Του Στέφανου Νικολαΐδη
Οι διαδοχικές αντιδράσεις της Ιταλίας και της Τυνησίας απέναντι στις μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις της Λιβύης, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στη Ρηματική Διακοίνωση που κατέθεσε η Τρίπολη στον ΟΗΕ την άνοιξη του 2025, δημιουργούν νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο και επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης διπλωματικής πρωτοβουλίας για την επίλυση των διαφορών μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
Μετά την Ελλάδα, η οποία είχε απορρίψει εξαρχής τις λιβυκές αξιώσεις που βασίζονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, τόσο η Ρώμη όσο και η Τύνιδα κατέθεσαν τις δικές τους ρηματικές διακοινώσεις στον ΟΗΕ, αμφισβητώντας διαφορετικές πτυχές της λιβυκής οριοθέτησης και επικαλούμενες τόσο αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης όσο και τις προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας.
Η εξέλιξη αυτή, όπως τονίζει ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Άγγελος Συρίγος μιλώντας αποκλειστικά στο skai.gr, δημιουργεί για πρώτη φορά τις συνθήκες για μια ευρύτερη σύγκλιση κρατών που αμφισβητούν τις ίδιες μονομερείς λιβυκές διεκδικήσεις, γεγονός που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί διπλωματικά από την Αθήνα.
Πρόκειται, ωστόσο, για μια ακαδημαϊκή και γεωπολιτική προσέγγιση του καθηγητή και όχι για θέση ή σχεδιασμό της ελληνικής κυβέρνησης.
Η πρόταση για κοινή πρωτοβουλία προς τη Χάγη
Σύμφωνα με την ανάλυση του Άγγελου Συρίγου, η Ελλάδα θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο μιας κοινής πρωτοβουλίας μαζί με την Ιταλία, την Τυνησία και την Αίγυπτο, καλώντας από κοινού τη Λιβύη να υπογράψει συνυποσχετικό, ώστε όλες οι εκκρεμότητες που αφορούν τις θαλάσσιες ζώνες να παραπεμφθούν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Η λογική μιας τέτοιας πρωτοβουλίας βασίζεται στο γεγονός ότι και οι 4 χώρες έχουν εκφράσει, με διαφορετικό τρόπο, αντιρρήσεις απέναντι στις λιβυκές οριοθετήσεις, οι οποίες στηρίζονται είτε στο τουρκολιβυκό μνημόνιο είτε σε μονομερείς ερμηνείες του Δικαίου της Θάλασσας.
Ο καθηγητής επισημαίνει ότι, παρότι η Ελλάδα ορθώς διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με την κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με την πλευρά του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ στην Ανατολική Λιβύη, στην πράξη παραμένει εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω διμερών επαφών μια συνολική συμφωνία για την οριοθέτηση ΑΟΖ.
Υπό αυτό το πρίσμα, μια πολυμερής πρωτοβουλία θα μπορούσε να ενισχύσει τη διπλωματική πίεση προς τη Λιβύη, ακόμη και αν δεν οδηγούσε τελικά στην αποδοχή της πρότασης.
Όπως υποστηρίζει, ακόμη και μια κοινή πρόσκληση τεσσάρων γειτονικών κρατών προς τη Λιβύη να αποδεχθεί τη διεθνή δικαστική επίλυση των διαφορών θα είχε από μόνη της σημαντικό διπλωματικό αποτύπωμα, αναδεικνύοντας ποια πλευρά επιδιώκει την επίλυση των διαφορών μέσω του Διεθνούς Δικαίου.
Το δυσκολότερο σκέλος μιας τέτοιας πρωτοβουλίας αφορά, σύμφωνα με τον Άγγελο Συρίγο, την Αίγυπτο.
Το Κάιρο αποτελεί στρατηγικό εταίρο της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και υπήρξε συνυπογράφων της συμφωνίας μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020. Ωστόσο, μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν προχώρησε σε περαιτέρω κινήσεις έναντι της Λιβύης, ενώ το τελευταίο διάστημα καταγράφεται σταδιακή επαναπροσέγγιση με την Τουρκία.
Κατά τον καθηγητή, η συμμετοχή της Αιγύπτου σε ένα τέτοιο σχήμα μόνο δεδομένη δεν μπορεί να θεωρηθεί και θα απαιτούσε σημαντική διπλωματική προεργασία από ελληνικής πλευράς.
Γιατί το Κάιρο πλησιάζει την Άγκυρα
Η μετατόπιση της αιγυπτιακής εξωτερικής πολιτικής αποδίδεται σε έναν συνδυασμό οικονομικών, γεωπολιτικών και περιφερειακών εξελίξεων.
Η αιγυπτιακή οικονομία βρίσκεται υπό σημαντική πίεση λόγω της δημογραφικής έκρηξης, της μείωσης των εσόδων από τη Διώρυγα του Σουέζ και τον τουρισμό, αλλά και των αυξημένων μεταναστευτικών πιέσεων. Το Κάιρο αναζητεί επενδύσεις και κεφάλαια, με την Τουρκία να εμφανίζεται πρόθυμη να επεκτείνει την οικονομική και βιομηχανική συνεργασία, ενώ η Σαουδική Αραβία συνεχίζει να στηρίζει οικονομικά την Αίγυπτο, προωθώντας παράλληλα μια ευρύτερη περιφερειακή συνεννόηση με την Άγκυρα.
Παράλληλα, ο πόλεμος στη Γάζα και η αβεβαιότητα γύρω από τις ισραηλινές επιλογές έχουν ενισχύσει την ανάγκη του Καΐρου να διευρύνει τις περιφερειακές του συνεργασίες. Η Αίγυπτος, όπως και η Ιορδανία, παρακολουθεί με επιφυλακτικότητα τις εξελίξεις γύρω από το Παλαιστινιακό, ενώ η γενικότερη δυσπιστία απέναντι στις αμερικανικές επιλογές οδηγεί αρκετές χώρες της περιοχής σε νέες μορφές συνεννόησης.
Στη Λιβύη, η σταδιακή προσέγγιση της Τουρκίας με την πλευρά του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ έχει περιορίσει τις αιγυπτιακές ανησυχίες για την ασφάλεια των δυτικών συνόρων της, ενώ στο Σουδάν Άγκυρα και Κάιρο έχουν βρει κοινό πεδίο συνεργασίας στηρίζοντας την κυβέρνηση του στρατηγού Μπουρχάν απέναντι στις παραστρατιωτικές δυνάμεις RSF.
Την ίδια στιγμή, η τουρκική αμυντική βιομηχανία προσφέρει δυνατότητες συνεργασίας που ενδιαφέρουν το Κάιρο, ενώ η σημαντική υποχώρηση της δημόσιας δραστηριότητας της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Τουρκία έχει αφαιρέσει μία από τις σημαντικότερες εστίες έντασης στις σχέσεις των δύο χωρών.
Παρά τη σημερινή προσέγγιση, ο Άγγελος Συρίγος εκτιμά ότι οι βαθύτερες στρατηγικές αντιθέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας δεν έχουν εξαλειφθεί και ότι οι τουρκικές φιλοδοξίες περιφερειακής ηγεμονίας είναι πιθανό να επαναφέρουν μεσοπρόθεσμα τη δυσπιστία του Καΐρου απέναντι στην Άγκυρα.
Σταθερή η γραμμή της Αθήνας
Την ίδια ώρα, διπλωματικές πηγές επαναλαμβάνουν ότι προτεραιότητα της Αθήνας παραμένει η οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης με τη Λιβύη, ως γνήσια γειτονική χώρα με αντικείμενες ακτές, στη βάση του Δικαίου της Θάλασσας.
Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, τόσο η ελληνική όσο και η λιβυκή πλευρά έχουν δεσμευθεί να συνεχίσουν τον εποικοδομητικό διάλογο στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, καθώς και να προωθήσουν περαιτέρω τη διμερή συνεργασία σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος. Η θέση αυτή είχε επαναβεβαιωθεί και μετά την ολοκλήρωση, στις 10 Ιουνίου, του δεύτερου γύρου των τεχνικών συνομιλιών για την οριοθέτηση ΑΟΖ.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση που διατυπώνει ο Άγγελος Συρίγος δεν έρχεται να υποκαταστήσει τον υφιστάμενο ελληνολιβυκό διάλογο, αλλά να αναδείξει μία επιπλέον διπλωματική επιλογή, η οποία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί εφόσον διαμορφωθούν οι κατάλληλες περιφερειακές συνθήκες και υπάρξει κοινός βηματισμός με τις υπόλοιπες χώρες που αμφισβητούν τις μονομερείς λιβυκές διεκδικήσεις.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
