Του Peter A. Berry
Ο Ίλον Μασκ, που εμφανίζεται σταθερά ως ένθερμος υπερασπιστής της αλήθειας και της επιστήμης, επέκρινε για ακόμη μία φορά τον σκηνοθέτη Κρίστοφερ Νόλαν.
Μήνες αφότου δήλωσε ότι ο Νόλαν «έχασε την ακεραιότητά του», μετά από φήμες ότι ο σκηνοθέτης επέλεξε τη μαύρη ηθοποιό Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ελένης της Τροίας στην επερχόμενη επική ταινία του, «Η Οδύσσεια», ο Μασκ επανήλθε στο θέμα στο X. «Ο Κρις Νόλαν βεβήλωσε την Οδύσσεια για να είναι υποψήφιος για Όσκαρ», έγραψε, αφήνοντας να εννοηθεί την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι η πιο προοδευτική στάση των βραβείων κινηματογράφου επηρεάζει τις επιλογές ηθοποιών προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης ποικιλομορφίας.
Η δήλωση αυτή ήρθε μετά την επιβεβαίωση ότι η Λουπίτα Νιόνγκο θα υποδυθεί τόσο την Ελένη της Τροίας όσο και την Κλυταιμνήστρα στην ταινία, ενώ ο ράπερ Τράβις Σκοτ θα εμφανιστεί στον ρόλο ενός αοιδού - ενός περιπλανώμενου αφηγητή της αρχαίας Ελλάδας - και μετά από αναφορές ότι ο τρανς ηθοποιόςΈλιοτ Πέιτζ συμμετέχει επίσης σε μη διευκρινισμένο ρόλο. Ο Μασκ είναι μέρος ενός αυξανόμενου κύματος σχολιαστών που φαίνεται να επιχειρούν να ορίσουν συνολικά τα εθνοτικά και πολιτισμικά όρια της αρχαίας Ελλάδας.
Ωστόσο, αυτοί οι ορισμοί είναι τόσο «ακριβείς» όσο και η αντίληψη του ευρωπαϊκού εξαιρετισμού που τους διαμόρφωσε. Και οι ενστάσεις τους φαίνεται να βασίζονται λιγότερο σε αυστηρή ιστορική ανάλυση και περισσότερο στην ανάγκη να στηρίξουν μια εξιδανικευμένη, φαντασιακή εικόνα του παρελθόντος. Άλλωστε, οι ταινίες με θέμα την αρχαία Ευρώπη αγνοούν τις ιστορικές λεπτομέρειες από τότε που δημιουργήθηκε το είδος αυτών των ταινιών.
Η επιστημονική έρευνα στο αρχαίο DNA των πληθυσμών του Αιγαίου της Εποχής του Χαλκού — στους οποίους περιλαμβάνονται και οι πρόγονοι των αρχαίων Ελλήνων της ομηρικής εποχής — δείχνει ότι ήταν γενετικά πιο κοντά στους σύγχρονους μεσογειακούς πληθυσμούς παρά σε πληθυσμούς προερχόμενους από τις ευρασιατικές στέπες. Ο Ματ Ντέιμον, που υποδύεται τον Οδυσσέα στη νέα ταινία του Νόλαν, δεν ταιριάζει απόλυτα με αυτή την περιγραφή, ωστόσο η «λευκότητά» του θεωρείται αρκετά κοντά ώστε να μην προκαλεί τις ίδιες αντιδράσεις ή έντονες συζητήσεις γύρω από φυλετικά ζητήματα. Το ίδιο συνέβη και με τον ξανθό και γαλανομάτη Μπραντ Πιτ όταν ενσάρκωσε τον Αχιλλέα στην ταινία «Τροία» το 2004.
Παρότι ο Ίλον Μασκ και άλλοι έχουν υποστηρίξει ότι η εμφάνιση της Λουπίτα Νιόνγκο την «αποκλείει» από τους συγκεκριμένους ρόλους, αξίζει να σημειωθεί ότι τα φυσικά χαρακτηριστικά των χαρακτήρων που υποδύεται δεν είναι ούτε τόσο σαφή όσο φαντάζονται. Αν και η Ελένη της Τροίας συνήθως περιγράφεται ως ανοιχτόχρωμη με χρυσά μαλλιά, ο Όμηρος δεν δίνει ποτέ ρητή περιγραφή της εμφάνισής της (1). Οποιαδήποτε απεικόνιση, στην πραγματικότητα, βασίζεται σε εικασίες με βάση τις διαθέσιμες ενδείξεις. Με άλλα λόγια, ίσως υπάρχει χώρος για καλλιτεχνική ελευθερία όταν αποδίδεται μια μορφή που, σύμφωνα με τον μύθο, γεννήθηκε από ένα τεράστιο αυγό θεού. Για τους λευκούς ηθοποιούς ωστόσο, αυτές οι καλλιτεχνικές ελευθερίες γίνονται αποδεκτές ακριβώς επειδή δεν αντιμετωπίζονται καν ως «ελευθερίες».
Οι λόγοι πίσω από αυτό είναι τόσο παλιοί όσο και ο ευρωκεντρισμός. Η δυτική τέχνη και τα μέσα ενημέρωσης έχουν ιστορικά καθιερώσει τα ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά και την ευρωπαϊκή αισθητική ως το «πρότυπο» για την ομορφιά, τον ηρωισμό και ακόμη και τη θεϊκότητα. Για τον ίδιο λόγο, σε πολλές απεικονίσεις ο Ιησούς εμφανίζεται με μπλε μάτια - ένα χαρακτηριστικό που δεν στηρίζεται στα Ευαγγέλια και θεωρείται ιστορικά απίθανο, δεδομένου του τόπου γέννησης και της καταγωγής του.
Μέσα από δεκαετίες παραγωγής έργων από και για λευκούς, το Χόλιγουντ συνέβαλε ώστε αυτή η «μη πραγματικότητα» να μετατραπεί σε ένα ψευδές πολιτισμικό σημείο αναφοράς: Η λευκότητα αντιμετωπίζεται ως ουδέτερη, προεπιλεγμένη βάση, και όχι ως ένα στοιχείο μέσα σε ένα ευρύτερο μείγμα. Καθώς η βιομηχανία αυτή αποτελεί και μια ιδιαίτερα ισχυρή δύναμη στην παγκόσμια ψυχαγωγία, είχε τη δυνατότητα να εξάγει αυτή την αντίληψη σε όλο τον κόσμο, ενισχύοντας έτσι μια παράδοση θεσμικής αυτονόητης υπεροχής και πολιτισμικής παραπληροφόρησης - μια νοοτροπία την οποία φαίνεται να ενστερνίζεται και ο Ίλον Μασκ.
Με την πάροδο του χρόνου, όμως, άρχισε να συντελείται μια αλλαγή και άνθρωποι διαφορετικών φυλών και φύλων άρχισαν να επιλέγονται σε πρωταγωνιστικούς ρόλους. Καθώς οι θεσμικές αλλαγές εδραιώθηκαν, η βιομηχανία - όπως και η κοινωνία ευρύτερα - αναγκάστηκε να επαναπροσδιορίσει τις αντιλήψεις της για τη σωματική ομορφιά και τις ταυτότητες φύλου, πέρα από τα αυστηρά αμερικανικά πρότυπα. Αυτό οδήγησε, μεταξύ άλλων, στην επιλογή της τραγουδίστριας R&B Μπράντι Νόργουντ στον πρωταγωνιστικό ρόλο της κινηματογραφικής μεταφοράς της Σταχτοπούτας το 1997, με τον πρίγκιπα να υποδύεται ο Φιλιππινέζος ηθοποιός Πάολο Μόνταλμπαν. Χρόνια αργότερα, το 2023, η τραγουδίστρια και ηθοποιός Χάλι Μπέιλι ενσάρκωσε τη μικρή γοργόνα Άριελ στο remake της Μικρής Γοργόνας.
Αν ο Κρίστοφερ Νόλαν διάλεγε ηθοποιούς μόνο με βάση την εμφάνιση, αυτό θα αποτελούσε απλώς μια αυθαίρετη μορφή αποκλεισμού. Θα είχε στερηθεί την ευκαιρία να προκαλέσει τη φαντασία του κοινού με τους Νιόνγκο, Πέιτζ και Σκοτ. Παράλληλα, θα είχε χάσει τη δυνατότητα συνεργασίας με μια βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιό, έναν ακόμη υποψήφιο για Όσκαρ και έναν κορυφαίο καλλιτέχνη, του οποίου οι περιοδείες έχουν αποφέρει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.
Αν η λογική της επιλογής με βάση την εμφάνιση εφαρμοζόταν με συνέπεια - δηλαδή αν αποκλειόταν και ο Ματ Ντέιμον - τότε θα έλειπε από την ταινία ένα ολόκληρο καστ που ουσιαστικά την κάνει να αξίζει να τη δει κανείς.
Και όλα αυτά επειδή δεν μοιάζουν με χαρακτήρες που δεν υπήρξαν ποτέ εξ αρχής.
(1) Ο Όμηρος περιγράφει την Ελένη της Τροίας ως «λευκοχέρα» και κατά τα άλλα δεν δίνει πολλά στοιχεία για την εμφάνισή της. Αυτό όμως δεν σημαίνει «λευκή» με τη φυλετική έννοια που χρησιμοποιούμε σήμερα· ήταν περισσότερο ένας ποιητικός τρόπος να τονιστεί η εκτίμηση για το λείο και εκλεπτυσμένο δέρμα μιας γυναίκας. Οι περιγραφές της ως ανοιχτόχρωμης με χρυσά μαλλιά εμφανίζονται αργότερα, σε ποιητές όπως η Σαπφώ, η οποία τη χαρακτηρίζει «ξανθή» — έναν όρο που έχει αποδοθεί είτε ως «χρυσομάλλα» είτε ως «ανοιχτόχρωμη».
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
