Με τη δημοσίευση από τις ΗΠΑ του μνημονίου κατανόησης 14 σημείων που επιτεύχθηκε το Σαββατοκύριακο με το Ιράν για την επίλυση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, ο αρθογράφος του CNN και πρώην αξιωματούχος εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ Μπρετ Μακγκέρκ ανέλυσε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά του. Ο Μαγκέργκ, επί σειρά ετών αξιωματούχος εθνικής ασφαλείας για τις κυβερνήσεις Μπους του νεότερου, Ομπάμα, Τραμπ και Μπάιντεν κάνει λόγο για μια ετεροβαρή ενδιάμεση συμφωνία, με ανάληψη σημαντικών δεσμεύσεων από την Ουάσινγκτον αλλά όχι από την Τεχεράνη.
«Σε αυτό το κείμενο, είναι αξιοσημείωτο το πόσα προσφέρουν οι Ηνωμένες Πολιτείες με ελάχιστα σε αντάλλαγμα. Έχω διαπραγματευτεί δύσκολες συμφωνίες με το Ιράν και αυτό το έγγραφο ξεχωρίζει στο ότι παρέχει στο Ιράν πολλά από αυτά που ζητούσε στο παρελθόν - και σπάνια έλαβε».
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να αποφάσισε ότι μια συμφωνία — οποιαδήποτε συμφωνία — ήταν μια καλύτερη εναλλακτική λύση σε σχέση με το status quo (υπάρχουσα κατάσταση). Από την πλευρά του, το Ιράν ουσιαστικά κράτησε «όμηρο» το Στενό του Ορμούζ και απαίτησε από τις ΗΠΑ να πληρώσουν το τίμημά του. Η τακτική φαίνεται να έχει πετύχει.
Η ουσία αυτού του μνημονίου κατανόησης (MOU) στην πράξη είναι ότι το Ιράν έχει τώρα πολλά κέρδη, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, σε αντάλλαγμα για το ότι δεν θα επιτίθεται σε πλοία στο Στενό του Ορμούζ.
Διαβάστε όλες τις εξελίξεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή ΕΔΩ
«Κατανόηση κειμένου»
Σκεφτείτε τη συμφωνία ως δύο φάσεις. Η Φάση 1 τίθεται σε εφαρμογή άμεσα, ενώ η Φάση 2 μεταθέτει όλα τα υπόλοιπα ζητήματα προς επίλυση σε μια «τελική συμφωνία», η οποία θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης τις επόμενες 60 ημέρες. Αυτή η περίοδος των 60 ημερών μπορεί να παραταθεί με αμοιβαία συναίνεση.
Τώρα: Άμεσες παραχωρήσεις των ΗΠΑ
Όπως πολλές συμφωνίες με το Ιράν, αυτό το κείμενο είναι ένα είδος παζλ με ορισμένα άρθρα να επικαλούνται άλλα — και ορισμένες προβλέψεις να επικεντρώνονται στο μέλλον, ενώ άλλες ισχύουν άμεσα.
Ας τα εξετάσουμε:
Άρθρα 4 και 5 (Στενό του Ορμούζ): Σύμφωνα με αυτά τα δύο άρθρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό τους και το Ιράν απομακρύνει τα εμπόδια (όπως νάρκες) για να διασφαλίσει ότι η κυκλοφορία μέσω του Στενού του Ορμούζ θα επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα εντός των επόμενων 30 ημερών. Εάν η συμφωνία σταματούσε εδώ, θα ήταν καλή για τις ΗΠΑ και την παγκόσμια οικονομία, καθώς λύνει το βασικό πρόβλημα του στενού, με τις δύο χώρες να συμφωνούν να επιτρέπουν τη μεταφορά πλοίων στα προπολεμικά επίπεδα.
Άρθρο 10 (απαλλαγή από κυρώσεις): Σύμφωνα με αυτό το άρθρο, οι Ηνωμένες Πολιτείες «αμέσως μετά την υπογραφή... θα εκδώσουν απαλλαγές για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους, και όλων των σχετικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών, ασφαλιστικών, μεταφορών και των παρόμοιων».
Πρόκειται για σημαντική παραχώρηση. Εκ πρώτης όψεως, επιστρέφει το Ιράν στο καθεστώς που απολάμβανε βάσει της πυρηνικής συμφωνίας της εποχής Ομπάμα (JCPOA) με απεριόριστες πωλήσεις πετρελαίου και πετροχημικών σε τιμές αγοράς. Ορισμένοι ειδικοί στον τομέα της ενέργειας έχουν ήδη εκτιμήσει ότι μόνο αυτό το άρθρο θα αποφέρει στο Ιράν 60 με 70 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Αυτό σημαίνει 60-70 δισεκατομμύρια δολάρια για να μην κάνουν τίποτα άλλο παρά να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία ήταν ανοιχτά πριν από τον πόλεμο.
Άρθρο 11 (δεσμευμένα κεφάλαια): Αυτό το άρθρο είναι περίπλοκο, ένα πραγματικό «παζλ μέσα σε παζλ». Αναφέρει συγκεκριμένα: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν τη δέσμευση ότι... τα δεσμευμένα ή υπό περιορισμό κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν θα αποδεσμευτούν και θα τεθούν σε πλήρη διάθεση». Το κείμενο αναφέρει «υπό το πρίσμα της προόδου των διαπραγματεύσεων προς μια τελική συμφωνία».
Αυτό θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως αίρεση για την αποδέσμευση των κεφαλαίων, η οποία θα τελεί σε συνάρτηση με τη στάση του Ιράν κατά τις 60ήμερες συνομιλίες για μια πιο μόνιμη συμφωνία. Ωστόσο, ας θυμηθούμε το Άρθρο 13: αυτές οι 60ήμερες συνομιλίες δεν ξεκινούν χωρίς την «εφαρμογή» αυτού του άρθρου για τα δεσμευμένα κεφάλαια. Κατά συνέπεια, το ζήτημα των δεσμευμένων κεφαλαίων πρέπει να διευθετηθεί με κάποια μορφή τώρα —και ίσως μάλιστα προτού απαιτηθεί από το Ιράν να εκπληρώσει τις δικές του υποχρεώσεις στο στενό.
Επίσης, σημαντικό είναι ότι αυτό το άρθρο αναφέρει ότι η κεντρική τράπεζα του Ιράν μπορεί να καθορίσει τον δικαιούχο των κεφαλαίων μόλις αυτά απελευθερωθούν. Αυτό διαφέρει από άλλες συμφωνίες με το Ιράν - όπως μια συμφωνία του 2023 (...) Δεν θυμάμαι άλλη συμφωνία εκτός της JCPOA που απελευθέρωσαν πλήρως τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν για οποιονδήποτε δικαιούχο που ορίζεται από το Ιράν. Το τελικό κείμενο που δημοσιεύθηκε προσθέτει μια ρήτρα για τον καθορισμό «αμοιβαία συμφωνημένων διαδικασιών», αλλά το Άρθρο 13 απαιτεί το θέμα των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων να αντιμετωπιστεί πριν από την έναρξη ευρύτερων συνομιλιών. Αυτό μπορεί να αποτελέσει πεδίο διαφωνίας τις επόμενες ημέρες.
Μακροπρόθεσμες προβλέψεις
Έχει αναλάβει το Ιράν νέες δεσμεύσεις προς τις Ηνωμένες Πολιτείες μακροπρόθεσμα σε αντάλλαγμα για αυτές τις παραχωρήσεις; Από το κείμενο που έχουμε, δεν φαίνεται να ισχύει κάτι τέτοιο.
Άρθρο 8 (πυρηνικά όπλα): Σύμφωνα με το κείμενο, το Ιράν «επιβεβαιώνει εκ νέου ότι δεν θα προμηθευτεί ή αναπτύξει πυρηνικά όπλα».
Ο Τραμπ διατυμπανίζει αυτό το άρθρο ως κάτι που εμποδίζει κατά κάποιο τρόπο το Ιράν να αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα. Αλλά το κείμενο της JCPOA της εποχής Ομπάμα ήταν παρόμοιο: «Το Ιράν επιβεβαιώνει εκ νέου ότι σε καμία περίπτωση το Ιράν δεν θα επιδιώξει, αναπτύξει ή αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα». Έτσι, η ορολογία για τα πυρηνικά όπλα δεν είναι καινούργια και αυτό το MOU δίνει πολλά στο Ιράν απλώς για να «επιβεβαιώσει».
Για να είμαστε δίκαιοι, η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και το Μνημόνιο Κατανόησης διασφαλίζει το status quo κατά τη διάρκεια των 60ήμερων συνομιλιών. Το Ιράν δεν είναι σε θέση να εξελίξει άμεσα βόμβα και η αρχική του θέση είναι πολύ χειρότερη από ό,τι κατά την εποχή Ομπάμα.
Ωστόσο, το Μνημόνιο Κατανόησης, όπως είναι διατυπωμένο αυτή τη στιγμή, δεν χαρτογραφεί τον δρόμο προς μια ευρύτερη και πιο μόνιμη συμφωνία. Αντίθετα, καθιστά μια τέτοια προοπτική ακόμη πιο δύσκολη, δεδομένης της οικονομικής και πολιτικής ανακούφισης που παρέχεται στο Ιράν εξ αρχής.
Όσο για το πυρηνικό υλικό και το ίδιο το πυρηνικό πρόγραμμα, αυτά «θα αντιμετωπιστούν επαρκώς σε μια τελική συμφωνία». Με άλλα λόγια, το Ιράν δεν έχει αναλάβει καμία σταθερή δέσμευση για αυτά τα ζητήματα. Το τελικό κείμενο αναφέρει ότι το εμπλουτισμένο υλικό - τουλάχιστον - θα «απομειωθεί επί τόπου», γεγονός που ανατρέπει την προηγούμενη απαίτηση του Τραμπ ότι το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού πρέπει να απομακρυνθεί.
Άρθρο 9 (ταμείο ανασυγκρότησης): Πρόκειται για το πολυσυζητημένο ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Ιράν. Το Μνημόνιο δεν θεσπίζει αμέσως ένα τέτοιο ταμείο, αλλά απαιτεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες «μαζί με τους περιφερειακούς εταίρους τους, να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα συμφωνηθεί και από τα δύο μέρη για την αποκατάσταση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, διασφαλίζοντας παράλληλα χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αυτό το σχέδιο πρόκειται να «διατυπωθεί εντός 60 ημερών» και θα αποτελέσει μέρος μιας τελικής συμφωνίας με το Ιράν.
Ας είμαστε σαφείς τι σημαίνει αυτό: Δεν υπάρχει «τελική συμφωνία» χωρίς ένα ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το Ιράν δεν θα συμφωνήσει σε πυρηνικές δεσμεύσεις ή οτιδήποτε άλλο, εκτός εάν αυτό το ταμείο γίνει πραγματικότητα. Έτσι σίγουρα ερμηνεύουν (οι Ιρανοί) το Άρθρο 8, και αυτό λέει το Άρθρο 8. Καμία συμφωνία χωρίς το ταμείο.
Άρθρο 7 (όλες οι κυρώσεις): Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό άρθρο, και θα κάνει τη διαπραγμάτευση μιας μακροπρόθεσμης συμφωνίας αρκετά δύσκολη. Αναφέρει: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί ως μέρος της τελικής συμφωνίας, όλα τα είδη κυρώσεων που αντιμετωπίζει επί του παρόντος η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν». Στη συνέχεια, απαριθμεί τις Κυρώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, τα ψηφίσματα του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟAE - IΑΕA) και «όλες τις μονομερείς κυρώσεις των ΗΠΑ, τόσο πρωτογενείς όσο και δευτερογενείς».
Η Τεχεράνη θα το διαβάσει αυτό ως έχει: οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δεσμευτεί να άρουν όλες (τονίζεται «όλες») τις κυρώσεις κατά του Ιράν - για τρομοκρατία, πυραύλους, ανθρώπινα δικαιώματα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, διάδοση όπλων κ.λπ. - ως μέρος μιας «τελικής συμφωνίας» για το πυρηνικό πρόγραμμα. Αυτό υπερβαίνει οτιδήποτε έχουν κάνει ή προσφέρει ποτέ οι ΗΠΑ στο παρελθόν. Για να δικαιολογήσει μια τέτοια κίνηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν θα έπρεπε πιθανώς να ορκιστεί ότι θα πάψει να υποστηρίζει την τρομοκρατία και να αλλάξει ολόκληρο τον χαρακτήρα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τις Ηνωμένες Πολιτείες να άρουν όλες τις κυρώσεις αποκλειστικά σε αντάλλαγμα για πυρηνικά βήματα. Αλλά το Μνημόνιο Κατανόησης, όπως είναι διατυπωμένο στην παρούσα φάση, προβλέπει μόνο μια τελική πυρηνική συμφωνία.
Δεν υπάρχει απολύτως τίποτα σε αυτό το κείμενο σχετικά με την υποστήριξη του Ιράν σε τρομοκρατικές ομάδες, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά του ίδιου του λαού του, τις συνωμοσίες δολοφονίας Αμερικανών, το πυραυλικό πρόγραμμα και το πρόγραμμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών ή τους πληρεξούσιούς του σε όλη την περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Όσον αφορά τον IAEA, αυτό που επιδιώκει το Ιράν είναι ένα «πιστοποιητικό πλήρους συμμόρφωσης» (clean bill of health), παρά το γνωστό παρελθόν του στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Αυτό δεν θα έπρεπε καν να βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Το Ιράν διαθέτει εξοπλιστικό πυρηνικό πρόγραμμα. Όλοι το γνωρίζουν. Το Ιράν δεν το έχει παραδεχθεί. Μέχρι να το πράξει, δεν μπορεί να υπάρξει κανένα πιστοποιητικό πλήρους συμμόρφωσης.
Τέλος του πολέμου
Τέλος, το Μνημόνιο Συνεργασίας φιλοδοξεί να θεσπίσει «έναν άμεσο και μόνιμο τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου» και δεσμεύει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν να μην χρησιμοποιούν βία - ή απειλή βίας - η μία εναντίον της άλλης πλευράς πλευράς. Ο Τραμπ μπορεί να έχει ήδη παραβιάσει αυτήν την πρόβλεψη όταν, στη σύνοδο κορυφής της G7 στη Γαλλία, δήλωσ για το Ιράν και τη μελλοντική του συμπεριφορά: «Αν δεν μου αρέσει, θα επιστρέψουμε στο να ρίχνουμε βόμβες πάνω στα κεφάλια τους».
Σε κάθε περίπτωση, η δήλωση επί χάρτου ότι ένας πόλεμος τελειώνει σε όλη τη Μέση Ανατολή χωρίς καμία δέσμευση από το Ιράν να σταματήσει να υποστηρίζει τις τρομοκρατικές ομάδες που υποκινούν τον πόλεμο σε όλη τη Μέση Ανατολή (συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ στον Λίβανο) δεν κάνει πολλά στην πραγματικότητα. Όσο η Χεζμπολάχ είναι επικεντρωμένη στον Λίβανο και επιτίθεται στο Ισραήλ, το Ισραήλ θα αντεπιτίθεται για να αμυνθεί. Ο δρόμος για τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο περνάει από το Ισραήλ και τον Λίβανο, όχι από την Τεχεράνη.
Όσο για τον ιρανικό λαό, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πλέον δεσμευτεί να μην παρεμβαίνουν στις ιρανικές υποθέσεις, κάτι που το Ιράν θα ερμηνεύσει ως μηδενική επιβολή περαιτέρω κυρώσεων σε όσους παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα ή σε όσους είναι υπεύθυνοι για τη δολοφονία αθώων Ιρανών στους δρόμους. Στο Ιράν θα αρέσει αυτή η πρόβλεψη. Αναφέρεται στο Άρθρο 2, χωρίς να παρέχεται αντάλλαγμα από το Ιράν.
Απίθανο να διαρκέσει...
Με βάση αυτό το κείμενο και όσα γνωρίζουμε για τη διαπραγματευτική στρατηγική της Τεχεράνης, καθώς και για τις συμπεριφορές της στη Μέση Ανατολή και παγκοσμίως εδώ και 47 χρόνια, είναι απίθανο οι Ηνωμένες Πολιτείες να καταφέρουν να προχωρήσουν από αυτό το μονόπλευρο Μνημόνιο Κατανόησης σε μια συνολική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα ή οτιδήποτε άλλο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να έχουν παραχωρήσει μεγάλο μέρος της μόχλευσής τους σε αντάλλαγμα για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ. Και καθώς αυτές οι συνομιλίες παρατείνονται ή οδηγούνται σε αδιέξοδο, η ειρήνη που υποτίθεται ότι εδραιώνει το Μνημόνιο Κατανόησης πιθανόν να μην διαρκέσει.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
