Από την πολιτική περιφρόνηση μέχρι την αναθεώρηση του ΝΑΤΟ, την επίθεση στους μετανάστες και τις πολιτικές ελευθερίες, στη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ υπάρχει η ρήξη του διατλαντικού δεσμού. Και η εγκατάλειψη της Ουκρανίας γίνεται ο άξονας μιας βαθύτερης απεμπλοκής.
Μια βάναυση αφύπνιση
Αφύπνιση, είναι η επίδραση που είχε στους Ευρωπαίους ηγέτες, «Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (NSS)» – μια ετήσια έκδοση στην οποία η κυβέρνηση αναλύει τις διεθνείς προκλήσεις και απειλές που επηρεάζουν τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Είναι μια αφύπνιση, διότι αντί για στόχους και σενάρια, το έγγραφο λειτουργεί ως ένα ιδεολογικό εγχειρίδιο του Λευκού Οίκου του Ντόναλντ Τραμπ, στο οποίο η Γηραιά Ήπειρος αναδύεται, αν όχι ως αντίπαλος, πάντως ως υποδεέστερος εταίρος, ο οποίος αντιμετωπίζεται με εχθρότητα.
Και είναι βάναυση, διότι καθηλώνει τους Ευρωπαίους -με τους χειρότερους τρόπους και στις χειρότερες στιγμές- στην πραγματικότητα της εγκατάλειψης της ασφάλειάς τους, συμπεριλαμβανομένης της άμυνας της Ουκρανίας, ακριβώς όπως ο Τραμπ φαίνεται να θέλει να την επιβάλει στο Κίεβο, δηλαδή ως μια συνθηκολόγηση μεταμφιεσμένη σε ειρήνη.
Η έκθεση επικυρώνει επίσης την πλήρη αποτυχία της «στρατηγικής κατευνασμού» που υιοθέτησαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, η Επιτροπή κατά πρώτο λόγο, μετά την επιστροφή του μεγιστάνα στο Οβάλ Γραφείο.
Αρκετοί αναρωτώνται, αν ήταν ανώφελο να υπάρξει μια εμπορική συμφωνία, η οποία αποδέχεται αμερικανικούς δασμούς 15% στα ευρωπαϊκά προϊόντα, αποκηρύσσοντας τα εμπορικά αντίποινα.
Στη συνέχεια σταχυολογούμε κάποια σημεία της NSS, με την παράθεση προσωπικών απόψεων.
Σύμφωνα με την NSS, η Ευρώπη προσπαθεί να «ανατρέψει τις δημοκρατικές διαδικασίες» και κινδυνεύει να «ακυρώσει τον δικό της πολιτισμό», με τους Αμερικανούς να θεωρούν «εύλογο» ότι τα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να μετατραπούν σε μη ευρωπαϊκά κατά πλειοψηφία, λόγω των δυσμενών δημογραφικών εξελίξεων και της ισχυρής παρουσίας μεταναστών, η οποία αλλοιώνει τις εθνικές ταυτότητες. Είναι δηλώσεις, οι οποίες δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολίας ότι η εχθρότητα προς την ΕΕ είναι βαθιά ριζωμένη και ότι, κατά συνέπεια, η Ουάσιγκτον θα επιβάλει δύσκολες επιλογές.
Η έλλειψη αυτοπεποίθησης της Ένωσης γίνεται προφανής, κατά την NSS, στη σχέση της με τη Ρωσία, με αποτέλεσμα να απαιτείται σημαντική αμερικανική διπλωματική εμπλοκή, προκειμένου να διασφαλισθεί η στρατηγική σταθερότητα στον εδαφικό χώρο της Ευρασίας.
Κεντρικό ενδιαφέρον για τις ΗΠΑ είναι η διαπραγμάτευση μιας ταχείας και αποτελεσματικής διακοπής των συγκρούσεων στην Ουκρανία, προκειμένου να σταθεροποιηθούν οι ευρωπαϊκές οικονομίες και να αποφευχθεί μια απρόβλεπτη κλιμάκωση ή επέκταση των εχθροπραξιών. Στο πλαίσιο αυτό εμπίπτει η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας και η υποστήριξή της σε βιώσιμο κράτος.
«Η διοίκηση Τραμπ αντιπαρατίθεται με Ευρωπαίους αξιωματούχους, οι οποίοι έχουν εξωπραγματικές προσδοκίες για τον πόλεμο βασιζόμενοι σε ασταθείς κυβερνήσεις μειοψηφίας (ενδεχομένως εννοεί τους κυβερνητικούς συνασπισμούς σε π.χ. Γαλλία, Γερμανία), οι οποίες καταπιέζουν την αντιπολίτευση (π.χ. Lepen στη Γαλλία, AFD στη Γερμανία). Βασικός στόχος για τις ΗΠΑ θα είναι να βοηθήσουν την Ευρώπη να διορθώσει την «τρέχουσα τροχιά της», καλλιεργώντας την αντίσταση προς αυτήν, εντός των ευρωπαϊκών κρατών (προ ημερών διεξήχθησαν ανεπίσημες συνομιλίες μεταξύ AFD και Αμερικανών αξιωματούχων, στην Αμερική)».
Ως προς τις ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Γερμανία, «χημικές βιομηχανίες της οποίας κτίζουν στην Κίνα», κατά την NSS, «μερικά από τα μεγαλύτερα εργοστάσια στον κόσμο, χρησιμοποιώντας ρωσικό φυσικό αέριο, το οποίο δεν μπορούν να προμηθευτούν στη χώρα τους».
Οι Βρετανία και Ιρλανδία θεωρούνται στρατηγικά σημαντικές χώρες, με τις οποίες οι ΗΠΑ επιθυμούν να συνεργαστούν (π.χ. με το προηγούμενο στις δημοσκοπήσεις, έναντι της τρέχουσας εργατικής κυβέρνησης, κόμμα Feform στη Βρετανία), ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον εκφράζεται για τις χώρες της Κεντρικής, Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης, τις οποίες οι ΗΠΑ θα στηρίξουν με εμπορικούς δεσμούς, πωλήσεις όπλων, πολιτική συνεργασία και πολιτιστικές ανταλλαγές. Ενδεχομένως η Ελλάδα περιλαμβάνεται σε αυτήν την ομάδα.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για τις οικονομικές σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης, κατά το ότι στόχος είναι να ανοίξουν οι ευρωπαϊκές αγορές σε αμερικανικά προϊόντα και υπηρεσίες, γεγονός το οποίο «διασφαλίζει τους Αμερικανούς εργαζόμενους και τις αμερικανικές επιχειρήσεις».
Το ότι το έγγραφο αιφνιδίασε τις Βρυξέλλες είναι προφανές κρίνοντας από την αντίδραση της εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «κανένα σχόλιο», που αντιτάχθηκε στη δημοσίευσή του (5/12).
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 18ης και 19ης Δεκεμβρίου, στο οποίο οι Ευρωπαίοι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων θα πρέπει να αποφασίσουν πώς θα εγγυηθούν στην Ουκρανία τα κεφάλαια για να συνεχίσει να αμύνεται, θα είναι η πρώτη δοκιμασία μετά τη δημοσίευση της «Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας (NSS)» των ΗΠΑ, στις αρχές Δεκεμβρίου.
Όλα αλλάζουν στο ΝΑΤΟ
Στις 33 σελίδες, τα μέλη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας δίνουν έμφαση στη Λατινική Αμερική, ενθυμούμενοι το Δόγμα Μονρόε, επαναλαμβάνοντας την ανάγκη, να διασφαλιστεί παγκόσμια η ηγετική θέση των ΗΠΑ, τόσο με στρατιωτικά μέσα, όσο και με προβολή ήπιας ισχύος. Όλα στο όνομα του America First, ενός πυλώνα πλέον της αμερικανικής δράσης στον κόσμο.
Αλλά, αν από τη μία πλευρά η προσοχή μετατοπιστεί στο δυτικό ημισφαίριο και η καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών και της παράνομης μετανάστευσης τεθεί ως βασικό στοιχείο των συμφερόντων των ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται επίσης να μειώσει τον αριθμό των Αμερικανών αξιωματούχων στο αρχηγείο του ΝΑΤΟ. Είναι μια επιτάχυνση που αλλάζει τη δυναμική της Συμμαχίας και τις δικές της εσωτερικές ισορροπίες. Εικάζεται επίσης, στο έγγραφο, μια αλλαγή στη φυσιογνωμία του Οργανισμού «τις επόμενες δεκαετίες».
Σύμφωνα με την NSS, εμπίπτει στην ευρεία πολιτική των ΗΠΑ, το τέλος της αντίληψης ότι το ΝΑΤΟ είναι μια συνεχώς επεκτεινόμενη συμμαχία.
Σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας και ρευστότητας, σε ομιλία του στο Βερολίνο (11/12), ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, προειδοποίησε τους Ευρωπαίους ότι επόμενος στόχος του Πούτιν είναι το ΝΑΤΟ και ότι ο σκεπτικισμός ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών θα πρέπει να ξεπεραστεί. Παρεμφερώς, ο Βρετανός υφυπουργός Άμυνας προειδοποίησε (12/12) ότι απαιτείται προετοιμασία για πόλεμο, ο οποίος θα έχει μεγάλο κόστος σε ανθρώπινο δυναμικό.
Πρόστιμο στην πλατφόρμα Χ
Τις ίδιες ώρες που ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε την NSS, η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιβάλει πρόστιμο στην πλατφόρμα X του Ίλον Μασκ μετατράπηκε σε θρυαλλίδα στη φωτιά της διαμάχης.
Το πρόστιμο των 120 εκατ. ευρώ –που εγκρίθηκε για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA)– ήρθε μετά από δύο χρόνια ερευνών και είναι ελάχιστο, κατά διάφορους παρατηρητές. Είναι ενδεχόμενο όμως η ευρωπαϊκή βούληση να μην εξαντλείται σε αυτήν την απόφαση, κατά τον Αμερικανό αντιπρόεδρο.
«Υπάρχουν φήμες ότι η Επιτροπή θα επιβάλει πρόστιμο εκατοντάδων εκατ. ευρώ στο Χ, επειδή δεν εφάρμοσε λογοκρισία», έγραψε ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς στην υπόψη πλατφόρμα.
Στην πραγματικότητα, το πρόστιμο δεν αφορά τον έλεγχο του περιεχομένου, αλλά κινδύνους οι οποίοι σχετίζονται με την εξασφάλιση διαφάνειας, π.χ. έκθεση των χρηστών σε κίνδυνο απάτης ή άλλων μορφών χειραγώγησης κ.ά.
Η απόφαση των Βρυξελλών σηματοδότησε μια περαιτέρω ρίξη μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού.
Κατά τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο: «Το πρόστιμο δεν είναι απλώς μια επίθεση στο Χ», αλλά «σε όλες τις αμερικανικές τεχνολογικές πλατφόρμες και τον αμερικανικό λαό από ξένες κυβερνήσεις».
Παράλληλα, ο Μασκ καταφέρθηκε έντονα κατά των Ευρωπαίων ηγετών, ευθυγραμμιζόμενος με τον Τραμπ.
Ο Ζελένσκι υπό πίεση
Στο περιθώριο της στάσης του στη Ρώμη την Τρίτη, κατά την οποία συναντήθηκε με τον Πάπα Λέοντα XIV και με την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, ο Ουκρανός ηγέτης είπε ότι η χώρα του είναι «έτοιμη για εκλογές», οι οποίες θα μπορούσαν να διεξαχθούν τις επόμενες 60-90 ημέρες. Ωστόσο, επεσήμανε ο Ουκρανός πρόεδρος, η ασφάλεια της εκλογικής διαδικασίας θα πρέπει να διασφαλιστεί με τη βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών και των Ευρωπαίων συμμάχων.
Οι δηλώσεις του Ζελένσκι ήρθαν ως απάντηση στις εμπρηστικές δηλώσεις του Τραμπ σε συνέντευξή του στο Politico (9/12), κατά την οποία ο ένοικος του Λευκού Οίκου κατηγόρησε, μεταξύ άλλων, την ουκρανική κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί τον πόλεμο ως πρόσχημα για να μην διεξαγάγει εκλογές. Ο Αμερικανός πρόεδρος επέστρεψε στην περιγραφή της Γηραιάς Ηπείρου, ως μιας ομάδας «χωρών σε αποσύνθεση» με επικεφαλής «αδύναμους» ανθρώπους, που κυριολεκτικά «δεν ξέρουν τι να κάνουν». Η επιδοκιμασία της Μόσχας δεν αποτέλεσε έκπληξη.
«Ο Τραμπ είπε την αλήθεια για τους Ευρωπαίους ηγέτες», σχολίασε ο Κίριλ Ντμίτριεφ, επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων.
Με την Ουκρανία να πιέζεται διαρκώς όλο και περισσότερο από τις θέσεις της Ουάσιγκτον και του Κρεμλίνου, ο Ζελένσκι φαίνεται να θέλει να δείξει ευελιξία για να κερδίσει χρόνο, αλλά το κλίμα αβεβαιότητας γίνεται γι' αυτόν διαρκώς βαρύτερο.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση η οποία είχε διεξαχθεί τον περασμένο Μάρτιο από το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνιολογίας του Κιέβου (KIIS), περίπου το 78% των πολιτών ήταν αντίθετο στη διεξαγωγή εκλογών μετά από κατάπαυση του πυρός -με εγγυήσεις ασφαλείας- προτιμώντας να επιστρέψει στις κάλπες μόνο μετά την πλήρη επίλυση της σύγκρουσης. Το ποσοστό μειώθηκε στο 63% σε δημοσκόπηση του Σεπτεμβρίου, σηματοδοτώντας μια μικρή –αλλά σημαντική– μετατόπιση της κοινής γνώμης.
Από πρακτική άποψη, υπάρχουν σημαντικά εμπόδια στη διοργάνωση εκλογών σε καιρό πολέμου. Οι στρατιώτες της πρώτης γραμμής ενδέχεται να μην μπορούν να ψηφίσουν, όπως μάλλον και τα περίπου 6 εκατομμύρια Ουκρανοί οι οποίοι έχουν διαφύγει στο εξωτερικό λόγω της σύγκρουσης.
Αν τα γεγονότα των τελευταίων ημερών έχουν ένα θετικό αποτέλεσμα, αυτό είναι ότι διαλύουν κάθε αβεβαιότητα σχετικά με την κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων και το κατά πόσον η εικόνα την οποία σκιαγράφησε για πρώτη φορά ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς κατά τη Διάσκεψη του Μονάχου, τον περασμένο Φεβρουάριο, ήταν αυτοσχέδια ή μέρος της αμερικανικής στρατηγικής.
Υπό το φως της NSS που δημοσιεύθηκε από τον Λευκό Οίκο, πρόκειται για ένα νέο αμερικανικό δόγμα που επαναπροσδιορίζει τη στάση της Ουάσιγκτον σε παγκόσμιο επίπεδο.
Είναι εμφανές ότι η Ουάσιγκτον συμφιλιώνεται με το γεγονός πως δεν μπορεί να ασκήσει την επιρροή της ομοιόμορφα σε όλο τον πλανήτη και εστιάζει την προσοχή και τους πόρους της στις περιοχές και στα ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια και την οικονομική θέση της.
Παράλληλα, στοχεύει στη δραστική μείωση της έκθεσης των ΗΠΑ σε παρατεταμένους χερσαίους πολέμους, μετατοπίζοντας, κατά πάσα πιθανότητα, το στρατιωτικό ενδιαφέρον της προς τον θαλάσσιο χώρο, όπου ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών και των στρατηγικών σημείων είναι ζωτικής σημασίας για την αμερικανική, αλλά και τη διεθνή ασφάλεια.
«Αυτό το έγγραφο καθιστά τα πάντα ξεκάθαρα», παρατηρεί ο Γάλλος ευρωβουλευτής Ραφαέλ Γκλουκσμάν, «ο Τραμπ περιφρονεί την Ευρωπαϊκή Ένωση, υποστηρίζει ακροδεξιά κόμματα, επικυρώνει την κοσμοθεωρία του Κρεμλίνου και δεν θα σηκώσει το δάχτυλό του για να μας βοηθήσει ενάντια στον Πούτιν. Η διεκδίκηση της ευρωπαϊκής ισχύος είναι πλέον θέμα επιβίωσης».
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
