Ο Tomasz Kurianowicz ήταν αρχισυντάκτης της Berliner Zeitung από το 2022 έως το 2025
Στις εκλογές της Κυριακής στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έλαβε περίπου το 38% των ψήφων, ποσοστό υπερδιπλάσιο από εκείνο που είχε λάβει στις προηγούμενες εκλογές στην περιοχή. Στα νότια, στο Βερολίνο, η Αριστερά, που προέρχεται από το πρώην κυβερνών Κομμουνιστικό Κόμμα της Ανατολικής Γερμανίας, αναδείχθηκε ισχυρότερο κόμμα σε επίπεδο πόλης, ενώ και η AfD σημείωσε σημαντικά κέρδη. Στην ανατολική συνοικία του Βερολίνου Μάρτσαν-Χέλερσντορφ, για παράδειγμα, η AfD συγκέντρωνε πάνω από 30% στις εκλογές για τη συνέλευση της συνοικίας.
Πρόκειται για ριζικά διαφορετικά κόμματα. Η επιτυχία τους, όμως, δείχνει μια πραγματικότητα που το πολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας δυσκολεύτηκε να κατανοήσει: περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την επανένωση, η Ανατολική Γερμανία εξακολουθεί να διατηρεί τη δική της πολιτική και πολιτισμική ταυτότητα.
Μου πήρε χρόνια για να το καταλάβω.
Όταν έκανα αίτηση για μια θέση συντάκτη πολιτισμού στην Berliner Zeitung το 2020, το γεγονός ότι επρόκειτο για μια ανατολικογερμανική εφημερίδα δεν σήμαινε πολλά για μένα. Είχα μόλις ολοκληρώσει το διδακτορικό μου στη λογοτεχνία στο Columbia University της Νέας Υόρκης. Η πανδημία είχε ξεκινήσει και χρειαζόμουν δουλειά. Παρότι είμαι γιος Πολωνών μεταναστών, γεννήθηκα στο Μπρέμερχαφεν το 1983 και είμαι επίσης σε μεγάλο βαθμό προϊόν της Δυτικής Γερμανίας. Τριάντα ένα χρόνια μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, θεωρούσα ότι οι πολιτισμικές διαφορές μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας δεν είχαν πλέον ιδιαίτερη σημασία. Μου φαινόταν σαν μια συζήτηση του χθες.
Έπαιρνα στα σοβαρά την ιδέα ότι ο τόπος από τον οποίο προέρχεται κανείς διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον κόσμο. Πίστευα σε μια βασική αρχή της πολιτικής της ταυτότητας: αν δεν έχεις ζήσει την εμπειρία κάποιου άλλου, να είσαι προσεκτικός όταν του λες τι σημαίνει αυτή η εμπειρία. Αναζητούσα τις φωνές μεταναστών και queer ανθρώπων, επειδή πίστευα ότι οι εμπειρίες τους μπορούσαν να προσφέρουν οπτικές που οι άλλοι δεν μπορούσαν απλώς να αναπαράγουν. Ωστόσο, δεν εφάρμοζα ποτέ αυτή την αρχή στους Ανατολικογερμανούς.
Άρχισα να καταλαβαίνω τι μου διέφευγε αφού έγινα αρχισυντάκτης το 2022, συχνά μέσα από διαφωνίες με τους Ανατολικογερμανούς συναδέλφους μου και τους Ανατολικογερμανούς ιδιοκτήτες της εφημερίδας, τον Holger και τη Silke Friedrich. Η φιλελεύθερη κουλτούρα των γερμανικών μέσων ενημέρωσης, μέρος της οποίας θεωρούσα και τον εαυτό μου, είχε γίνει ολοένα και πιο ευαίσθητη στις τουρκικές, πολωνικές ή αραβικές ταυτότητες. Όμως η αναγνώριση μιας ανατολικογερμανικής ταυτότητας μας έφερνε σε αμηχανία. Δεν ήταν, υποτίθεται, η επανένωση ακριβώς μια προσπάθεια να ξεπεραστεί αυτή η διάκριση;
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, πολλοί από τους Ανατολικογερμανούς συναδέλφους μου αντέδρασαν στους κυβερνητικούς περιορισμούς με μια δυσπιστία που μου ήταν ξένη. Δυσπιστούσαν απέναντι στο κράτος πιο εύκολα, ενώ εγώ ήμουν περισσότερο διατεθειμένος να εμπιστευτώ την ιατρική, την επιστήμη και τους θεσμούς. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έκανε το χάσμα ακόμη πιο δύσκολο να αγνοηθεί. Λόγω της πολωνικής καταγωγής μου, δυσκολευόμουν να καταλάβω γιατί ορισμένοι από τους Ανατολικογερμανούς συναδέλφους μου ήταν τόσο επιφυλακτικοί απέναντι στην αποστολή όπλων στην Ουκρανία. Διαφωνούσαμε. Δεν με έπεισαν. Όμως οι διαφωνίες μας άρχισαν να με αλλάζουν.
Πολλοί έβλεπαν τη Ρωσία μέσα από μια διαφορετική ιστορική εμπειρία: μια εμπειρία στην οποία η Σοβιετική Ένωση ήταν δύναμη κατοχής και πολιτική ηγεμονική δύναμη, αλλά στην οποία οι Ρώσοι ήταν επίσης γείτονες, συνάδελφοι και φίλοι. Δεν χρειαζόταν να συμμερίζομαι τα συμπεράσματά τους για να κατανοήσω από πού προέρχονταν. Η διάκριση μεταξύ της κατανόησης μιας πολιτικής θέσης και της αποδοχής της, μου φαίνεται πλέον αυτονόητη. Τότε, όμως, δεν ήταν.
Το ίδιο ίσχυε και για τις αναμνήσεις από τη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία. Η ΓΛΔ ήταν δικτατορία. Όμως για εκατομμύρια ανθρώπους ήταν επίσης ο τόπος όπου πέρασαν τα παιδικά τους χρόνια, ερωτεύτηκαν, δημιούργησαν οικογένειες και πήγαν στη δουλειά τους. Ένας άνθρωπος μπορεί να απορρίπτει ένα πολιτικό σύστημα χωρίς να απορρίπτει τη ζωή που έζησε μέσα σε αυτό.
Έπρεπε να το μάθω αυτό. Η AfD δεν χρειάστηκε να το μάθει.
Όταν πολιτικοί της AfD αγκαλιάζουν ανατολικογερμανικά σύμβολα, οδηγώντας μια παλιά μοτοσικλέτα Simson της ΓΛΔ στη Σαξονία-Άνχαλτ ή τραγουδώντας τον ύμνο της ΓΛΔ, κάνουν μια απλή προσφορά: δεν χρειάζεται να απολογείσαι για τον τόπο από τον οποίο προέρχεσαι. Η δύναμη της AfD στην ανατολική Γερμανία έχει σε μεγάλο βαθμό να κάνει με τον οικονομικό λαϊκισμό της. Όμως οι άνθρωποι δεν ψηφίζουν μόνο με βάση το πορτοφόλι τους. Ψηφίζουν με βάση τις αναμνήσεις τους, την υπερηφάνειά τους και την επιθυμία τους να τους βλέπουν και να τους αναγνωρίζουν.
Αυτό ήταν που δεν κατάφερε να καταλάβει το φιλελεύθερο κατεστημένο της Γερμανίας. Είχαμε περάσει χρόνια μαθαίνοντας ένα πολιτικό λεξιλόγιο βασισμένο στη βιογραφία και την εκπροσώπηση. Κατανοούσαμε ότι οι πλειοψηφίες θα έπρεπε να είναι προσεκτικές όταν λένε στις μειονότητες πώς να ερμηνεύουν τη δική τους ζωή. Κι όμως, όταν επρόκειτο για τους Ανατολικογερμανούς, συχνά κάναμε ακριβώς αυτό.
Τα αποτελέσματα της Κυριακής επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα αντί να την περιπλέκουν. Δεν υπάρχει μία και μοναδική «ανατολικογερμανική ψήφος». Τόσο στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία όσο και στο Βερολίνο, η μετακομμουνιστική Αριστερά και η ακροδεξιά AfD, κόμματα που πολιτικά δύσκολα θα μπορούσαν να βρίσκονται πιο μακριά το ένα από το άλλο, βρήκαν σημαντική υποστήριξη μεταξύ των ψηφοφόρων στην πρώην Ανατολή.
Τα αποτελέσματα αυτά υπενθυμίζουν ότι η ανατολική Γερμανία εξακολουθεί να έχει μια πολιτική ιστορία, μια ταυτότητα και ένα σύνολο εμπειριών που δεν μπορούν απλώς να ενσωματωθούν σε ένα γενικό γερμανικό πολιτικό και κοινωνικό ρεύμα. Δεν είμαι πεπεισμένος ότι το πολιτικό κέντρο της Γερμανίας έχει μάθει αυτό το μάθημα. Κατά την προεκλογική εκστρατεία για τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025, ο Φρίντριχ Μερτς ταξίδεψε στην ανατολική Γερμανία. Ωστόσο, δεν παραχώρησε συνέντευξη στην εφημερίδα μου, ούτε σε κάποια από τις άλλες σημαντικές εφημερίδες της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Ούτε η εκστρατεία του συμμετείχε στον αυξανόμενο δημόσιο διάλογο σχετικά με το κατά πόσο η επανένωση άφησε τους Ανατολικογερμανούς να αισθάνονται πολιτισμικά περιθωριοποιημένοι και παρεξηγημένοι.
Προς το παρόν, παραμένει καγκελάριος. Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, οι Χριστιανοδημοκράτες του έπεσαν κάτω από το όριο του 5%, συγκεντρώνοντας 4,9% των ψήφων, μια ιστορική ήττα για ένα κόμμα που έχει διαμορφώσει την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία από την ίδρυσή της.
Κατάφερα να διορθώσω τις λανθασμένες αντιλήψεις μου για την ανατολική Γερμανία. Φοβάμαι ότι το πολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας εξαντλεί τον χρόνο που έχει για να διορθώσει τις δικές του.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
