Ο λεγόμενος από το Ιράν «σταθμός διοδίων της Τεχεράνης» απειλεί να καταστήσει αδύνατη την αποκατάσταση των κανονικών προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Κόλπο, που έχουν παραλύσει λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Ειδικοί έχουν δηλώσει ότι το σχέδιο -να επιτρέπεται στα πετρελαιοφόρα η διέλευση από το Στενό του Ορμούζ εφόσον υποβάλλονται σε ιρανικό έλεγχο- θα είχε ως αποτέλεσμα ο αριθμός των πλοίων να μειωθεί δραματικά σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα, δεδομένων των φυσικών περιορισμών.
Ο αυξημένος κίνδυνος που υπάρχει ενδεχομένως να οδηγήσει επίσης πολλούς πλοικτήτες να μποϊκοτάρουν πλήρως τον «σταθμό διοδίων» της Τεχεράνης, κλείνοντας ουσιαστικά το Στενό.
Αργά το βράδυ της Πέμπτης, ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν ότι «κάνει πολύ κακή δουλειά» όσον αφορά τη διέλευση πετρελαίου από το Στενό του Ορμούζ, γράφοντας στο Truth Social ότι «αυτή δεν είναι η συμφωνία που έχουμε».
«Υπάρχουν αναφορές ότι το Ιράν χρεώνει τέλη στα δεξαμενόπλοια που περνούν από το Στενό του Ορμούζ. Καλύτερα να μην το κάνει και, αν το κάνει, καλύτερα να σταματήσει τώρα!», πρόσθεσε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έχει διαμηνύει από την πλευρά του ότι θα επιτρέπει στα πλοία να περνούν από το Στενό του Ορμούζ, εφόσον κινούνται κοντά στις ιρανικές ακτές και υποβάλλονται σε έλεγχο από τις στρατιωτικές αρχές της χώρας.
Δείτε εδώ όλες τις τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή
Με βάση τους όρους του Ιράν, τα πλοία θα διέρχονται αναγκαστικά μεταξύ των νησιών Κεσμ και Λαράκ, γεγονός που θα περιορίσει ουσιαστικά τον διάπλου σε ένα εξαιρετικά στενό σημείο συμφόρησης πλάτους μόλις λίγων μιλίων.
Η θαλάσσια αυτή λωρίδα χαρακτηρίζεται «σταθμός διοδίων της Τεχεράνης», καθώς βασικό μέρος των ελέγχων θα είναι η διασφάλιση ότι τα πλοία έχουν καταβάλει τέλος διέλευσης στο Ιράν.
Το Ιράν φέρεται να χρεώνει «διόδια» τουλάχιστον 1 δολαρίου ανά βαρέλι πετρελαίου -ή 2 εκατ. δολάρια ανά πλοίο, για τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια- ανάλογα με το πόσο φιλική θεωρείται η χώρα προέλευσης του πλοίου.
Αυτό εκτιμάται ότι θα μπορούσε να αποφέρει στην Τεχεράνη περίπου 500 δισ. δολάρια μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
Περίπου 120 πλοία, στα οποία το Ιράν επέτρεψε τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ κατά τη διάρκεια του πολέμου, πιστεύεται ότι χρησιμοποίησαν αυτή τη διαδρομή.
Ωστόσο, η εταιρεία ναυτιλιακών δεδομένων Lloyd’s List εκτιμά ότι έως και 700 πετρελαιοφόρα, πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου και φορτηγά πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο.
Ο αριθμός είναι υπερβολικά μεγάλος για να μπορέσουν να απεγκλωβιστούν τα εν λόγω πλοία κατά τη διάρκεια της τρέχουσας εκεχειρίας των δύο εβδομάδων. Πολλές εταιρείες διαχείρισης πλοίων ενδέχεται επίσης να διστάσουν να αναλάβουν το ρίσκο της διέλευσης, σημειώνουν αναλυτές της Lloyd’s List.
«Επικίνδυνη» διαδρομή
Η στενότητα της επιβαλλόμενης θαλάσσιας οδού, όπως σημειώνουν, θα αύξανε τον κίνδυνο συγκρούσεων και προσαράξεων, δεδομένου ότι μιλάμε για δεξαμενόπλοια μήκους 1.000 ποδιών, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν δύο εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και χρειάζονται τρία ναυτικά μίλια για να ακινητοποιηθούν.
Η αναγκαστική διέλευση των πλοίων από αυτή τη στενή θαλάσσια οδό απειλεί επίσης να υπερφορτώσει τα συστήματα ναυσιπλοΐας, τα οποία παρακολουθούν τα σήματα από τα κοντινά πλοία.
Επιπλέον ελλοχεύει ο κίνδυνος των μη συντονισμένων αλλαγών πορείας που θα μπορούσαν να προκαλέσουν χαοτικές αλυσιδωτές αντιδράσεις.
«Πρέπει να συγκρατήσουμε τις προσδοκίες ως προς το τι είναι εφικτό. Θα πρόκειται για αργή επιστροφή στην ομαλότητα ακόμη και στο καλύτερο δυνατό σενάριο, το οποίο αυτή τη στιγμή δεν υφίσταται», σημειώνει ο Ρίτσαρντ Μιντ, της Lloyd’s List.
Η εταιρεία προειδοποιεί ότι τα σχέδια για την επαναλειτουργία του Στενού πρέπει να καταρτιστούν με ιδιαίτερη προσοχή ώστε να αποφευχθούν συγκρούσεις, ιδίως αν διατηρηθεί το μοντέλο του σταθμού διοδίων.
Στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να ελέγξει το Στενό, το Ιράν δημοσίευσε χάρτη που δείχνει τις επιτρεπόμενες ναυτιλιακές διαδρομές που περνούν γύρω από το νησί Λαράκ, κοντά στις ιρανικές ακτές.
Ο χάρτης περιλαμβάνει μια απαγορευμένη ζώνη, η οποία χαρακτηρίζεται «επικίνδυνη» και καταλαμβάνει ολόκληρο το μέσο του Στενού -περιοχή που υπό κανονικές συνθήκες χρησιμοποιείται από τα διερχόμενα πλοία- συνοδευόμενη από την προειδοποίηση για πιθανή παρουσία «διαφόρων τύπων αντιαποβατικών ναρκών στη βασική ζώνη κυκλοφορίας».
Η Τεχεράνη επεσήμανε ότι η καθορισμένη «εναλλακτική διαδρομή διέλευσης» θα πρέπει να χρησιμοποιείται μέχρι νεωτέρας προς «αποφυγή πιθανής σύγκρουσης με νάρκες».
Ο Πίτερ Σαντ, αναλυτής θεμάτων ναυτιλίας εμπορευματοκιβωτίων στην εταιρεία logistics Xeneta, σημειώνει ότι το κατά πόσον το Ιράν έχει πράγματι ναρκοθετήσει τις κύριες ναυτιλιακές διαδρομές στο μέσο της κρίσιμης θαλάσσιας οδού είναι σε μεγάλο βαθμό άνευ σημασίας.
«Έχουν πει ότι το Στενό είναι αδιάβατο και, είτε πιστεύουμε είτε όχι ότι υπάρχουν νάρκες, αυτό που μετρά είναι η απειλή», σημειώνει.
«Το Στενό του Ορμούζ είναι ανοιχτό. Φυσικά, υπάρχουν τεχνικοί περιορισμοί λόγω της εμπόλεμης ζώνης και λόγω πολλών ρυθμίσεων που έκανε το Ιράν στη διάρκεια του πολέμου. Γι’ αυτό όλα τα πλοία που θα ήθελαν να περάσουν από το Στενό του Ορμούζ πρέπει να επικοινωνούν με τον στρατό και τις στρατιωτικές αρχές», σημείωσε ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Σαΐντ Χατιμπζαντέχ, στο ITV News.
«Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί για την ασφάλεια και την προστασία των δεξαμενόπλοιων και των σκαφών. Όποιος επικοινωνεί, του παρέχουμε ασφαλή διέλευση μέσω των ασφαλών διαύλων που υπάρχουν», πρόσθεσε.
Εν τω μεταξύ, ο Τραμπ ζήτησε από τα δυτικά κράτη να αναλάβουν «συγκεκριμένες» δεσμεύσεις για την ανάπτυξη πολεμικών πλοίων στο Στενό, μετά τη συνάντηση που είχε με τον Μαρκ Ρούτε, γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με γερμανικά μέσα ενημέρωσης.
Ο Αμερικανός πρόεδρος στο παρελθόν έχει εκφράσει την ιδέα να αναλάβει ο ίδιος τη διαχείριση του συστήματος διοδίων, αντί της ελεύθερης διέλευσης.
«Τι θα λέγατε να χρεώνουμε εμείς διόδια;», δήλωσε αυτή την εβδομάδα. «Θα το προτιμούσα αυτό από το να τους αφήσουμε τον έλεγχο. Γιατί να μην το κάνουμε; Εμείς είμαστε οι νικητές», πρόσθεσε ο Τραμπ.
Σύμφωνα με τον χάρτη που δημοσίευσε το Ιράν, τα πλοία με πορεία προς τη Δύση θα πρέπει να χρησιμοποιούν ένα άνοιγμα πέντε μιλίων ανάμεσα στο νησί Λαράκ και το μεγαλύτερο νησί Κεσμ στα δυτικά.
Ο Πίτερ Σαντ, της εταιρείας logistics Xeneta, επισημαίνει ότι το σύστημα δεν θα μπορούσε να εξυπηρετήσει τα 125 πλοία ημερησίως που διέρχονταν από το Στενό πριν από τον πόλεμο.
«Δημιουργούν ένα τεχνητό σημείο συμφόρησης. Πρόκειται για πολύ στενότερο πέρασμα και δεν είναι διαχωρισμένο σε εισερχόμενη και εξερχόμενη διαδρομή. Δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τον όγκο ναυσιπλοΐας που περνούσε παλαιότερα από το Στενό», εξηγεί.
«Το έχουν οργανώσει έτσι ώστε να το κάνουν πιο περίπλοκο και να εξασφαλίσουν ότι έχουν τον απόλυτο έλεγχο. Θα προτιμούσαν να πουν “όχι” σε ένα πλοίο αν έχουν αμφιβολίες - αλλά βρίσκονται σε πόλεμο και οι κανονικοί κανόνες έχουν περάσει σε δεύτερη μοίρα», προσθέτει.
«Είναι εφικτό;»
Η Μπρίτζετ Ντίακουν, ανώτερη αναλύτρια κινδύνου και κανονιστικής συμμόρφωσης στη Lloyd’s List, σημειώνει ότι τα πλοία που επιχειρούσαν να ακολουθήσουν τη διαδρομή μέσω του νησιού Λαράκ κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης συχνά το έκαναν με χαοτικό τρόπο.
«Βλέπουμε πλοία να κάνουν αναστροφή και να περιμένουν να δοθεί άδεια, μεταξύ αυτών ένα ρωσικό φορτηγό πλοίο που χρειάστηκε να περιμένει περίπου μία εβδομάδα και δύο πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου που συνδέονται με το Κατάρ και τελικά αναγκάστηκαν να γυρίσουν πίσω», τονίζει.
«Το ερώτημα που τίθεται λοιπόν είναι αν μπορεί όντως το Ιράν να ελέγξει αποτελεσματικά το Στενό. Είναι μια τρομακτική προοπτική, αλλά δεν ξέρω πώς επιστρέφουμε στη λεγόμενη κανονικότητα τώρα που αυτό έχει τεθεί σε ισχύ», προσθέτει.
Η Lloyd’s List αναφέρει ότι η παράκαμψη γύρω από το νησί Λαράκ απαιτεί από κάθε πλοίο να ζητά άδεια μέσω πράκτορα στο Ιράν, με την έγκριση να δίνεται κατά περίπτωση.
Πρέπει να υποβάλλεται τεκμηρίωση με τον επταψήφιο αριθμό του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού του πλοίου, την ιδιοκτησία του, το δελτίο φορτίου, τον προορισμό, τη χρηματοδότησή του και πλήρη κατάλογο του πληρώματος. Στη συνέχεια, το ναυτικό σκέλος του IRGC διενεργεί ελέγχους φορτίου και «γεωπολιτικό έλεγχο».
Μεταξύ των χωρών που είναι γνωστό ότι διαπραγματεύτηκαν ασφαλή διέλευση με το Ιράν περιλαμβάνονται το Ιράκ, το Πακιστάν, η Ιαπωνία, η Κίνα, η Μαλαισία, το Ομάν και η Ινδία, η οποία έχει στείλει πολεμικά πλοία για τη συνοδεία σκαφών.
Εν τω μεταξύ, μόλις τρία πλοία διήλθαν από το Στενό την Τετάρτη έως τις 4 μ.μ., ενώ άλλα τρία επεδίωξαν να διέλθουν, όλα με πορεία προς τα ανατολικά. Σύμφωνα με τον Ρίτσαρντ Μιντ της Lloyd’s List, πρόκειται για αριθμό μικρότερο ακόμη και από εκείνον στο αποκορύφωμα των εχθροπραξιών.
«Οι ελπίδες για άμεση επαναλειτουργία έχουν ουσιαστικά καταρρεύσει προς το παρόν. Υπάρχει πολύ λίγη κίνηση. Η εκεχειρία έχει αφήσει τους πλοιοκτήτες στο περιθώριο, με λιγότερα πλοία να διέρχονται από το Στενό απ’ ό,τι κατά τη διάρκεια των πιο σφοδρών μαχών. Το νέο στοιχείο είναι οι νάρκες - αυτό είναι εξαιρετικά ανησυχητικό», προσθέτει.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
