Η NASA ανακοίνωσε το τέλος της αποστολής MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution), της πρώτης αποστολής που αφιερώθηκε αποκλειστικά στη μελέτη της ατμόσφαιρας του Άρη και της εξέλιξής της. Μετά από περισσότερα από 11 χρόνια σε τροχιά γύρω από τον «Κόκκινο Πλανήτη» και μια δεκαετία πέρα από την αρχική προβλεπόμενη διάρκεια ζωής της, η αποστολή ολοκληρώνεται οριστικά.
Η τελευταία επικοινωνία με το διαστημόπλοιο πραγματοποιήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου, όταν χάθηκε απροσδόκητα το σήμα του αφού πέρασε πίσω από τον Άρη. Τον Φεβρουάριο, η διαστημική υπηρεσία συγκρότησε ειδική επιτροπή διερεύνησης για να αξιολογήσει τις προσπάθειες ανάκτησης και να εκτιμήσει την κατάσταση του σκάφους. Η επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το MAVEN δεν μπορεί να ανακτηθεί και δεν είναι πλέον σε θέση να εκτελεί ούτε το επιστημονικό του έργο ούτε την αποστολή αναμετάδοσης δεδομένων.
Τα δεδομένα τηλεμετρίας που ελήφθησαν πριν από το πέρασμά του πίσω από τον Άρη έδειχναν ότι όλα τα συστήματα λειτουργούσαν κανονικά. Όταν όμως το σκάφος επανεμφανίστηκε, το Δίκτυο Βαθέος Διαστήματος (Deep Space Network) της NASA δεν κατάφερε να εντοπίσει σήμα. Μια σύντομη ανάλυση αποσπασματικών δεδομένων έδειξε ότι το MAVEN βρισκόταν σε κατάσταση ασφαλείας (safe mode) και περιστρεφόταν με ασυνήθιστα υψηλή ταχύτητα, γεγονός που υποδηλώνει διαταραχή της τροχιάς του. Η επιτροπή εκτιμά ότι η περιστροφή αυτή εξάντλησε τις μπαταρίες του, με αποτέλεσμα να διακοπεί η τροφοδοσία του συστήματος επικοινωνιών και το σκάφος να καταστεί μη ανακτήσιμο.
Τα προκαταρκτικά ευρήματα δεν εξηγούν ακόμη την αρχική αιτία της βλάβης, η οποία εξακολουθεί να διερευνάται. Η τελική έκθεση αναμένεται αργότερα μέσα στη χρονιά. Παράλληλα, η NASA έχει ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία επίσημου τερματισμού της αποστολής και αρχειοθέτησης του συνόλου των επιστημονικών δεδομένων που συλλέχθηκαν.
«Η επιστημονική γνώση που μας προσέφερε το MAVEN είναι καθοριστική για τον σχεδιασμό μέτρων προστασίας από την ακτινοβολία και για την ασφάλεια μελλοντικών επανδρωμένων αποστολών στον Άρη», δήλωσε η Λουίζ Πρόκτερ, διευθύντρια του Τμήματος Πλανητικής Επιστήμης της NASA. «Τα δεδομένα της αποστολής θα συνεχίσουν να προσφέρουν πολύτιμες γνώσεις για δεκαετίες».
Αποκαλύπτοντας πώς ο Άρης έχασε την ατμόσφαιρά του
Το MAVEN εκτοξεύθηκε τον Νοέμβριο του 2013 με αποστολή τη μελέτη της ανώτερης ατμόσφαιρας, της ιονόσφαιρας και των αλληλεπιδράσεων του Άρη με τον Ήλιο. Βασικός στόχος ήταν να κατανοηθεί πώς ο πλανήτης έχασε μεγάλο μέρος της ατμόσφαιράς του στο διάστημα — ένα κρίσιμο ερώτημα για την ιστορία του κλίματος, του νερού και της πιθανής κατοικησιμότητάς του.
«Η αποστολή MAVEN προώθησε ουσιαστικά την κατανόησή μας για την ατμόσφαιρα και την εξέλιξη του Άρη», δήλωσε η επικεφαλής επιστήμονας της αποστολής, Σάνον Κάρι, από το Εργαστήριο Ατμοσφαιρικής και Διαστημικής Φυσικής του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ. «Η επιστημονική της συνεισφορά υπήρξε τεράστια».
Η επίδραση του Ήλιου στον Κόκκινο Πλανήτη
Ένα από τα πρώτα σημαντικά ευρήματα του MAVEN ήταν ότι η διάβρωση της ατμόσφαιρας του Άρη αυξάνεται δραματικά κατά τη διάρκεια ηλιακών καταιγίδων. Οι επιστήμονες μελέτησαν πώς ο ηλιακός άνεμος, ένα συνεχές ρεύμα φορτισμένων σωματιδίων από τον Ήλιο, και οι ηλιακές εκρήξεις απογυμνώνουν σταδιακά τον πλανήτη από την ατμόσφαιρά του.
Η αποστολή παρείχε μοναδικά δεδομένα, καθώς ήταν το μόνο διαστημόπλοιο που μπορούσε να μετρά ταυτόχρονα τόσο τη δραστηριότητα του Ήλιου όσο και την απόκριση της ατμόσφαιρας του Άρη.
Το σέλας του Άρη
Το MAVEN ανακάλυψε επίσης πολλούς διαφορετικούς τύπους σέλαος στον Άρη. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι πρωτόνια από τον ηλιακό άνεμο μπορούν να δημιουργήσουν φωτεινά φαινόμενα σε ολόκληρο τον πλανήτη. Σε αντίθεση με τη Γη, όπου τα πρωτονιακά σέλαη περιορίζονται κοντά στους πόλους, στον Άρη μπορούν να εμφανιστούν σχεδόν παντού.
Η ατμόσφαιρα που «εκτοξεύεται» στο διάστημα
Για πρώτη φορά σε οποιονδήποτε πλανήτη, το MAVEN κατέγραψε άμεσα το φαινόμενο της ατμοσφαιρικής εκτίναξης (sputtering), κατά το οποίο φορτισμένα σωματίδια συγκρούονται με τα αέρια της ατμόσφαιρας και τα εκτινάσσουν στο διάστημα.
Χρησιμοποιώντας 11 χρόνια παρατηρήσεων αργού, ενός ευγενούς αερίου που δεν αντιδρά εύκολα με άλλα στοιχεία, οι επιστήμονες κατόρθωσαν να παρακολουθήσουν σε πραγματικό χρόνο τη διαδικασία απώλειας της ατμόσφαιρας.
Οι γιγαντιαίες καταιγίδες σκόνης και η απώλεια νερού
Το 2018, μια σειρά καταιγίδων σκόνης κάλυψε ολόκληρο τον Άρη. Το MAVEN μελέτησε πώς αυτή η παγκόσμια καταιγίδα επηρέασε την ανώτερη ατμόσφαιρα και επιβεβαίωσε ότι η θέρμανση που προκαλεί η σκόνη ωθεί μόρια νερού σε πολύ μεγαλύτερα ύψη από το συνηθισμένο, αυξάνοντας σημαντικά την απώλειά τους προς το διάστημα.
Πέρα από τη μελέτη του Άρη, το MAVEN συνέβαλε και στην παρατήρηση του κομήτη 3I/ATLAS. Μέσα σε μόλις δέκα ημέρες, η ομάδα της αποστολής σχεδίασε ένα νέο πρόγραμμα παρατηρήσεων και κατέγραψε τον κομήτη σε πολλαπλά μήκη κύματος, χρησιμοποιώντας υπεριώδεις εικόνες υψηλής ανάλυσης για τον εντοπισμό υδρογόνου και άλλων συστατικών.
Μια κληρονομιά που θα διαρκέσει
Κατά τη διάρκεια της αποστολής, οι επιστήμονες του MAVEN δημοσίευσαν περισσότερες από 800 επιστημονικές εργασίες, ενώ αναμένονται ακόμη περισσότερες τα επόμενα χρόνια.
Το διαστημόπλοιο διαδραμάτισε επίσης κρίσιμο ρόλο στο Δίκτυο Αναμετάδοσης Δεδομένων του Άρη της NASA, μεταφέροντας στη Γη δεδομένα από τα ρομποτικά οχήματα που εξερευνούν την επιφάνεια του πλανήτη. Μάλιστα, κατέχει το ρεκόρ του Ηλιακού Συστήματος για τη μεγαλύτερη ποσότητα δεδομένων που αναμεταδόθηκαν από άλλον πλανήτη μέσα σε μία μόνο ημέρα.
Παρότι το MAVEN σίγησε οριστικά, η επιστημονική του παρακαταθήκη αναμένεται να συνεχίσει να φωτίζει τα μυστήρια του Άρη για πολλά ακόμη χρόνια.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
