Ευτυχώς που πορευόμαστε χωρίς να μας απασχολεί σοβαρά η πολιτικο-κοινωνική πραγματικότητα. Διότι αν την παίρναμε σοβαρά θα κινδυνεύαμε να πάθουμε κατάθλιψη. Δεν υπάρχει ούτε ένας τομέας της ζωής που να τρέφεται με ζηλευτές αρετές και αξίες.
α) Πολιτική ζωή. Η ποιότητα του πολιτικού στίβου είναι τόσο κακή που αποτρέπει κάθε συνετό και ικανό άνθρωπο να συμμετέχει στην πολιτική διαδικασία. Η πολιτική εξουσία ασχολείται με τη χειραγώγηση του κοινού και την αναποτελεσματική διαχείριση των προβλημάτων. Το όραμα, η διορατικότητα και η επιδίωξη του κοινού καλού είναι άγνωστες λέξεις. Η πελατοκρατία, η κομματοκρατία, η ευνοιοκρατία και η αναξιοκρατία κυριαρχούν αποψιλώνοντας την ποιότητα της δημοκρατίας. Ο υπερβολικά μεγάλος αριθμός πολιτικών κομμάτων υπηρετεί την εγωπάθεια και την εγωκεντρικότητα των ιδιαίτερων ιδιοσυγκρασιών ηγεσιών τους και εξοβελίζει κάθε προσπάθεια συναίνεσης και συνεργασίας. Η πολιτική συναίνεση και συνεργασία επάνω σε κοινές βασικές αρχές και αξίες συνιστά στη χώρα μας προδοσία. Η πλειονότητα των πολιτικών είναι πνευματικά άοπλοι, ενώ αρκετοί φαίνεται να αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής συγκρότησης που ανήκουν στα επιστημονικά πεδία της ψυχολογίας, της ψυχιατρικής και της ψυχανάλυσης. Βουλευτές ανίκανοι να διαλεχθούν με σύνεση και σωφροσύνη και να αντιπαρατεθούν με επιχειρήματα, ωρύονται και ανταλλάσσουν αήθεις προσωπικές προσβολές στη Βουλή και στα ΜΜΕ, δημιουργώντας μια αποκρουστική εικόνα σε κάθε νοήμονα άνθρωπο. Το εκάστοτε πολιτικό σύστημα με στόχο τη διαιώνισή του στην κατοχή και τη νομή της εξουσίας διαπλέκεται, συχνά εξόφθαλμα και αλαζονικά, με μέρος του οικονομικού συστήματος, με στόχο το αμοιβαίο όφελος.
β) Η λογική στην πολιτική και κοινωνική ζωή έχει χάσει όλα τα ερείσματά της. Παραπαίει σαν μεθυσμένος σε σκοτεινά σοκάκια μετά από υπερβολική οινοποσία. Έχει εξελιχτεί σε εργαλείο υπηρέτησης ιδιοτελών και εγωκεντρικών υπολογισμών και σκοπών. Η λογικότητα και η πνευματικότητα έγιναν ένας άγευστος χυλός. Πολιτικοί, διανοούμενοι, καλλιτέχνες και δημόσια πρόσωπα ανταγωνίζονται για την άλογη πρωτοκαθεδρία μπροστά στα έκπληκτα μάτια των απλών πολιτών.
γ) Η ηθική και η ηθικότητα στην πολιτική και κοινωνική ζωή έχασαν κάθε ποιοτικό, παραδοσιακό αξιακό φορτίο. Οι θεμελιώδεις αρχές και αξίες που κράτησαν τη χώρα ελεύθερη και ζωντανή για αιώνες εξαϋλώθηκαν. Οι παραδοσιακές ηθικές αρετές, η πρακτική σοφία, η σωφροσύνη, η εντιμότητα, η ειλικρίνεια, η εγκράτεια, η αξιοπρέπεια, η αξιοκρατία και η δικαιοσύνη που εξυμνήθηκαν από τους αρχαίους φιλοσόφους ως πυλώνες της ατομικής και κοινωνικής ευδαιμονίας, βρίσκονται σωριασμένες στο έδαφος, όπως οι μαρμάρινοι πυλώνες των αρχαιοελληνικών ναών και οικοδομημάτων. Τα κόκκαλα των αρχαίων φιλοσόφων που ύμνησαν τις αρετές αυτές, οι οποίες διέλυσαν το σκοτάδι του Μεσαίωνα και φλόγισαν την Αναγέννηση, τρίζουν ασταμάτητα. Οι παραδοσιακές ηθικές αξίες στα πεδία της οικογένειας, της εκπαίδευσης, της κοινωνίας και της επιχειρηματικότητας παραδόθηκαν στο χρήμα. Έγιναν σκλάβες τους. Πολιτικά σκάνδαλα, πολυτελής εκπόρνευση νεαρών γυναικών της διπλανής πόρτας στις αραβικές χώρες, έλλειψη σεβασμού εκπαιδευτικών και καθηγητών και βιαιοπραγίες από μαθητές και φοιτητές, βιαιοπραγίες μεταξύ μαθητών και εφήβων, βεβηλώσεις και απαξίωση της δημόσιας περιουσίας με κορυφή τα πανεπιστήμια και έλλειψη σεβασμού των θεσμών δημιουργούν μια πνιγηρή ατμόσφαιρα που ο αέρας της φτάνει μέχρι το μεδούλι κάθε συνετού ανθρώπου και το διαβρώνει.
δ) Η πολιτιστική ζωή βιώνει την απαξία και χωλαίνει κι αυτή σοβαρά. Έχει εξελιχτεί σε βιομηχανία ευτελών, αντιαισθητικών έργων που υμνούν την υπερτιμημένη, αλλά μειοψηφική διαφορετικότητα και την αρρωστημένη ατομικότητα. Ελάχιστα έργα (ταινίες, θεατρικά, βιβλία, κλπ.) προβάλλουν τις υγιείς κοινωνικές αξίες. Στα τηλεοπτικά κανάλια μέτριοι και κενοί περιεχομένου πολιτικοί, καλλιτέχνες και ψευδο-επιδραστικές περσόνες περιφέρονται ολημερίς και ολονυχτίς αυτοθαυμαζόμενοι και αλληλολιβανιζόμενοι. Το διάβασμα βιώνει, επίσης, μεγάλη απαξίωση. Η χωρίς μέτρο και ευτελής ενασχόληση με τα Κοινωνικά Δίκτυα το πάρκαρε στο τρίτο σκοτεινό υπόγειο.
ε) Η θρησκεία εξελίχτηκε και αυτή σε ένα σύστημα βολεμένων κληρικών που δεν εμπνέει το ποίμνιο. Ασφαλώς και υπάρχουν κληρικοί που τιμούν το καθήκον τους και προσφέρουν κοινωνικό έργο, αλλά δυστυχώς αποτελούν μειοψηφία. Το κύρος της θρησκείας που έδινε ουσία και νόημα στη ζωή των πιστών μειώθηκε σημαντικά, κάτι που διαπιστώνεται από τον αριθμό των αγνωστικιστών και των άθεων που αυξάνεται καθημερινά δραματικά. Ο πνευματικός ρόλος της ορθοδοξίας, του καθολικισμού και του προτεσταντισμού αποδομείται σταδιακά, εξαιτίας των σοβαρών σκανδάλων που προσφέρουν οι ιερωμένοι. Στον ισλαμικό χώρο η θρησκεία εξελίχτηκε σε μια μορφή άθλιου φονταμενταλισμού που δικαιολογεί το θάνατο κάθε μη ισλαμιστή.
στ) Ο αθλητισμός εμπορευματοποιήθηκε και εξελίχτηκε σε δημοφιλή και ιδιαίτερη βιομηχανία. Αθλητές πολλών αθλημάτων κερδίζουν ετησίως ποσά που δεν θα μπορούσε να ονειρευτεί ένας κορυφαίος επιστήμονας σε όλη του τη ζωή. Μεγάλα ποσά διακινούνται μέσα από σκοτεινά μονοπάτια σε φανατικούς οπαδούς των ομάδων, που είναι διατεθειμένοι να αλληλοσκοτωθούν ή να δολοφονήσουν τρίτους, με πρόσχημα την αγάπη για την ομάδα τους.
ζ) Η ανθρώπινη επικοινωνία τρώθηκε κι αυτή από την κυριαρχία των διαφόρων εφαρμογών (APPS), οι οποίες μας εγκλωβίζουν στον αόρατο ιστό των αλγορίθμων, όπως ο ιστός της αράχνης τα έντομα. Η επικοινωνία έχασε την ανθρώπινη διάσταση και την αυθεντικότητά της. Η εμπειρία της ζωντανής συνάντησης εξοβελίστηκε από την τεχνολογία. Η καχυποψία μεγάλωσε. Ακόμα και όταν συναντιόμαστε φοράμε πανοπλία και δείχνουμε έναν επιφανειακό, μη αυθεντικό εαυτό. Και μετά τις συναντήσεις επιστρέφουμε και κλεινόμαστε στα καλά οχυρωμένα φρούρια της αυταρέσκειας και της φιλαυτίας με φρουρό τη μοναξιά μας. Ο τρωτοί και οι ευάλωτοι βγαίνουν τις περισσότερες φορές από το φρούριό τους μόνο για να ζητήσουν τη βοήθεια του ψυχαναλυτή ή ψυχοθεραπευτή τους.
η) Ο έρωτας περνάει κι αυτός σοβαρή κρίση. Ερωτευόμαστε τέλειους ψηφιακούς συντρόφους και απογοητευόμαστε, αντί να επιδιώξουμε να συνάψουμε ερωτικές σχέσεις με ανθρώπους που γνωρίζουμε από κοντά και έχουν κάποιες ατέλειες. Το φλερτ και η σεξουαλικότητα έχασαν την αύρα τους και οι σεξουαλικές σχέσεις κάθε αισθησιασμό. Ο φόβος για σεξουαλική παρενόχληση αποτρέπει κάθε άντρα να το επιχειρήσει. Φτάσαμε στο σημείο να ρυθμίζεται η ερωτική έλξη και χημεία με ιδιωτικά συμφωνητικά, στα οποία καθορίζεται με σαφήνεια η σεξουαλική δραστηριότητα που θα επιτρέπεται στη σχέση των συντρόφων! Όλα αυτά συμβάλλουν στο να είναι οι νέοι λιγότερο ερωτικοί και να μην θεωρούν τον έρωτα και την ερωτική πράξη ανάγκη και «θεϊκό δώρο», «φοβερό πλανευτή» και «φιλόσοφο» που ομορφαίνει τη ζωή μας, όπως τον χαρακτήρισε ο Πλάτων.
* Ο Ανδρέας Μήλιος είναι διδάκτωρ Πολιτειολογίας του πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης, συγγραφέας.
