Το καφέ λίπος έχει την ικανότητα να καίει ενέργεια και να παράγει θερμότητα, όμως η σωματική άσκηση δεν φαίνεται να προκαλεί στον άνθρωπο τη μετατροπή του λευκού λίπους σε θερμογόνο ιστό, όπως είχε αρχικά υποτεθεί. Αυτό προκύπτει από έρευνες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, οι οποίες εξέτασαν πώς επηρεάζονται τα λιποκύτταρα από την άσκηση και τις μεταβολές της θερμοκρασίας.
Τα ευρήματα παρουσιάζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δρ Πέτρος Ντίνας, ερευνητής στη Φυσιολογία του Ανθρώπου και διδάσκων στο Τμήμα Διαιτολογίας και Διατροφολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, εξηγώντας τις διαφορές ανάμεσα στο λευκό και το καφέ λίπος.
«Όταν ακούμε τη λέξη «λίπος», σκεφτόμαστε κάτι που θέλουμε να χάσουμε. Στο σώμα μας όμως υπάρχουν δύο πολύ διαφορετικά είδη λίπους. Το λευκό λίπος είναι η αποθήκη μας: φυλάει την ενέργεια που περισσεύει. Το καφέ λίπος κάνει το αντίθετο: καίει ενέργεια για να παράγει θερμότητα. Γι’ αυτό πολλοί το αποκαλούν «καλό» λίπος και ελπίζουν ότι θα μπορούσε να μας βοηθήσει να ελέγξουμε το βάρος μας».
Πώς λειτουργεί το καφέ λίπος στον οργανισμό
Η λειτουργία του καφέ λίπους συνδέεται με τα μιτοχόνδρια, τις μικροσκοπικές δομές των κυττάρων που μετατρέπουν τα θρεπτικά συστατικά σε αξιοποιήσιμη ενέργεια. Τα καφέ λιποκύτταρα διαθέτουν ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό μιτοχονδρίων, στα οποία οφείλουν και το χαρακτηριστικό χρώμα τους.
Έχουν επίσης μια ειδική πρωτεΐνη, την UCP1, η οποία επιτρέπει την παραγωγή θερμότητας αντί της συνήθους αξιοποίησης της ενέργειας από τα κύτταρα. Ο δρ Ντίνας παρομοιάζει τον μηχανισμό με ένα καλοριφέρ που καταναλώνει καύσιμο για να θερμάνει τον χώρο.
Ο βασικός παράγοντας ενεργοποίησης του καφέ λίπους είναι η έκθεση στο κρύο. Όταν μειώνεται η θερμοκρασία του σώματος, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μέσω του νευρικού συστήματος την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης. Το καφέ λίπος αρχίζει τότε να καταναλώνει λίπη και σάκχαρα, παράγοντας θερμότητα χωρίς να απαιτείται μυϊκό τρέμουλο.
Τα βρέφη διαθέτουν μεγάλες ποσότητες καφέ λίπους, ενώ στους ενήλικες η παρουσία του είναι πολύ πιο περιορισμένη. Εντοπίζεται κυρίως στον λαιμό, πάνω από τις κλείδες και κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης.
Μπορεί η άσκηση να μετατρέψει το λευκό λίπος σε καφέ;
Το ενδιαφέρον των επιστημόνων στράφηκε στη δυνατότητα εμφάνισης κυττάρων με χαρακτηριστικά καφέ λίπους μέσα στον λευκό λιπώδη ιστό. Τα κύτταρα αυτά ονομάζονται «μπεζ» και η διαδικασία δημιουργίας τους είναι γνωστή ως «καφετίωση».
Μία από τις υποθέσεις που εξετάστηκαν ήταν ότι η άσκηση μπορεί να ενισχύσει αυτή τη διαδικασία. Κατά τη σωματική δραστηριότητα, οι μύες απελευθερώνουν ουσίες που λειτουργούν ως χημικοί αγγελιοφόροι, όπως η ιρισίνη. Σύμφωνα με την αρχική θεωρία, οι ουσίες αυτές θα μπορούσαν να ενεργοποιούν θερμογόνες λειτουργίες στο λευκό λίπος, αυξάνοντας την κατανάλωση θερμίδων ακόμη και όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας.
Σε πειράματα με ποντίκια έχει πράγματι παρατηρηθεί τέτοια επίδραση. Τα αποτελέσματα των ερευνών σε ανθρώπους, ωστόσο, δεν επιβεβαίωσαν την ίδια εικόνα.
Τι έδειξαν οι έρευνες του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας εξέτασε δείγματα υποδόριου λίπους από υγιείς άνδρες, αναζητώντας ενδείξεις ότι η φυσική δραστηριότητα, οι διατροφικές συνήθειες ή η κατανάλωση ενέργειας σε κατάσταση ηρεμίας συνδέονται με την εμφάνιση χαρακτηριστικών καφέ λίπους.
Ο δρ Πέτρος Ντίνας περιγράφει τα αποτελέσματα:
«Η ερευνητική μας ομάδα μελέτησε μικρά δείγματα λίπους κάτω από το δέρμα υγιών ανδρών. Το πόσο ασκούνταν, το τι έτρωγαν και το πόσες θερμίδες έκαιγαν σε ηρεμία δεν σχετιζόταν με τα σημάδια «καφετίωσης» του λίπους τους. Στη συνέχεια, σε μια σειρά πειραμάτων, είδαμε ότι τον χειμώνα το λίπος δείχνει ενδείξεις μεγαλύτερης δραστηριότητας σε επίπεδο γονιδίων. Η ίδια η πρωτεΐνη-«βαλβίδα», όμως, δεν αυξάνεται. Και όταν εθελοντές ακολούθησαν οκτώ εβδομάδες αερόβιας άσκησης, άσκησης με βάρη ή συνδυασμού τους, δεν βρήκαμε καμία αλλαγή.
Άλλες ερευνητικές ομάδες καταλήγουν σε παρόμοια συμπεράσματα. Σε μια μεγάλη ισπανική μελέτη, νέοι άνθρωποι με καθιστική ζωή γυμνάστηκαν με επίβλεψη για έξι μήνες. Ούτε η ποσότητα ούτε η δραστηριότητα του καφέ λίπους τους άλλαξε».
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αύξηση της γονιδιακής δραστηριότητας που καταγράφεται κατά τους ψυχρότερους μήνες δεν συνοδεύεται απαραίτητα από αντίστοιχη αύξηση της πρωτεΐνης UCP1. Παράλληλα, στα συγκεκριμένα πειράματα, ούτε η αερόβια άσκηση ούτε η προπόνηση με βάρη ούτε ο συνδυασμός τους προκάλεσαν τις αναμενόμενες αλλαγές.
Γιατί η άσκηση δεν φαίνεται να «ανάβει» το καφέ λίπος
Μια πιθανή εξήγηση, σύμφωνα με τον ερευνητή, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός ρυθμίζει τη θερμοκρασία του. Όταν γυμναζόμαστε, οι μύες παράγουν ήδη σημαντικές ποσότητες θερμότητας και το σώμα προσπαθεί να αποβάλει την περίσσειά της, αντί να ενεργοποιήσει επιπλέον μηχανισμούς θέρμανσης.
Υπάρχει και μια βασική διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο και στα ποντίκια που χρησιμοποιούνται σε εργαστηριακά πειράματα. Σε αναλογία με το μέγεθος του σώματός του, ο άνθρωπος διαθέτει πολύ μικρότερη ποσότητα καφέ λίπους. Κατά συνέπεια, ακόμη και όταν ο συγκεκριμένος ιστός ενεργοποιείται, η ημερήσια κατανάλωση θερμίδων που μπορεί να επιτύχει είναι περιορισμένη.
Τα ευρήματα δεν αναιρούν την αξία της άσκησης για την υγεία. Δείχνουν, όμως, ότι η μετατροπή του λευκού λίπους σε έναν πρόσθετο μηχανισμό καύσης ενέργειας δεν έχει επιβεβαιωθεί ως αποτέλεσμα της προπόνησης στους ανθρώπους που μελετήθηκαν.
Ο δρ Ντίνας επισημαίνει ότι το καφέ λίπος εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικού ενδιαφέροντος, καθώς υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να εκκρίνει ουσίες με πιθανές ευεργετικές επιδράσεις στην καρδιά και τον μεταβολισμό.
Καταλήγοντας, τονίζει:
«Το καφέ λίπος δεν είναι μαγική λύση για το αδυνάτισμα. Η άσκηση παραμένει ένα από τα καλύτερα «φάρμακα» που διαθέτουμε, αλλά όχι επειδή μετατρέπει το λίπος μας σε «καυστήρα». Το καφέ λίπος εξακολουθεί να ενδιαφέρει τους ερευνητές, επειδή φαίνεται να εκκρίνει ουσίες που ίσως ωφελούν την καρδιά και τον μεταβολισμό. Μέχρι να μάθουμε περισσότερα, η συμβουλή παραμένει η παλιά και δοκιμασμένη: τακτική σωματική δραστηριότητα και ισορροπημένη διατροφή».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.