ΚΑΙΡΟΣ

Η τρέλα της εποχής και η εξέγερση της τέχνης

Η τέχνη αντέδρασε στην τρέλα του πολέμου με αισθητική εξέγερση, όπως στο ποίημα του Χανς Αρπ «Ελεγεία για τον Κάσπαρ». Το νταντά απάντησε στον παραλογισμό με αναρχία, σατιρίζοντας τα παραδοσιακά μοιρολόγια και τη μικροαστική υποκρισία.

Η τέχνη, διαχρονικά, έχει βρεθεί αντιμέτωπη με την παραφροσύνη του πολέμου, προβάλλοντας ως απάντηση τη δική της αισθητική εξέγερση. Όταν οι ερπύστριες κατακλύζουν τον κόσμο με βία και καταστροφή, η τέχνη επιχειρεί να υψώσει τη φωνή της, άλλοτε με θόρυβο, άλλοτε με σιωπηλό στοχασμό. Μάλιστα, τίθεται συχνά το ερώτημα: Ίσως όχι πολλά, αφού συχνά, η ίδια η αδυναμία της να διαλύσει το σκοτάδι, αποτελεί μέρος της συλλογικής αποτυχίας.

Ο Χανς Αρπ και η καλλιτεχνική πρωτοπορία

Στις σημερινές συνθήκες ανασφάλειας, ο νους επιστρέφει στον Χανς Αρπ (1887-1966), που διέπρεψε σε ζωγραφική, γλυπτική και ποίηση. Γόνος γερμανού βιομηχάνου και αλσατής τραγουδίστριας, ο Αρπ απέρριψε τον γερμανικό μιλιταρισμό, επιλέγοντας τη γαλλική υπηκοότητα. Υπήρξε βασική φυσιογνωμία της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας: μέλος της ομάδας στο Μόναχο, συνιδρυτής του νταντά στη Ζυρίχη (1916) και φίλος των σουρεαλιστών στο Παρίσι.

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα ποιήματά του, η , εκφράζει αριστοτεχνικά τη ντανταϊστική διάθεση: ο παραλογισμός και η αισθητική αναρχία προβάλλονται ως αντίδοτο στην εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, σαρκάζοντας και παρωδώντας την παραδοσιακή ελεγεία. Το ποίημα, που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1920, *παίζει* με ειρωνεία ανάμεσα στο σοβαρό και το γκροτέσκο, στο μνημείο και στο ταπεινό καθημερινό.

Η μικροαστική προτομή του ήρωα

Η μορφή του Κάσπαρ – κλασσική φιγούρα του γερμανικού κουκλοθέατρου – γίνεται σύμβολο μιας κοινωνίας που, ακόμη και στον θάνατο, καταναλώνει με επισημότητα το ίδιο της το δράμα. Η προτομή του στολίζει τα μικροαστικά σαλόνια, αλλά η νεκροκεφαλή αναζητά «κι άλλη παρηγοριά και λιγάκι ταμπάκο». Ο Αρπ, μέσα από τη δομή του ποιήματος, διακωμωδεί τους κοινωνικούς αυτοματισμούς και αναδεικνύει τη ματαιότητα κάθε βεβαιότητας της εποχής.

Πέθανε ο Κάσπαρ

Πηγή: Deutsche Welle