Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ μπορεί να αποκλιμάκωσε προσωρινά την ένταση γύρω από μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη, όμως δεν αρκεί για να επαναφέρει άμεσα την εμπιστοσύνη της διεθνούς ναυτιλίας.
Για τις εταιρείες που καλούνται να στείλουν δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία μέσα από το στενό πέρασμα του Περσικού Κόλπου, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η διέλευση επιτρέπεται ξανά πολιτικά - αλλά εάν η διαδρομή είναι πράγματι ασφαλής, νομικά ξεκάθαρη και οικονομικά προβλέψιμη.
Πριν από τη σύγκρουση, από το Στενό του Ορμούζ περνούσε περίπου το 1/5 της παγκόσμιας ημερήσιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η σημασία του δε για τις αγορές ενέργειας είναι τέτοια ώστε ακόμη και μια μερική ή καθυστερημένη επιστροφή της ναυσιπλοΐας μπορεί να επηρεάσει άμεσα το κόστος μεταφοράς, τα ασφάλιστρα κινδύνου και τις τιμές του πετρελαίου.
Οι πλοιοκτήτες ζητούν διαβεβαιώσεις
Η επιστροφή στην κανονικότητα, ωστόσο, δεν θεωρείται άμεση. Πηγές από τη ναυτιλία και τη ναυτική ασφάλεια προειδοποιούν ότι η επιβεβαίωση πως η περιοχή είναι απαλλαγμένη από νάρκες μπορεί να απαιτήσει εβδομάδες, ακόμη και αν η συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη τηρηθεί.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις δυτικών πηγών στον τομέα της ναυτικής ασφάλειας, οι επιχειρήσεις εντοπισμού και εκκαθάρισης πιθανών ναρκών, με συμβατικά ναρκαλιευτικά αλλά και υπερσύγχρονα υποβρύχια drones, θα μπορούσαν να διαρκέσουν 40 έως 50 ημέρες προτού ασφαλιστικές, ναυτιλιακές και πετρελαϊκές εταιρείες αισθανθούν αρκετή βεβαιότητα ώστε να επανεκκινήσουν τις διελεύσεις σε ευρεία κλίμακα.
«Εξακολουθούμε να θεωρούμε πολύ επικίνδυνο για τα πλοία να ξεκινήσουν διελεύσεις σε αυτό το σημείο», εξηγεί στο Reuters ο Γιάκομπ Λάρσεν, chief safety & security officer της ναυτιλιακής ένωσης BIMCO. «Η απειλή των ναρκών στην περιοχή παραμένει λόγος ανησυχίας, τόσο άμεσα όσο και σε βάθος χρόνου, και πρέπει να καθοριστούν διαδρομές απαλλαγμένες από νάρκες», προσθέτει.
Το πρόβλημα είναι ότι στη ναυτιλία ακόμη και η πιθανότητα ύπαρξης ναρκών αρκεί για να κρατήσει πλοία εκτός περιοχής. Και η ανησυχία των εταιρειών είναι απόλυτα δικαιολογημένη. Η αξία ενός υπερδεξαμενοπλοίου μαζί με το φορτίο του κυμαίνεται περίπου στα 300 εκατ. δολάρια, ενώ μία και μόνο θαλάσσια νάρκη αρκεί για να προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες, περιβαλλοντική καταστροφή και νέα αναταραχή στις αγορές ενέργειας.
«Μία θαλάσσια νάρκη αρκεί για να υπάρξουν θύματα», επισημαίνει ο Ρενέ Κόφοντ-Όλσεν, διευθύνων σύμβουλος της V.Group, μίας από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνικής διαχείρισης πλοίων και πληρωμάτων στον κόσμο, η οποία έχει 13 πλοία εγκλωβισμένα στον Κόλπο. «Αυτό είναι προφανώς ένα τεράστιο ζήτημα για την παγκόσμια ναυτιλία», προσθέτει, μιλώντας στο Reuters.
Η εικόνα της ναυτιλιακής κίνησης δείχνει το μέγεθος της επιφυλακτικότητας. Πριν από τον πόλεμο, από το Στενό περνούσαν καθημερινά περίπου 120 έως 140 πλοία. Τις τελευταίες εβδομάδες, ο αριθμός αυτός είχε περιοριστεί σε μόλις 12 έως 15 πλοία την ημέρα, παρά το γεγονός ότι ΗΠΑ και Ιράν έχουν διευκολύνει αθόρυβα τη διέλευση ορισμένων πλοίων δια μέσου της αποκλεισμένης θαλάσσιας οδού αυτό το διάστημα.
Θολή εικόνα για το μέγεθος της απειλής
Την ανησυχία τροφοδοτούν και οι ασαφείς πληροφορίες για το αν και πόσες νάρκες έχουν τοποθετηθεί στην περιοχή. Το Ιράν είχε απειλήσει στη διάρκεια του πολέμου ότι θα μπορούσε να ναρκοθετήσει οδούς πρόσβασης και θαλάσσιες γραμμές στον Κόλπο, χωρίς να έχει επιβεβαιώσει αν το έκανε. Οι ΗΠΑ έχουν μιλήσει για ενδεχόμενο κίνδυνο από νάρκες, ενώ έχουν αναφέρει ότι στοχοποίησαν ιρανικά σκάφη τοποθέτησης ναρκών.
Το γερμανικό ναυτικό, επικαλούμενο πληροφορίες από τα ναυτικά των ΗΠΑ και της Βρετανίας, ανέφερε επίσης σε σημείωμά του ότι νάρκες εντοπίζονταν σε τέσσερα σημεία γύρω από το Στενό, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι οι θέσεις αυτές δεν μπορούσαν να επαληθευθούν από τη Γερμανία. Παράλληλα, το Κέντρο Ναυτικής Ασφάλειας του Ομάν είχε προειδοποιήσει τους ναυτιλλομένους να επιδείξουν προσοχή, μετά τον εντοπισμό αντικειμένου που θεωρήθηκε ύποπτο ως πλωτή νάρκη.
Η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία έχουν αποστείλει εν τω μεταξύ πολεμικά πλοία και ναρκαλιευτικά στη Μέση Ανατολή, εν αναμονή πιθανής επιχείρησης εκκαθάρισης. Ο Κόρεϊ Ράνσλεμ, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ναυτικής ασφάλειας Dryad Global, εκτιμά πάντως ότι, ακόμη και μετά τα αμερικανικά πλήγματα κατά ιρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων, το Ιράν ενδέχεται να διαθέτει έως και 1.000 ναυτικές νάρκες. «Αν εντοπιστεί ναρκοπέδιο, θα μπορούσε δυνητικά να χρειαστούν εβδομάδες ή και μήνες για να απομακρυνθεί η απειλή», σημειώνει.
«Τέλη»: Η νομικά γκρίζα ζώνη της Τεχεράνης
Το ζήτημα της ασφάλειας ωστόσο δεν είναι ο μοναδικός πονοκέφαλος των παραγόντων της ναυτιλίας. Η Τεχεράνη εμφανίζεται να ανοίγει και δεύτερο μέτωπο, αυτή τη φορά νομικό και οικονομικό, επιμένοντας ότι αν και δεν σκοπεύει να επιβάλει «διόδια» για τη διέλευση από το Στενό, εξετάζει την επιβολή «τελών» για υπηρεσίες που θα παρέχονται στα πλοία που διέρχονται από την κρίσιμης σημασίας θαλάσσια οδό.
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγκάι, δήλωσε ότι η χώρα του «δεν επιδιώκει να επιβάλει διόδια διέλευσης», αλλά ότι «θα χρεώνονται τέλη ως αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες που παρέχονται». Ωστόσο, παραμένει ασαφές ποιες ακριβώς υπηρεσίες θα προσφέρει η Τεχεράνη. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αναφερθεί σε πιθανές περιβαλλοντικές χρεώσεις και σε μηχανισμό διαχείρισης της ασφαλούς διέλευσης.
Από νομική άποψη, υπάρχει διάκριση ανάμεσα στα διόδια και τα τέλη, ωστόσο παράγοντες της ναυτιλίας εκφράζουν επιφυλάξεις σχετικά με τη νομιμότητα του σχεδίου της Τεχεράνης.
Με βάση το διεθνές ναυτικό δίκαιο, η επιβολή διοδίων για τη διέλευση από μια φυσική διεθνή θαλάσσια οδό θεωρείται παράνομη. Αντιθέτως, ορισμένα τέλη μπορεί να είναι νόμιμα, εφόσον αντιστοιχούν σε πραγματικές υπηρεσίες, όπως λιμενικές ή περιβαλλοντικές υπηρεσίες. Το να βαφτίσει όμως κανείς ένα διόδιο «τέλος» δεν το κάνει αυτομάτως νόμιμο. Το «περιτύλιγμα» δεν νομιμοποιεί τη χρέωση.
«Δεν υπάρχει πρόβλεψη στο διεθνές δίκαιο που να επιτρέπει σε ένα παράκτιο κράτος να χρεώνει για τη διέλευση από μια φυσική θαλάσσια οδό, είτε το ονομάσεις διόδιο είτε τέλος είτε οτιδήποτε άλλο», σημειώνει ο Τζέιμς Ρ. Χολμς, επικεφαλής Ναυτικής Στρατηγικής στο Naval War College. Όπως τονίζει, τα πλοία δεν πληρώνουν για να περάσουν από φυσικές θαλάσσιες οδούς, όπως το Στενό της Μάλακα ή της Ταϊβάν.
Διαχωρίζει δε το Ορμούζ από τις τεχνητές θαλάσσιες οδούς, όπως η Διώρυγα του Παναμά ή η Διώρυγα του Σουέζ, όπου οι αρχές που τις διαχειρίζονται παρέχουν συγκεκριμένες υπηρεσίες και υποδομές. «Το Ορμούζ είναι φυσική θαλάσσια οδός και, απ’ όσο μπορώ να κρίνω, η μόνη υπηρεσία για την οποία θα χρέωνε το Ιράν είναι το να μην επιτίθεται στη ναυτιλία», αναφέρει. Ως υπηρεσία, πρόσθεσε, η απλή αποφυγή επίθεσης, όσο επιθυμητή και αν είναι, «δεν πληροί τα κριτήρια», τονίζει.
Η ιδέα επιβολής χρεώσεων έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία σε δυτικές πρωτεύουσες, καθώς θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για τη ναυσιπλοΐα σε διεθνή ύδατα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι το Στενό θα παραμείνει «μόνιμα χωρίς διόδια», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο έχει απορρίψει την ιδέα πληρωμής για τη διέλευση, χαρακτηρίζοντάς την «απαράδεκτη». Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι η Γαλλία θα υπερασπιστεί το διεθνές δίκαιο και θα κάνει ό,τι μπορεί ώστε να μην υπάρξουν διόδια στη θαλάσσια οδό.
Για τις αγορές, ωστόσο, το διακύβευμα είναι άμεσο. Με τα αποθέματα πετρελαίου στις μεγαλύτερες οικονομίες να κινούνται σε χαμηλά επίπεδα και με μεγάλο μέρος των εξαγωγών του Κόλπου να εξαρτάται από το Στενό, κάθε καθυστέρηση στην πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας μπορεί να διατηρήσει υψηλό το ασφάλιστρο κινδύνου στις τιμές.
Δύσκολη η επιστροφή στην κανονικότητα
Ακόμη και αν ορισμένα πλοία αρχίσουν να περνούν, η κανονικότητα δεν θα κριθεί από μεμονωμένες διελεύσεις, αλλά από το αν οι μεγάλοι ναυλωτές, οι ασφαλιστές και οι πετρελαϊκές εταιρείες πειστούν ότι η διαδρομή είναι σταθερά ασφαλής.
Ο Αρσένιο Ντομίνγκες, επικεφαλής της ναυτιλιακής υπηρεσίας του ΟΗΕ, χαιρέτισε τη συμφωνία για το άνοιγμα του Ορμούζ ως «ένα σημαντικό βήμα προς την αποκατάσταση της ασφάλειας σε αυτόν τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο για τους ναυτικούς και τα πλοία». Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η εφαρμογή της θα απαιτήσει χρόνο, ώστε να διασφαλιστεί πως υπάρχουν όλες οι αναγκαίες εγγυήσεις ασφάλειας και προστασίας.
Έτσι, η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν μοιάζει περισσότερο με την αρχή μιας δύσκολης μεταβατικής περιόδου παρά με το τέλος της κρίσης. Για να επιστρέψει το Στενό του Ορμούζ στο προπολεμικό καθεστώς, θα χρειαστούν σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας, αξιόπιστοι έλεγχοι για νάρκες, διαφανείς κανόνες διέλευσης και εγκατάλειψη κάθε πρακτικής που θα μπορούσε να εκληφθεί ως έμμεσο διόδιο.
Μέχρι τότε, η ζωτική αυτή θαλάσσια αρτηρία μπορεί να ανοίξει στα λόγια, αλλά όχι απαραίτητα και στην πράξη.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
