Νεκρός 58χρονος πρόσφατα σε τροχαίο που συνέβη στη λεωφόρο Σχιστού, ύστερα από πτώση αυτοκινήτου σε σταθμευμένα ΙΧ, παρασύροντας ανυποψίαστους πεζούς. Μια ακόμη ανθρώπινη ζωή χάθηκε αιφνίδια, διακόπτοντας αναπάντεχα μια καθημερινότητα που μέχρι εκείνη τη στιγμή έμοιαζε προβλέψιμη και συνηθισμένη.
Δεν περνά βδομάδα, σχεδόν ημέρα, χωρίς να συμβεί κάποιο ατύχημα με σοβαρά τραυματισμένους ή, ακόμα τραγικότερα, με νεκρούς συνανθρώπους μας. Κάθε φορά που δρασκελίζουμε την εξώπορτα του σπιτιού μας για οποιονδήποτε λόγο -δουλειά, κοινωνικές υποχρεώσεις, ψυχαγωγία-, κανείς δεν είναι μάντης των μελλούμενων για να γνωρίζει πώς ακριβώς θα εξελιχθεί και πώς θα καταλήξει η μέρα του· ούτε, όμως, και συγγραφέας φαντασιακής λογοτεχνίας με στοιχεία τρόμου για να πηγαίνει το μυαλό του στο πιο ακραίο σενάριο, αυτό με τον απευκταίο επίλογο.
Όλα, από το καλύτερο μέχρι το χειρότερο, είναι μέσα στη ζωή, αλλά αλήθεια είναι ότι κάθε μέρα που ξημερώνει περιμένουμε η δική μας να είναι περίπου όπως η προηγούμενη: Ένα συνηθισμένο 24ωρο μιας επαναλαμβανόμενης ρουτίνας, που αν τυχόν περιλαμβάνει εκπλήξεις, αυτές προσδοκούμε να είναι μόνο ευχάριστες και που η ιδέα κάτι να πάει ανεπανόρθωτα στραβά -όχι απλώς να χαλάσει το αμάξι στον δρόμο, να καυγαδίσουμε στη δουλειά ή να χάσουμε ένα ραντεβού- είναι βαθιά θαμμένη στα κατάστιχα των πιο ανεπιθύμητων σκέψεων.
Η καθημερινότητα μοιάζει απλή και προβλέψιμη. Μέχρι που μια εγωιστική πράξη ή μια έκρηξη αδιαφορίας μπορεί αίφνης να αναποδογυρίσει τα πάντα και να μετατρέψει τη ζωή σε πραγματική τραγωδία. Οποιοσδήποτε από εμάς μπορεί, από τη μια στιγμή στην άλλη, να βρεθεί βίαια αποκομμένος από την κανονική ροή της ζωής, καθηλωμένος σε έναν ψυχρό και αφιλόξενο νοσοκομειακό θάλαμο για άγνωστο χρονικό διάστημα, αντιμέτωπος με τη δύσκολη και επίπονη πορεία της αποκατάστασης. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συνέπειες μπορεί να είναι ακόμη πιο οδυνηρές, οδηγώντας σε έναν πρόωρο και άδικο αποχαιρετισμό από τη ζωή.
Μαζί και οι δικοί μας άνθρωποι, που συμπάσχουν ή, ακόμα χειρότερα, θρηνούν την απώλεια ενός πολυαγαπημένου προσώπου. Αυτός ο πόνος είναι από τους πιο βαθιούς και δύσκολους να χωρέσουν σε λέξεις. Έρχεται χωρίς προειδοποιητικά καμπανάκια, σοκάρει και αφήνει πίσω του όχι μόνο δυσαναπλήρωτο κενό, αλλά και ένα έντονο αίσθημα αδικίας.
Διότι εκεί που καταλαγιάζει η οδύνη, ξυπνάει ο απύθμενος θυμός, όταν μια τέτοια βίαιη αλλαγή δεν είναι το θλιβερό σενάριο που έγραψε η ανωτέρα δύναμη μιας ανεξέλεγκτης μοίρας και καρτερικά το υπομένεις -π.χ. η διάγνωση μιας βαριάς ασθένειας-, αλλά οι συνέπειες της απροσεξίας ή της ανευθυνότητας ενός απερίσκεπτου ατόμου.
Σαν ενός, φερ’ ειπείν, που οδηγεί υπό την επήρεια μέθης, ουσιών, υπερβολικής κούρασης ή σε τόσο προχωρημένη ηλικία, που όχι μόνο δεν δικαιούται να είναι στο τιμόνι, αλλά αντικειμενικά δεν τον βαστούν οι αισθήσεις και τα αντανακλαστικά του (όλοι τους εν δυνάμει δολοφόνοι στον δρόμο)· ή ενός που δεν λογαριάζει εάν από την εξωτερική πλευρά του μπαλκονιού του κρέμονται μικρές «ανθισμένες βόμβες» έτοιμες με το παραμικρό κούνημα να απασφαλίσουν και να ανοίξουν κεφάλια διερχομένων· ή ενός που δεν νοιάζεται αν η ομπρέλα του στην παραλία είναι καλά στηριγμένη ή κι αν ακόμα δεν σκέφτεται ότι θα πρέπει ιδανικότερα να την κλείσει, επειδή δεν αντέχει στις δυνατές ριπές του ανέμου και είναι προτιμότερο, αντί να κουτσοδίνει σκιά σε λίγους, να πάψει να αποτελεί διαρκή θανατηφόρα απειλή για τους πολλούς γύρω του.
Η εγωπάθεια, ο ωχαδερφισμός, η υπερεκτίμηση δυνάμεων, ο ναρκισσισμός, η προτεραιοποίηση της προσωπικής βολής και της καλοπέρασης είναι συστατικά στοιχεία παθολογικών και επικίνδυνων προσωπικοτήτων που δεν υπολογίζουν δυνητικούς κινδύνους και ζημιογόνες συνέπειες των αψήφιστων πράξεων (ή παραλείψεών τους) για τα υπόλοιπα μέλη του κοινωνικού συνόλου, οι οποίες μερικές φορές είναι ανυπολόγιστες όσο και μη αναστρέψιμες. Όντας παντελώς αδιάφορο αν μετά μπορεί να εμφανίζονται μετανιωμένοι «πάνω από το χυμένο γάλα» για λάθη που πλέον ούτε διορθώνονται ούτε συγχωρούνται με όλη την καλή θέληση του κόσμου.
Σε μια σαφώς λιγότερο επιζήμια, αλλά εξίσου αντικοινωνική εκδοχή, τέτοιοι τύποι βρίσκονται παντού γύρω μας, δημιουργοί καθημερινών καταστάσεων που εξεγείρουν το κοινό αίσθημα και ενοχλούν σφόδρα με την αναιδή συμπεριφορά τους: Είναι αυτοί που παρκάρουν ανερυθρίαστα σε γωνίες πεζοδρομίων, κλείνοντας τη μοναδική δίοδο για αναπηρικά αμαξίδα και βρεφικά καρότσια, που γλεντάνε μέχρι πρωίας με χασκόγελα και δυνατή μουσική, λες και ζουν ανενόχλητοι και απομονωμένοι στην εξοχή, που αφήνουν «μόνο για λίγα λεπτά» το αυτοκίνητό τους σε θέση ατόμων με αναπηρία στο σούπερ-μάρκετ για να κάνουν τη δουλειά τους. Αυτοί που μόλις ορθώσεις εύλογο ανάστημα στην αντικοινωνικότητά τους, θα ζητήσουν και τα ρέστα, αν δεν σου επιτεθούν κιόλας. Τύποι που στο φέρσιμο και τη φρασεολογία τους συμπυκνώνεται μια νοοτροπία κοινωνικής αδιαφορίας και προκλητικής απάθειας και που η στάση ζωής τους ισοδυναμεί με άρνηση αναγνώρισης της αυτονόητης παραδοχής ότι ο δημόσιος χώρος δεν τους ανήκει κατ’ αποκλειστικότητα και πως η ελευθερία τους τελειώνει εκεί που αρχίζει το δικαίωμα του άλλου στην ασφάλεια.
Όταν, όμως, αυτή ακριβώς η αδιαφορία και η απάθεια από απλός ωχαδερφισμός μετατρέπονται σε φονικό όπλο με τραγικές συνέπειες την κακιά στιγμή, που ποτέ δεν προειδοποιεί, τότε μιλάμε για άλλη κατάσταση, εγκληματικών διαστάσεων. Εκεί που ασυνείδητες και ανεύθυνες κοινωνικές συμπεριφορές θυματοποιούν αθώους και που όχι μόνο δεν δείχνουν να αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου, αλλά να βγάζουν συνεχώς νέα κεφάλια, σαν άλλη Λερναία Ύδρα.
Μπροστά στο μεγαλείο της απεραντοσύνης του χρόνου, η ανθρώπινη ζωή είναι μια μικρή και πεπερασμένη, όσο μοναδική και ανεπανάληπτη διαδρομή. Αυτά είναι που την κάνουν ξεχωριστή και πολύτιμη. Και είναι τόσο κρίμα να μην τη χορταίνουμε όσο καλύτερα και όσο πιο πολύ μπορούμε, επειδή για κάποιους από εμάς καταλήγει δυστυχέστερη ή μικρότερη αδίκως, για λόγους που με λίγη περισσότερη ενσυναίσθηση -που δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ο ελάχιστος όρος συνύπαρξης και η πιο απλή μορφή σεβασμού στον διπλανό μας- θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί…
Ας αναρωτηθούμε όλοι, πριν γυρίσουμε το κλειδί στη μηχανή ή πριν προσπεράσουμε αδιάφορα έναν κίνδυνο: Ποια ζωή ρισκάρουμε σήμερα;
* Ο Αριστοτέλης Σταμούλας είναι Διευθυντής Ευρωπαϊκού Κέντρου Καταναλωτή Ελλάδας
