Αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ πληροφορήθηκαν μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη τη Δευτέρα, ενώ το τελεσίγραφο του Αμερικανού προέδρου Τραμπ (Trump) πλησίαζε στη λήξη του. O ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είχε δώσει εντολή στους διαπραγματευτές του -για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου- να κινηθούν προς την κατεύθυνση της εκεχειρίας, σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο, περιφερειακό αξιωματούχο και μια τρίτη πηγή με γνώση του θέματος, σημειώνει το Axios.
Ενώ ο Τραμπ απειλούσε δημόσια με ολοκληρωτική καταστροφή, υπήρχαν ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας στο παρασκήνιο -αν και ακόμη και πηγές κοντά στον Τραμπ δεν γνώριζαν την έκβαση μέχρι να ανακοινωθεί η κατάπαυση του πυρός.
Οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι στο Πεντάγωνο πέρασαν εκείνες τις τελευταίες ώρες προετοιμαζόμενοι για μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών, προσπαθώντας να καταλάβουν προς ποια κατεύθυνση έγερνε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι επρόκειτο να συμβεί. Ήταν χαοτικό», δήλωσε αξιωματούχος της άμυνας.
Συμμαχικές χώρες στην περιοχή προετοιμάζονταν για ιρανικά αντίποινα πρωτοφανούς κλίμακας. Μέσα στο Ιράν, ορισμένοι άμαχοι εγκατέλειπαν τα σπίτια τους σε μια προσπάθεια να αποφύγουν το κύριο κύμα των επιθέσεων.
Η αφήγηση της διπλωματικής διαδικασίας που απέτρεψε -προς το παρόν- την κλιμάκωση, βασίζεται σε συνομιλίες του Axios με έντεκα πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων.
Τι συνέβη
Το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ απευθυνόταν στο πλήθος σε μια πασχαλινή εκδήλωση στον Λευκό Οίκο, ένας «πολύ θυμωμένος» Στιβ Γουίτκοφ πραγματοποιούσε αλλεπάλληλες τηλεφωνικές επικοινωνίες.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος είπε στους διαμεσολαβητές ότι η αντιπρόταση 10 σημείων που μόλις είχε λάβει η Ουάσινγκτον από το Ιράν ήταν «καταστροφή, μια πλήρης αποτυχία», σύμφωνα με πηγή με άμεση γνώση.
Αυτό σηματοδότησε μια «χαοτική» ημέρα, με τους Πακιστανούς διαμεσολαβητές να μεταφέρουν τα νέα σχέδια στον Γουίτκοφ και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Μέχρι το βράδυ της Δευτέρας, οι διαμεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για μια επικαιροποιημένη πρόταση για κατάπαυση του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων. Στη συνέχεια, η απόφαση πέρασε στον Χαμενεΐ -ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία τη Δευτέρα και την Τρίτη.
Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν ήταν κατ’ ανάγκην μυστική. Αντιμέτωπος με την ενεργή απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιαφόρων που μετέφεραν σημειώματα.
Δύο πηγές περιέγραψαν την έγκριση που έδωσε στους διαπραγματευτές του να προχωρήσουν σε συμφωνία ως «σημαντική καμπή».
Η περιφερειακή πηγή ανέφερε ότι ο Αραγτσί διαδραμάτισε επίσης κεντρικό ρόλο τόσο στη διαχείριση των διαπραγματεύσεων όσο και στην πίεση προς τους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχθούν τη συμφωνία.
Η Κίνα συμβούλευσε επίσης το Ιράν, ώστε αυτό να αναζητήσει μια διέξοδο αποκλιμάκωσης.
Ωστόσο, στο τέλος της ημέρας, όλες οι σημαντικές αποφάσεις της Δευτέρας και της Τρίτης περνούσαν από τον Χαμενεΐ. «Χωρίς το πράσινο φως του, δεν θα υπήρχε συμφωνία», δήλωσε η περιφερειακή πηγή.
Ήταν σαφές μέχρι το πρωί της Τρίτης ότι σημειωνόταν πρόοδος, αλλά αυτό δεν εμπόδισε τον Τραμπ να διατυπώσει την πιο τρομακτική του απειλή: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε».
Ορισμένα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι το Ιράν αποχωρούσε από τις συνομιλίες ως αντίδραση στις απειλές Τραμπ. Πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν στο Axios ότι αυτό δεν ίσχυε.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Βανς, πραγματοποιούσε τηλεφωνικές επαφές από την Ουγγαρία, επικοινωνόντας κυρίως με την πλευρά του Πακιστάν.
Την ίδια στιγμή, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας με τον Τραμπ και την ομάδα του — αν και οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν ολοένα και περισσότερο ότι είχαν χάσει τον έλεγχο των πραγμάτων.
Περίπου το μεσημέρι (ώρα ΗΠΑ) της Τρίτης, υπήρξε κοινή πεποίθηση ότι και τα δύο μέρη συγκλίνουν σε κατάπαυση του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων.
Τρεις ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ δημοσίευσε τους όρους στο X και κάλεσε τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.
Ο Τραμπ άρχισε αμέσως να δέχεται τηλεφωνήματα και μηνύματα από πιο «σκληροπυρηνικούς» συμμάχους και συμβούλους, που τον προέτρεπαν να τους απορρίψει.
Η σύγχυση γύρω από τη στάση του Τραμπ -ακόμη και μεταξύ στενών συνεργατών του- ήταν τέτοια, ώστε πολλοί που είχαν μιλήσει μαζί του μόλις μία ή δύο ώρες νωρίτερα πίστευαν ακόμη ότι θα απέρριπτε την πρόταση -μέχρι τη στιγμή που την αποδέχθηκε.
Λίγο πριν δημοσιοποιήσει την απάντησή του, ο Τραμπ μίλησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην τήρηση της κατάπαυσης του πυρός.
Στη συνέχεια μίλησε με τον Πακιστανό στρατηγό Ασίμ Μουνίρ για να ολοκληρώσει τη συμφωνία.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να παύσουν τις επιχειρήσεις 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ.
Ο Αραγτσί επιβεβαίωσε ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει το Στενό του Ορμούζ για τα πλοία «σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις του».
Αυτό που μένει να φανεί τώρα, είναι σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας ή πόσο σταθερά θα τηρήσει ο Νετανιάχου την κατάπαυση του πυρός.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα, να σταματήσει τον εμπλουτισμό και να αποσύρει την απειλή των βαλλιστικών πυραύλων.
Ο Βανς είναι πιθανό να ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν -τη σημαντικότερη αποστολή της πολιτικής του καριέρας.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικά χάσματα μεταξύ των αμερικανικών και ιρανικών θέσεων για μια συμφωνία, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης του πολέμου.
Διαβάστε εδώ περισσότερα για την κρίση στη Μέση Ανατολή
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
