Της Μαρίνας Ζιώζιου
Πρόκειται για έναν από τους κορυφαίους σύγχρονους Έλληνες μουσικοσυνθέτες, που κατατάσσεται ανάμεσα στους στυλοβάτες της ελληνικής έντεχνης λαϊκής μουσικής, δίπλα στον Μίκη Θεοδωράκη και στον Μάνο Χατζιδάκι.
Καινοτόμος και ιδιαίτερα παραγωγικός καλλιτέχνης, ασχολήθηκε, εκτός από τη μουσική για το θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, που αποτελεί το μεγαλύτερο και γνωστότερο μέρος της δημιουργίας του, και με άλλα είδη μουσικής. Ο λόγος για τον αιώνιο έφηβο της ελληνικής μουσικής, Σταύρο Ξαρχάκο.
Η μουσική... «θέμα ζωής και θανάτου»
Η επαφή του Σταύρου Ξαρχάκου με τη μουσική είχε ξεκινήσει από πολύ νωρίς, από τα νηπιακά κιόλας χρόνια του. Γεννημένος στις 14 Μαρτίου του 1939, στα Εξάρχεια της Αθήνας, μεγάλωσε μέσα σε μια εξαιρετικά δύσκολη και σκοτεινή περίοδο, όπου η μουσική για εκείνον «ήταν θέμα ζωής και θανάτου».
Πρώτα ήταν η γερμανική Κατοχή. Μια εποχή που, όπως ο ίδιος έχει περιγράψει, «οι ήχοι και οι εικόνες καταγράφονταν έντονα, ακόμα και σε ένα παιδί της ηλικίας μου. Ήταν ανατριχιαστικός ο ήχος της σειρήνας και απάνθρωπο το θέαμα μιας τεράστιας ουράς σκελετωμένων ανθρώπων για να πάρουν ένα κομμάτι μπομπότα. Και τραγικός ο ρόγχος του θανάτου στα πεζοδρόμια της Θεμιστοκλέους».
Ακολούθησε ο Εμφύλιος σπαραγμός. Η μουσική έγινε κομμάτι της ζωής του νεαρού τότε Σταύρου ή «Βάκη», όπως τον φώναζαν όταν ήταν παιδί. Και κάπως έτσι, όπως έχει πει και ο ίδιος, η μουσική ήταν θέμα ζωής και θανάτου…
Τα δύσκολα χρόνια πέρασαν και η αγάπη του για τη μουσική τον οδήγησε -αρχικά- στο κατώφλι του Ωδείου Αθηνών (1957) και στη συνέχεια στο Παρίσι και στο Julliard School of Music της Νέας Υόρκης. Σε αυτή τη διαδρομή, είχε την τύχη να συναντηθεί με σπουδαίους και εμπνευσμένους δασκάλους, όπως οι Στράτος Παγιουμτζής, Γιάννης Παπαϊωάννου, Μάρκος Βαμβακάρης, Γιάννης Τσαρούχης, Νίκος Γκάτσος, Nadia Boulanger, David Diamond και Λέοναρντ Μπερνστάιν.
Προς το τέλος της δεκαετίας του ‘60, επικέντρωσε το ενδιαφέρον του στην κλασική μουσική, μελετώντας τις τεχνικές της: αρμονία, σύνθεση και διεύθυνση ορχήστρας. Για το σκοπό αυτό έμεινε αρκετό καιρό στο εξωτερικό.
Με «διαβατήριο» τον Μάνο Χατζιδάκι
Στην αρχή της σταδιοδρομίας του, έγραψε μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Πρώτη του μεγάλη επιτυχία ήταν η μουσική του για την κινηματογραφική ταινία «Κόκκινα Φανάρια» το 1963. Τα τραγούδια «Άπονη ζωή», «Φτωχολογιά» και «Παράπονο» έγιναν μεγάλες επιτυχίες. Κάτω από τον ίδιο τίτλο κυκλοφόρησε και ο πρώτος του μεγάλος δίσκος, σε στίχους Λ. Παπαδόπουλου.
Την ίδια περίπου εποχή (γύρω στο 1964), έγραψε τα τραγούδια «Τα δάκρυά μου είναι καυτά» και «Βαρκαρόλα» σε στίχους Β. Γκούφα για την ταινία «Ταξίδι». Ακολούθησαν τα τραγούδια «Όνειρο δεμένο», «Χάθηκε το φεγγάρι» και «Ο χορός του Σάκαινα» για την ταινία «Λόλα».
Η μουσική αρχίζει από σιωπή και καταλήγει σε σιωπή
Κατά την αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο, ο σπουδαίος μουσικοσυνθέτης είχε πει με συγκίνηση: «Έμαθα να μιλώ όσο μπορώ λιγότερο. Να ακούω και να αφουγκράζομαι όσο μπορώ περισσότερο. Έμαθα ότι στις πέντε οριζόντιες γραμμές του πενταγράμμου δεν κάθονται μαύρα στίγματα αλλά χελιδόνια που τραγουδούν αδιάκοπα. Αλλά για να τα ακούσεις πρέπει να αποκτήσεις την εμπιστοσύνη τους. Έτσι, έμαθα πως η μουσική αρχίζει από σιωπή και καταλήγει σε σιωπή. Άρα, οι παύσεις έχουν ήχο, δεν υπάρχει σκοτεινή ύλη. Διότι εν αρχή ην ο ήχος».
Όπως ο ίδιος ο μουσικοσυνθέτης έχει δηλώσει, το διαβατήριό του στην κινηματογραφική μουσική ήταν ο μεγάλος Μάνος Χατζιδάκις: «Το 1962 του πρότειναν να γράψει τη μουσική για την ταινία του Ντίνου Δημόπουλου ''Το ταξίδι'', ο Μάνος αρνήθηκε, αλλά αντιπρότεινε στον Φίνο εμένα ως νεαρό ταλαντούχο συνθέτη. Αυτό ήταν. Την επόμενη χρονιά έκανα τη μουσική για τη ''Λόλα'' και έπειτα ακολούθησαν ''Τα κόκκινα φανάρια'' του Βασίλη Γεωργιάδη».
Ο δρόμος ήταν πλέον ορθάνοιχτος για τον Σταύρο Ξαρχάκο, ώστε να αποδείξει το ταλέντο του και να χαρίσει στους Έλληνες υπέροχες μουσικές συνθέσεις. Και το έκανε -και συνεχίζει να το κάνει- με το παραπάνω. Ωστόσο, ο δίσκος που έκανε ιδιαίτερη αίσθηση είναι το «Ένα μεσημέρι» σε στίχους Νίκου Γκάτσου που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα τραγούδια: «Στου Όθωνα τα χρόνια», «Μάτια βουρκωμένα», «Άσπρη μέρα και για μας» κ.ά.
Σπουδαίοι, επίσης, είναι οι κύκλοι τραγουδιών του σε ποίηση μεγάλων ποιητών και στιχουργών. Έχει συνεργαστεί με σπουδαίους ερμηνευτές, όπως ο Νίκος Ξυλούρης, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, η Βίκυ Μοσχολιού, η Μαρία Δημητριάδη, ο Νίκος Δημητράτος, η Νάνα Μούσχουρη, η Σωτηρία Λεονάρδου κ.ά.
Στη διάρκειας της μακράς καριέρας του, ο χαρισματικός μουσικοσυνθέτης έχει γράψει τραγούδια σε περισσότερους από 45 δίσκους, μουσική για 21 ταινίες και για 15 τηλεοπτικές παραγωγές. Ακόμα, έχει συνθέσει μουσική για αρχαία τραγωδία, δράματα και διεθνή μπαλέτα.
Έχει βραβευτεί πολλές φορές σε κινηματογραφικά και μουσικά φεστιβάλ, ενώ τον Μάιο του 1994 ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου «Αντέλφι» της Νέας Υόρκης. Από τις αρχές του 1995 ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση της Κρατικής Ορχήστρας Ελληνικής Μουσικής (ΚΟΕΜ).
Επίσης, το έντονο ενδιαφέρον που είχε για τα κοινά, οδήγησε τον Σταύρο Ξαρχάκο στην απόφαση να ασχοληθεί ενεργά με την πολιτική, με αφετηρία τον χώρο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το 1986 εξελέγη δημοτικός σύμβουλος στον Δήμο Αθηναίων και διετέλεσε Αντιδήμαρχος Πολιτισμού. Τον Ιούνιο του 1989, μεταπήδησε στην κεντρική πολιτική σκηνή, όπου εξελέγη βουλευτής της Α’ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία, αλλά παραιτήθηκε πολύ σύντομα, στις αρχές του επόμενου έτους. Επέστρεψε την περίοδο 2000-2004, όταν διετέλεσε Ευρωβουλευτής, επίσης με τη Νέα Δημοκρατία. Ωστόσο, οι εμπειρίες του από την ενασχόληση με την πολιτική δεν δικαίωσαν τις προσδοκίες που έτρεφε όταν ξεκίνησε.
Ο συνθέτης έχει παντρευτεί τρεις φορές. Την πρώτη το 1964 με τη ζωγράφο Μαργαρίτα Μπακοπούλου, ενώ το 1970 -από την εκτός γάμου σχέση του- απέκτησε το πρώτο του παιδί, όπου και αναγνώρισε. Ο δεύτερος γάμος του έγινε το 2005. Το 2007 γνώρισε την Ηρώ Σαΐα με την οποία παντρεύτηκαν το 2015. Την 1η Νοεμβρίου 2016 ο Σταύρος Ξαρχάκος και η Ηρώ Σαΐα έφεραν στον κόσμο δίδυμα, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, τον Σταύρο και τη Μαρία-Ιζόλδη.
Βαρώτσος-Ξαρχάκος: Μια φιλία που μετρά, σχεδόν, σαράντα χρόνια
Ο Σταύρος Ξαρχάκος σε μία σπάνια τηλεοπτική εμφάνιση μιλά στη Χριστίνα Βίδου και στην εκπομπή «Η Ζωή Σου Όλη», στον ΣΚΑΪ, για τον επιστήθιο φίλο του, Κώστα Βαρώτσο. Ο κορυφαίος μαέστρος «φωτίζει» την ιστορία μιας φιλίας που μετρά σχεδόν σαράντα χρόνια -όσα και ο «Δρομέας» στο αθηναϊκό αστικό τοπίο.
Η συμπόρευση των δύο δημιουργών ξεκίνησε όταν ο νεαρός τότε Βαρώτσος κατέθεσε τη γυάλινη μακέτα του «Δρομέα» στον Δήμο Αθηναίων, επί δημαρχίας Μιλτιάδη Έβερτ. Ο Ξαρχάκος, αντιδήμαρχος Πολιτισμού την εποχή εκείνη, διαισθάνθηκε από την πρώτη στιγμή το μέγεθος και τη δύναμη του έργου. Όπως λέει στην κάμερα της εκπομπής «Η Ζωή Σου Όλη», προσπάθησε εξ αρχής να πείσει τον δήμαρχο ότι η πόλη «χρειαζόταν» αυτό το γλυπτό, διανθίζοντας την παρουσίαση του με λεπτομέρειες που σκαρφίστηκε ο ίδιος.
Και ο Έβερτ, ωστόσο, δεν έμεινε ασυγκίνητος από το πρωτοποριακό γλυπτό. Η «μακέτα με τα τζάμια» του είχε κεντρίσει το ενδιαφέρον. Λίγες ώρες μετά, ένα τηλεφώνημα του δημάρχου έδωσε το «πράσινο φως» και κάπως έτσι το 1988 ο «Δρομέας» εμφανίστηκε στην -υποβαθμισμένη- Πλατεία Ομονοίας. Ο Ξαρχάκος, άλλωστε, ανακαλεί στη μνήμη του τον Έβερτ να υποστηρίζει με πάθος ότι η τέχνη θα μπορούσε να λειτουργήσει αναγεννητικά σε διάφορες περιοχές της Αθήνας με αντίστοιχα προβλήματα.
Θυμάται, ακόμα, τις αντιδράσεις που προκάλεσε η θέα του ογκώδους γλυπτού από γυαλί: Άλλοι το λοιδορούσαν, άλλοι το αντιμετώπιζαν με καχυποψία, ενώ πολύ λίγοι το κατανόησαν από την αρχή. «Τον μίσησαν και πάρα πολλοί γλύπτες», λέει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας πως εκείνη ήταν η πρώτη φορά που ένα μεγάλο εικαστικό έργο τοποθετήθηκε στο κέντρο της Αθήνας.
Πέρα, όμως, από τον «Δρομέα», τους δύο φίλους ένωσε η αγάπη για την Αίγινα. Ο Σταύρος Ξαρχάκος εξηγεί πώς επέλεξε ο ίδιος τον γείτονά του στο νησί, πείθοντας τον Βαρώτσο να αποκτήσει το διπλανό οικόπεδο. Μιλάει για τις «σιωπηλές διαφωνίες» τους, για την αυστηρή κριτική που του ασκεί, για το lockdown που πέρασαν «εγκλωβισμένοι» στην Αίγινα, για μια σχέση βαθιά, απαιτητική και δημιουργική – που έμελλε να γίνει οικογενειακή, αφού βάφτισε την κόρη του Βαρώτσου, Χριστίνα.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
