Τραμπ και F-35: «Το θολωμένο μου μυαλό»
«Στο θολωμένο μου μυαλό
ο κόσμος είναι μια σταλιά,
κάτι σκιές απ' τα παλιά
και κάποιο πάθος μου τρελό…»
Έσπασε τη (τρίλεπτη) σιωπή του ο Ντόναλντ Τραμπ για τα περιώνυμα μαχητικά F-35 στην Τουρκία στη Σύνοδο Κορυφής της Άγκυρας. Προτού κινήσει για Τουρκία, είχε κάνει λόγο για «μεγάλο δώρο». Έχοντας δίπλα του τον Μαρκ («μόνο αγάπη για τον Ντόναλντ») Ρούτε στην τουρκική πρωτεύουσα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ φάνηκε να λέει ότι «οι Τούρκοι θα πάρουν τα F-35» -σύμφωνα με τουρκική εφημερίδα- και σήμανε συναγερμό στους δημοσιογράφους για το αν όντως είχε κάνει αυτή τη δήλωση.
Τελικά, ο Τραμπ είχε πει «οι Τούρκοι προσπαθούν να πάρουν τα F-35», αφού είχε πλέξει το εγκώμιο του «φίλου» Ταγίπ.
Μια διαφορά από το «θα πάρουν» στο «προσπαθούν να πάρουν» όσο να’ ναι υπάρχει. Το απόγευμα της Τετάρτης πάλι, δήλωσε αναποφάσιστος… πωλητής για τα μαχητικά. Το πρωί της Τετάρτης ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος είχε «ψαλιδίσει» τις προσδοκίες της Άγκυρας για απόκτηση των F-35, ενώ αργότερα η Ουάσινγκτον διέρρευσε ότι οι Τούρκοι θα πάρουν… έξι μαχητικά, κάτι σαν «δείγμα δωρεάν».
Ζαλιστήκατε; Γιατί θα πει κάποιος, και δικαιολογημένα, ποιες είναι οι αληθινές προθέσεις του προέδρου; Η απάντηση είναι, μήπως ξέρει κι ο ίδιος; Άλλα λέει το πρωί για το Ιράν και την Ουκρανία, αλλά λέει το βράδυ, γιατί για τα μαχητικά να συμβαίνει κάτι διαφορετικό; Ο Τραμπ άγεται και φέρεται από τον έναν και τον άλλον, από τις διαθέσεις του και αν στραβοξύπνησε, κολακεύεται, γκρινιάζει και είναι εκδικητικός σαν παιδί 80 Μαΐων, επομένως ούτε ο Θεός ο ίδιος δεν γνωρίζει «πού θα κάτσει η μπίλια».
Με άλλα λόγια o πρόεδρος των ΗΠΑ λειτουργεί αψυχολόγητα και παρορμητικά, είναι loose canon όπως λένε και στη μακρινή Ουάσινγκτον. Και τις συνέπειες του «θολωμένου μυαλού» τις πληρώνει η υφήλιος.
Τραμπ και ΝΑΤΟ: Η συμμαχία των απρόβλεπτων ισορροπιών
Και ίσως αυτή είναι η μεγάλη εικόνα πίσω από όλες τις κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ: η αβεβαιότητα ως εργαλείο εξουσίας. Από τα F-35 στην Τουρκία μέχρι τη στάση του απέναντι στο ΝΑΤΟ, ο Αμερικανός πρόεδρος αφήνει συμμάχους και αντιπάλους να προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν όχι μόνο τις αποφάσεις του, αλλά και τις διαθέσεις του.
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ήταν χαρακτηριστική. Ξεκίνησε με νέες εντάσεις -από τις επιθέσεις του Τραμπ στους Ευρωπαίους συμμάχους μέχρι τις απειλές για εμπορικές κυρώσεις- και κατέληξε με τον ίδιο να μιλά για «πολλή αγάπη» και «ενότητα» μέσα στην αίθουσα.
Στη μέση αυτής της μεταβλητής εξίσωσης βρίσκεται ο Μαρκ Ρούτε. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ έχει επιλέξει μια ιδιαίτερη τακτική απέναντι στον Τραμπ: να τον κολακεύει όταν θεωρεί ότι αυτό ενισχύει τη Συμμαχία, αλλά ταυτόχρονα να προσπαθεί να κρατήσει όρθιο το πλαίσιο της συλλογικής άμυνας.
Για την Ευρώπη όμως το ερώτημα παραμένει: αν η αμερικανική δέσμευση εξαρτάται κάθε φορά από τη διάθεση του εκάστοτε προέδρου, πόσο σταθερό είναι τελικά το θεμέλιο της δυτικής ασφάλειας;
Και στην περίπτωση της Τουρκίας, η απάντηση σε αυτό το ερώτημα περνά αναπόφευκτα από ένα πρόσωπο: τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η «χημεία» Δονάλδιου– Ταγίπ
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα μπορεί να φιλοξενεί δεκάδες ηγέτες, όμως όλα τα μάτια ήταν στραμμένα πάνω σε ένα συγκεκριμένο δίδυμο: τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον Ντόναλντ Τραμπ. Η προσωπική σχέση των δύο προέδρων φαίνεται να εξελίσσεται στο βασικό κεφάλαιο των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, με την Άγκυρα να επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη συγκυρία.
Στην Αθήνα εκτιμούν ότι ο Τούρκος πρόεδρος έχει επενδύσει συστηματικά στον απευθείας δίαυλο επικοινωνίας με τον Αμερικανό ομόλογό του, πείθοντάς τον πως η Τουρκία παραμένει ένας χρήσιμος παίκτης σε μια σειρά από κρίσιμα μέτωπα, από τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ουκρανία. Το επιχείρημα της Άγκυρας είναι ότι μπορεί να προσφέρει υπηρεσίες και διαμεσολάβηση εκεί όπου άλλοι σύμμαχοι δυσκολεύονται.
Αυτή η προσωπική «χημεία» δεν περνά απαρατήρητη ούτε στην Ουάσιγκτον. Έμπειροι παρατηρητές σημειώνουν ότι, όσο ο Τραμπ επιλέγει να επενδύει στη σχέση του με τον Ερντογάν, τόσο δυσκολότερο γίνεται για στελέχη της αμερικανικής διοίκησης ή ακόμη και για Ρεπουμπλικανούς στο Κογκρέσο να κινηθούν σε διαφορετική κατεύθυνση.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι θεσμικές δικλίδες ασφαλείας έχουν εξαφανιστεί. Στην ελληνική πλευρά υπενθυμίζουν ότι οι κυρώσεις που συνδέονται με τους S-400 εξακολουθούν να ισχύουν και ότι οποιαδήποτε ουσιαστική επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 περνά αναγκαστικά μέσα από το αμερικανικό Κογκρέσο.
Εκείνο που θεωρείται πιο πιθανό, τουλάχιστον σε πρώτη φάση, είναι η προώθηση λιγότερο σύνθετων αποφάσεων, όπως η παροχή αμερικανικών κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό KAAN, ένα πρόγραμμα στο οποίο η Άγκυρα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία.
Το σενάριο της πλήρους επιστροφής στα F-35 εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται πιο δύσκολο, καθώς προϋποθέτει λύση στο ζήτημα των S-400 και ευρύτερες πολιτικές ισορροπίες εντός των ΗΠΑ. Ωστόσο, στην Αθήνα δεν αποκλείουν ο Τραμπ να επιχειρήσει να αξιοποιήσει το πολιτικό του βάρος, εφόσον κρίνει ότι η Τουρκία εξυπηρετεί κρίσιμες αμερικανικές επιδιώξεις στην περιοχή.
Γι' αυτό και η ελληνική στρατηγική παραμένει σταθερή: χωρίς δημόσια δραματοποίηση των εξελίξεων, αλλά με συνεχή επαφή με την Ουάσιγκτον και ανάδειξη της Ελλάδας ως ενός σταθερού και προβλέψιμου συμμάχου, που έχει ήδη εξασφαλίσει τη δική του θέση στο πρόγραμμα των F-35 και επενδύει διαρκώς στην αμυντική του ισχύ.
Γιατί, όπως παραδέχονται γνώστες των πραγμάτων, η προσωπική σχέση Τραμπ – Ερντογάν είναι ένας παράγοντας που κανείς στην Αθήνα δεν μπορεί να αγνοήσει.
Το casus belli ως «κόκκινη γραμμή» στο ευρωπαϊκό τραπέζι
Σε κάθε περίπτωση η συζήτηση για την ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία με την Τουρκία περνά, για την Αθήνα, από μια παλιά αλλά σταθερή κόκκινη γραμμή: την απειλή πολέμου (casus belli) που εξακολουθεί να διατηρεί η Άγκυρα απέναντι στην Ελλάδα.
Μετά τις δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ ότι το θέμα «δεν απασχολεί την τουρκική κοινωνία», διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως θέμα εσωτερικής πολιτικής συζήτησης στην Τουρκία, αλλά ως επίσημη κρατική θέση με άμεσες επιπτώσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
«Το casus belli δεν μετράται σε βαθμό ικανοποίησης του κοινού. Ή το αποσύρεις εντελώς ή όχι», ήταν το μήνυμα που έστειλε η ελληνική πλευρά, υπογραμμίζοντας ότι όσο παραμένει σε ισχύ η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 για πιθανή χρήση βίας σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, το θέμα θα τίθεται σε κάθε ευρωπαϊκή συζήτηση που αφορά την αμυντική συνεργασία με την Άγκυρα.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Αθήνα θεωρεί ότι η ύπαρξη του casus belli αποτελεί όχι μόνο διμερές ζήτημα, αλλά και παράγοντα που επηρεάζει την αξιοπιστία της Τουρκίας ως εταίρου στα νέα ευρωπαϊκά αμυντικά εργαλεία.
Το μήνυμα που μεταφέρεται προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι η συμμετοχή της Τουρκίας σε προγράμματα όπως το SAFE δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένα από τις βασικές αρχές ασφάλειας και καλής γειτονίας που διέπουν την ευρωπαϊκή συνεργασία.
Παράλληλα, η ελληνική θέση δεν περιορίζεται μόνο στην κατάργηση του casus belli. Οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι η άρση της απειλής πολέμου αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση, αλλά όχι το μοναδικό κριτήριο για την πλήρη επαναπροσέγγιση της Άγκυρας με τα ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα.
Οι δηλώσεις Ερντογάν, πάντως, έδειξαν ότι η Άγκυρα επιλέγει να υποβαθμίσει πολιτικά το θέμα, υποστηρίζοντας ότι το casus belli δεν αποτελεί ζήτημα που απασχολεί την τουρκική κοινωνία. Την ίδια στιγμή, όμως, ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε τη σημασία της «Γαλάζιας Πατρίδας» για την τουρκική πολιτική και άσκησε κριτική στις ελληνικές επιφυλάξεις για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Μπορεί λοιπόν η Ουάσιγκτον να βλέπει την Τουρκία ως χρήσιμο σύμμαχο, όμως για την Αθήνα η συζήτηση για την ενίσχυση της Άγκυρας περνά πρώτα από τις δεσμεύσεις που αφορούν την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πηγή: skai.grΔιαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.