντιστοιχούσε σε περίπου 27 εκατ. δολάρια ανά ταξίδι για ένα πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς πετρελαίου (VLCC).

Παρά το υπέρογκο κόστος, η απειλή του Τραμπ θεωρήθηκε ότι προσέδωσε έμμεση νομιμοποίηση στις κινήσεις της Τεχεράνης, γεγονός που το ιρανικό καθεστώς έσπευσε να επισημάνει με σαρκαστικά σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Από την πλευρά του, το Ιράν υποστήριξε ότι το τέλος που πρότεινε ο Ντόναλντ Τραμπ είναι υπερβολικό. «Το 20% είναι φυσικά υπερβολικά υψηλό», έγραψε τη Δευτέρα στην πλατφόρμα X ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, προσθέτοντας: «Εμείς θα είμαστε δίκαιοι».

Το πρόβλημα με τα διόδια

Εάν η επιβολή διοδίων στο Στενό του Ορμούζ καθιερωθεί ως πάγια πρακτική, το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών θα αυξηθεί σημαντικά, εκτιμά ο Ρομπ Θούμελ, ανώτερος διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην Tortoise Capital.

Ωστόσο, το οικονομικό κόστος δεν είναι η μεγαλύτερη ανησυχία.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν χρέωνε τα πετρελαιοφόρα από 1 έως 2 δολάρια για κάθε βαρέλι που μετέφεραν, εξασφαλίζοντας περίπου 2 εκατ. δολάρια από κάθε πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC).

Ωστόσο, ακόμη και αν οι ναυτιλιακές εταιρείες ήταν διατεθειμένες να καταβάλουν τα τέλη, οι ασφαλιστικές εταιρείες θα μπορούσαν να αρνηθούν την κάλυψη πλοίων που πραγματοποιούν πληρωμές προς οντότητες οι οποίες τελούν υπό κυρώσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται αρκετοί βασικοί ιρανικοί φορείς.

«Αφήστε στην άκρη τα νομικά επιχειρήματα· οι ασφαλιστικές εταιρείες θα λύσουν πρώτες το ζήτημα», δήλωσε ο Νάιτζελ Γκριν, διευθύνων σύμβουλος του ομίλου χρηματοοικονομικών συμβουλών deVere Group. «Αν ένα τέλος συνοδεύεται από κίνδυνο παραβίασης κυρώσεων, οι ασφαλιστές μπορεί απλώς να σταματήσουν να παρέχουν κάλυψη».

Ακόμη και αν τα τέλη εισπράττονταν από τρίτο μέρος, όπως το Ομάν, η επιβολή διοδίων θα ήταν πιθανό να παραβιάζει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Σε μια τέτοια περίπτωση, οι ασφαλιστικές εταιρείες θα μπορούσαν να αρνηθούν να καλύψουν τα ταξίδια ή ακόμη και να διακόψουν την ασφαλιστική κάλυψη των πλοίων.

Παράλληλα, διατυπώνεται και μια ευρύτερη ανησυχία: ότι η εμπορευματοποίηση της διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο και για άλλα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα του κόσμου, ενθαρρύνοντας χώρες όπως η Ινδονησία, η Σιγκαπούρη, η Κίνα, η Ταϊβάν ή ακόμη και το Ηνωμένο Βασίλειο να αξιοποιήσουν τη γεωγραφική τους θέση ως μέσο άσκησης πίεσης.

Στα δέκα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του κόσμου – μεταξύ των οποίων το Στενό του Ορμούζ, το Γιβραλτάρ, το Στενό της Ταϊβάν, το Ντόβερ και η Μαλάκα – τα δυνητικά ετήσια έσοδα από την επιβολή τελών διέλευσης θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 136 δισ. δολάρια, σύμφωνα με εκτίμηση των ανώτερων αναλυτών της Rystad Energy, Μισέλ Μπρουάρ και Εμανουέλ Μπελοστρίνο.

Όπως επισημαίνουν, η προοπτική αυτή συνιστά μια τεράστια, μέχρι σήμερα «ανεκμετάλλευτη», πηγή κρατικών εσόδων.

«Ένας κόσμος με διόδια στα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα θα σημαίνει υψηλότερο κόστος, περισσότερες γεωπολιτικές εντάσεις και μεγαλύτερη στρατιωτική αντιπαράθεση», εκτιμούν οι αναλυτές.

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.