Ήταν λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Η Ιρίνα Στετσένκο είχε μόλις τελειώσει τα νύχια της για τον γάμο της, άνοιξε την πόρτα του μπαλκονιού και προσπαθούσε να ηρεμήσει για να κοιμηθεί. Σε ένα κοντινό διαμέρισμα γεμάτο καλεσμένους, ο αρραβωνιαστικός της, Σερχίι Λομπάνοφ, κοιμόταν σε ένα στρώμα στην κουζίνα.
Τότε ένας «βόμβος» διέκοψε τη σιωπή. «Ήταν σαν να πετούσαν πολλά αεροπλάνα από πάνω, όλα βούιζαν και τα τζάμια έτρεμαν», θυμάται η Ιρίνα. Ο Σερχίι ένιωσε «ένα τράνταγμα, σαν να πέρασε ένα κύμα», σκέφτηκε ότι ίσως ήταν ένας μικρός σεισμός και ξανακοιμήθηκε.
Η 19χρονη εκπαιδευόμενη δασκάλα και ο 25χρονος μηχανικός εργοστασίου ανυπομονούσαν να ξεκινήσουν τη ζωή τους στη νεόκτιστη σοβιετική πόλη Πρίπιατ. Δεν είχαν ιδέα ότι, λιγότερο από τέσσερα χιλιόμετρα μακριά, εκτυλισσόταν η χειρότερη πυρηνική καταστροφή στην ιστορία. Ο αντιδραστήρας νούμερο τέσσερα στο εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ, στη σημερινή βόρεια Ουκρανία, είχε εκραγεί, απελευθερώνοντας ραδιενέργεια που θα εξαπλωνόταν σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
Σαράντα χρόνια αργότερα, τα ραδιενεργά κατάλοιπα του εργοστασίου βρίσκονται σε εμπόλεμη ζώνη. Το ζευγάρι ζει πλέον στο Βερολίνο, έχοντας αναγκαστεί να ξεκινήσει ξανά τη ζωή του, αυτή τη φορά για να ξεφύγει από τον πόλεμο, όχι από μια πυρηνική καταστροφή.
Το πρωί της 26ης Απριλίου 1986, ο Σερχίι ξύπνησε γύρω στις 6, γεμάτος ενθουσιασμό, βλέποντας έναν ηλιόλουστο ουρανό. Είχε δουλειές να κάνει: να μεταφέρει σεντόνια σε ένα διαμέρισμα φίλου όπου θα περνούσαν τη νύχτα και να αγοράσει λουλούδια. Στον δρόμο είδε στρατιώτες με αντιασφυξιογόνες μάσκες και συνεργεία να πλένουν τους δρόμους με αφρό. Συνάδελφοί του από το εργοστάσιο του είπαν ότι είχαν κληθεί επειγόντως επειδή «κάτι συνέβη», χωρίς να γνωρίζουν τι.
Από το διαμέρισμα του φίλου, είδε καπνό να υψώνεται από τον αντιδραστήρα τέσσερα. Εκείνη τη νύχτα, πυροσβέστες και εργαζόμενοι είχαν ήδη εκτεθεί σε θανατηφόρες δόσεις ραδιενέργειας προσπαθώντας να περιορίσουν τη φωτιά. «Ένιωσα ανησυχία», λέει. Βρέχοντας ένα κομμάτι ύφασμα, το τοποθέτησε στην είσοδο ως πρόχειρη προστασία από τη ραδιενεργή σκόνη.
Στην αγορά, που ασυνήθιστα ήταν σχεδόν άδεια, αγόρασε πέντε τουλίπες για την ανθοδέσμη. Την ίδια ώρα, στο σπίτι της Ιρίνα, το τηλέφωνο χτυπούσε συνεχώς. Γείτονες μιλούσαν για «κάτι τρομερό», χωρίς λεπτομέρειες. Στη Σοβιετική Ένωση, η πληροφόρηση ήταν αυστηρά ελεγχόμενη και το ραδιόφωνο δεν μετέδιδε τίποτα. Όταν η μητέρα της επικοινώνησε με τις αρχές, της είπαν να μην ανησυχεί: «Όλες οι προγραμματισμένες εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν κανονικά».
Και πράγματι, η ζωή φαινόταν να συνεχίζεται. Τα παιδιά πήγαν στο σχολείο και το ζευγάρι, μαζί με τους καλεσμένους, κατευθύνθηκε στο Παλάτι Πολιτισμού για την τελετή. Αντάλλαξαν όρκους πάνω σε ένα ύφασμα κεντημένο με τα ονόματά τους και στη συνέχεια γιόρτασαν σε κοντινό καφέ.
Ωστόσο, η ατμόσφαιρα ήταν βαριά. «Όλοι καταλάβαιναν ότι κάτι είχε συμβεί, αλλά κανείς δεν ήξερε τι», λέει ο Σερχίι. Στον πρώτο τους χορό, ενώ είχαν ετοιμάσει ένα παραδοσιακό βαλς, έχασαν τον ρυθμό. «Απλώς αγκαλιαστήκαμε και κινηθήκαμε έτσι», θυμάται η Ιρίνα.
Τις πρώτες ώρες της Κυριακής, ένας φίλος τους χτύπησε την πόρτα: έπρεπε να προλάβουν ένα τρένο εκκένωσης στις 5 το πρωί. Η Ιρίνα φόρεσε ξανά το νυφικό της και έτρεξε ξυπόλυτη μέσα στις λακκούβες για να αλλάξει ρούχα. Από το τρένο είδαν τη λάμψη του κατεστραμμένου αντιδραστήρα. «Ήταν σαν να κοιτάς μέσα στο μάτι ενός ηφαιστείου», λέει ο Σερχίι.
Η εκκένωση παρουσιάστηκε ως προσωρινή. «Φύγαμε για τρεις μέρες, αλλά τελικά φύγαμε για όλη μας τη ζωή», προσθέτει.
Η Σοβιετική Ένωση δέχθηκε έντονη κριτική για την καθυστέρηση στην αποκάλυψη της έκτασης της καταστροφής. Χρειάστηκαν δύο ημέρες για να παραδεχτεί ότι είχε συμβεί ατύχημα και πάνω από δύο εβδομάδες για να μιλήσει δημόσια ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών αναφέρουν ότι η έκρηξη απελευθέρωσε ραδιενέργεια έως και 400 φορές μεγαλύτερη από εκείνη της Χιροσίμα.
Οι συνέπειες ήταν τεράστιες και μακροχρόνιες. Χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν στην επιχείρηση περιορισμού, πολλοί εκ των οποίων εκτέθηκαν σε υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας. Οι εκτιμήσεις για τα θύματα ποικίλλουν, με ορισμένες να κάνουν λόγο για χιλιάδες έως και δεκάδες χιλιάδες θανάτους σε βάθος χρόνου.
Λίγες ημέρες μετά την εκκένωση, η Ιρίνα έμαθε ότι ήταν έγκυος τριών μηνών. Παρά τους φόβους και τις προειδοποιήσεις των γιατρών, αποφάσισε να συνεχίσει την εγκυμοσύνη. Γέννησε ένα υγιές κορίτσι, που σήμερα έχει αποκτήσει και δική της οικογένεια.
Το ζευγάρι πιστεύει ότι η έκθεσή του στη ραδιενέργεια επηρέασε την υγεία του, αν και αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί ιατρικά. Σήμερα, μετά από δεκαετίες κοινής ζωής και δοκιμασιών, παραμένουν αχώριστοι.
«Μετά από 40 χρόνια, μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι είμαστε σαν βελόνα με κλωστή», λέει η Ιρίνα. «Κάνουμε τα πάντα μαζί».
Φωτογραφίες από το BBC
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
