Νέα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν, απειλές της Τεχεράνης για αντίποινα και πυρετώδεις διπλωματικές επαφές συνθέτουν το σκηνικό της νέας κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, καθώς η εκεχειρία που είχε επιτευχθεί τον περασμένο μήνα δείχνει να καταρρέει.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την Τετάρτη ότι πιστεύει πως η εκεχειρία με το Ιράν έχει πλέον τερματιστεί. Παράλληλα, ανέφερε ότι δεν είναι βέβαιος αν επιθυμεί πλέον μια συμφωνία με την Τεχεράνη και υποστήριξε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να «ολοκληρώσουν τη δουλειά». Την ίδια στιγμή, επέμεινε ότι η συνέχιση των επιθέσεων δεν σημαίνει επιστροφή σε πόλεμο ή μια μακροχρόνια στρατιωτική εμπλοκή.
Η αντιφατική ρητορική του Τραμπ και η έγκρισή του για διαδοχικά στρατιωτικά πλήγματα αφήνουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα για την επόμενη ημέρα της σύγκρουσης, μόλις λίγες εβδομάδες μετά τις δύσκολες διπλωματικές προσπάθειες που οδήγησαν σε μια αρχική συμφωνία μεταξύ των δύο επί δεκαετίες αντιπάλων.
Οι συνεχείς εναλλαγές στα μηνύματά του ενδέχεται να αποτελούν τακτική πίεσης προς την Τεχεράνη, ώστε να σταματήσει τις επιθέσεις κατά πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο στο Στενό του Ορμούζ και να αποδεχθεί τις αμερικανικές απαιτήσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα, μια προσέγγιση που ο Τραμπ έχει ακολουθήσει και στο παρελθόν.
Είτε πρόκειται για διαπραγματευτική τακτική είτε για προάγγελο περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης, οι μεσολαβητές καταβάλλουν προσπάθειες να διασώσουν την ενδιάμεση συμφωνία, ενώ οι εξελίξεις αυτές απειλούν να οξύνουν ακόμη περισσότερο την ένταση. Μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών των καυσίμων θα μπορούσε, μάλιστα, να δημιουργήσει πολιτικό κόστος για τους Ρεπουμπλικανούς στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Ο Τραμπ προειδοποίησε την Τετάρτη ότι επίκειται νέος γύρος αμερικανικών επιθέσεων, την ώρα που επιχειρούσε να υποβαθμίσει τα σενάρια περί επιστροφής σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Λίγες ώρες αργότερα, ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε νέα πλήγματα κατά του Ιράν με στόχο να «περιορίσει περαιτέρω την ικανότητά του να απειλεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ».
Αγώνας δρόμου για να σωθεί η εκεχειρία
Περιφερειακός αξιωματούχος υπηρεσίας πληροφοριών, που συμμετέχει στις προσπάθειες διαμεσολάβησης, δήλωσε ότι η σύγκρουση έχει εισέλθει σε κρίσιμο στάδιο, καθώς η αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ των δύο πλευρών αυξάνεται.
Ωστόσο, όπως ανέφερε ο ίδιος αξιωματούχος βρίσκονται σε εξέλιξη συνεχείς επαφές υψηλού επιπέδου, με στόχο να διασωθεί η εκεχειρία.
Σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, των προσπαθειών διαμεσολάβησης ηγούνται οι υπουργοί Εξωτερικών του Πακιστάν και του Κατάρ, καθώς και ο επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Αιγύπτου. Παράλληλα, στις επαφές συμμετέχουν ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η χώρα του οποίου φιλοξένησε τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που ολοκληρώθηκε την Τετάρτη, καθώς και ηγετικά στελέχη της Σαουδικής Αραβίας.
Ο ίδιος αξιωματούχος ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται ιδιαίτερα ενοχλημένες από τις επιθέσεις εναντίον πλοίων στο Στενό του Ορμούζ και κατηγορούν το Ιράν ότι καθυστερεί σκόπιμα τις συνομιλίες για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος. Οι διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά θεωρούνταν το επόμενο κρίσιμο βήμα, ώστε η ενδιάμεση συμφωνία που ανακοινώθηκε τον περασμένο μήνα να εξελιχθεί σε μια μόνιμη συμφωνία τερματισμού του πολέμου.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η Ουάσινγκτον είναι εκείνη που παραβιάζει τη συμφωνία όσον αφορά το Στενό του Ορμούζ και ότι δεν διασφαλίζει την εφαρμογή της εκεχειρίας στον Λίβανο, συμπεριλαμβανομένης της αποχώρησης των ισραηλινών δυνάμεων, πρόσθεσε ο αξιωματούχος.
Ο Μάικλ Αϊζενσταντ, πρώην αναλυτής του αμερικανικού στρατού και σήμερα διευθυντής του Προγράμματος Στρατιωτικών και Αμυντικών Σπουδών στο Washington Institute for Near East Policy, εκτίμησε ότι «εξακολουθούμε να βρισκόμαστε σε φάση διαπραγματεύσεων, ό,τι κι αν λέει ο πρόεδρος».
«Αυτό είναι μέρος της διαπραγμάτευσης και ακόμη και η δήλωση ότι το μνημόνιο κατανόησης έχει λήξει αποτελεί στοιχείο της διαπραγματευτικής διαδικασίας», ανέφερε ο Αϊζενσταντ, αναφερόμενος στο μνημόνιο στο οποίο βασίστηκε η εκεχειρία.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, πάντως, στις δημόσιες τοποθετήσεις του εμφανίστηκε κατηγορηματικός, δηλώνοντας ότι δεν ενδιαφέρεται πλέον για τη διατήρηση της εκεχειρίας.
«Νομίζω ότι έχει τελειώσει», είπε χαρακτηριστικά.
«Μπορούμε να παίζουμε παιχνίδια, αλλά δεν είμαι βέβαιος ότι θέλω πλέον να κάνω συμφωνία», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, προσθέτοντας ότι ο αμερικανικός στρατός ίσως «απλώς ολοκληρώσει τη δουλειά».
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής της Τεχεράνης, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, κατηγόρησε την κυβέρνηση Τραμπ ότι έχει παραβιάσει επανειλημμένα τους όρους της αρχικής συμφωνίας, αναγκάζοντας το Ιράν να αντιδράσει αναλόγως.
«Η εποχή του εκφοβισμού και των εκβιασμών έχει τελειώσει», έγραψε ο Γκαλιμπάφ στην πλατφόρμα X. «Δεν οδηγούν πουθενά. Δεν θα υποκύψουμε».
«Θα τους χτυπήσουμε ξανά και σκληρά»
Το Πακιστάν, το οποίο συνέβαλε στη διαμεσολάβηση για την επίτευξη της εκεχειρίας, τόνισε ότι η αναζωπύρωση της σύγκρουσης «δεν είναι προς το συμφέρον κανενός» και κάλεσε τις δύο πλευρές να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους.
«Δεν υπάρχει εναλλακτική στην συνέχιση της εμπλοκής, του διαλόγου και της διπλωματίας για την επίτευξη του κοινού στόχου της ειρήνης στην περιοχή», ανέφερε το πακιστανικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωσή του.
Παρά τις εκκλήσεις αυτές, ο Τραμπ επιτέθηκε λεκτικά στην ιρανική ηγεσία, χαρακτηρίζοντας τους αξιωματούχους της «αποβράσματα» και «άρρωστους ανθρώπους». Μόλις τον περασμένο μήνα, ωστόσο, είχε δηλώσει ότι η ηγεσία του Ιράν ήταν «πολύ λογική», «ευχάριστη στις διαπραγματεύσεις» και αποτελούνταν από «έξυπνους ανθρώπους».
Μιλώντας την Τετάρτη σε εκδήλωση στο Μιλγουόκι, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος είχε ηγηθεί των αμερικανικών προσπαθειών για την επίτευξη της αρχικής συμφωνίας με την Τεχεράνη, υποστήριξε ότι το Ιράν «συμπεριφέρθηκε σωστά για περίπου μία εβδομάδα».
Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι στη συνέχεια άρχισε να επιτίθεται στη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, προειδοποιώντας: «Αν πυροβολήσουν πλοία, θα τους χτυπήσουμε ξανά και πολύ σκληρά».
Θα μπορούσε να είναι ακόμη μία διαπραγματευτική τακτική;
Πριν οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήξουν στην πρώτη, διάρκειας δύο εβδομάδων, εκεχειρία τον Απρίλιο, ο Τραμπ είχε κλιμακώσει τις απειλές του, προειδοποιώντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα βομβαρδίσουν γέφυρες, δρόμους και σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής στο Ιράν. Είχε μάλιστα γράψει σε ανάρτησή του ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε και δεν θα επιστρέψει ποτέ ξανά».
Ανάλογες δραματικές απειλές επανέλαβε και πριν από την προσωρινή συμφωνία των 60 ημερών για τον τερματισμό του πολέμου, η οποία επιτεύχθηκε τον περασμένο μήνα.
Ο Τραμπ συνηθίζει να αναζητά τρόπους να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος και ενδέχεται να επιδιώκει μεγαλύτερη πίεση προς την Τεχεράνη μέσω νέων πληγμάτων. Ωστόσο, μια κατηγορηματική δήλωση ότι η εκεχειρία έχει λήξει θα μπορούσε να απελευθερώσει στρατιωτικά και το Ιράν, κάτι που ενδέχεται να προκαλέσει νέα αναταραχή στις τιμές του πετρελαίου και στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ο Άλι Βαέζ, επικεφαλής για το Ιράν στο International Crisis Group, εκτίμησε ότι η κλιμάκωση των απειλών μπορεί αυτή τη φορά να αποδειχθεί πιο επικίνδυνος χειρισμός, λόγω του διακυβεύματος τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς για τις ΗΠΑ.
«Σίγουρα μοιάζει με προσπάθεια να αυξηθεί η στρατιωτική πίεση χωρίς να κλείσει ακόμη η διπλωματική πόρτα», δήλωσε ο Βαέζ. «Όμως η διαπραγμάτευση υπό πίεση είναι ένα επικίνδυνο παιχνίδι: κάποια στιγμή, μια εκστρατεία πίεσης μπορεί να αποκτήσει τη δική της δυναμική και να μετατραπεί στον πόλεμο που υποτίθεται ότι είχε στόχο να αποτρέψει».
Πρόσθεσε, πάντως, ότι το Ιράν εξακολουθεί να έχει κάθε λόγο να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, καθώς έχει άμεση ανάγκη την οικονομική ανάσα που του είχε υποσχεθεί η ενδιάμεση συμφωνία.
Ο Τραμπ έχει στείλει αντιφατικά μηνύματα και ως προς τις οικονομικές συνέπειες.
Για καιρό επέμενε ότι η άνοδος των τιμών της βενζίνης για τους Αμερικανούς δεν επηρέαζε τους υπολογισμούς του για το Ιράν, για να δηλώσει στη συνέχεια ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους συμφώνησε στην ενδιάμεση συμφωνία ήταν να αποφευχθεί μια «οικονομική καταστροφή». Έκτοτε, έχει προβάλει ως επιτυχία την πτώση των τιμών του πετρελαίου μετά την επίτευξη της συμφωνίας.
Οι ενδιάμεσες εκλογές ενδέχεται να επηρεάσουν τους πολιτικούς υπολογισμούς του Τραμπ
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ επανέφερε τις απειλές του για πλήγματα σε πολιτικές υποδομές του Ιράν, όπως μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, ενώ άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο κατάληψης του νησιού Χαργκ, του βασικού κόμβου εξαγωγών πετρελαίου της χώρας.
«Μπορεί να καταλάβουμε το νησί Χαργκ», δήλωσε. «Δεν θα μπορούν να κάνουν απολύτως τίποτα για να μας σταματήσουν».
Ωστόσο, οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις οποίες οι Ρεπουμπλικάνοι επιδιώκουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας, απέχουν πλέον λιγότερο από τέσσερις μήνες. Μια νέα άνοδος των τιμών του πετρελαίου, λόγω της αβεβαιότητας που προκαλεί ο πόλεμος, είναι πιθανό να μεταφραστεί σε ακριβότερα καύσιμα για τους Αμερικανούς καταναλωτές.
Ο Τραμπ επιχείρησε να υποβαθμίσει αυτές τις ανησυχίες, λέγοντας: «Κάθε φορά που τους χτυπάμε, η τιμή ανεβαίνει λίγο, κατά δύο δολάρια».
Στην πραγματικότητα, όμως, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αμερικανικού πετρελαίου σημείωσαν πολύ μεγαλύτερη άνοδο και ενδέχεται να συνεχίσουν να αυξάνονται, την ώρα που ο ίδιος ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι «όπως πάει το πετρέλαιο, έτσι πηγαίνουν και τα πάντα».
Παρά ταύτα, υποστήριξε ότι μια αύξηση των τιμών του πετρελαίου αποτελεί αποδεκτό τίμημα προκειμένου να αποτραπεί η απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν.
«Δεν πειράζει», είπε χαρακτηριστικά.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
