Η συμφωνία ανάμεσα σε Ουάσινγκτον και Τεχεράνη μοιάζει πλέον μονόδρομος, καθώς ο πόλεμος έχει εξαντλήσει και τις δύο πλευρές και χρειάζονται επειγόντως την παύση των εχθροπραξιών με το βασικό ερώτημα να είναι πώς θα παρουσιάσουν το αποτέλεσμα ως νίκη.
Για τις ΗΠΑ, ο πρώτος γύρος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, παρά τη μαραθώνια διάρκειά του, έμοιαζε περισσότερο με συντονισμένη προσπάθεια ενίσχυσης της αμερικανικής επιρροής. Ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών ακολούθησε τόσο γρήγορα, που φαίνεται πως ο Λευκός Οίκος είχε ήδη σχεδιάσει αυτή την κλιμάκωση. Θα χρειαστεί χρόνος για να φανεί πλήρως ο οικονομικός αντίκτυπος, ωστόσο ακόμη και μια αποτελεσματικότητα της τάξης του 60% θα επιφέρει σοβαρό πλήγμα στην οικονομία της Τεχεράνης, αλλά και στους συμμάχους της, όπως η Κίνα, που εξαρτώνται από το ιρανικό πετρέλαιο, σημειώνει σε ανάλυσή του το CNN.
Η πιθανότητα επιτυχίας ενός δεύτερου γύρου συνομιλιών αυξάνεται όσο εντείνονται οι πολιτικές πιέσεις και οι ανάγκες των εμπλεκόμενων πλευρών. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) δηλώνει ανοιχτά ότι επιθυμεί συμφωνία και ότι το ίδιο θέλει και το Ιράν. Πάνω απ’ όλα όμως, με τον πληθωρισμό και τις τιμές καυσίμων να αυξάνονται και τη βάση του να αντιδρά, ο Τραμπ χρειάζεται επειγόντως μια συμφωνία.
Είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς αν οι συχνές μεταβολές στις θέσεις του Τραμπ οφείλονται σε έλλειψη προσοχής, σε προβλήματα που σχετίζονται με τη μνήμη ή σε μια ανορθόδοξη στρατηγική. Ωστόσο, το να μην είναι σαφές το τι ακριβώς επιδιώκεις έχει όρια ως διαπραγματευτική τακτική και μπορεί να εκληφθεί ως σύγχυση ή και αδυναμία. Και αυτό το χάος, είτε είναι σκόπιμο είτε όχι, αναδεικνύει το πόσο πολύ χρειάζεται ο Τραμπ μια συμφωνία.
Το Ιράν, παρά το γεγονός ότι επικράτησε στον «πόλεμο της εικόνας», εξαπολύοντας μια πρωτοφανή ισχύ, ανταποδίδοντας τα πυρά στην περιοχή με τίμημα την αποδυνάμωση της κυβερνητικής ηγεσίας και του μηχανισμού ασφαλείας, χρειάζεται μια συμφωνία ακόμη πιο γρήγορα..
Ο «διαδικτυακός κόσμος» της προπαγάνδας δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα και, όσο κι αν οι καθημερινές ανακοινώσεις της CENTCOM προβάλλουν την αποτελεσματικότητα των πληγμάτων, η Τεχεράνη βρίσκεται σε σαφώς χειρότερη θέση μετά τα περισσότερα από 13.000 πλήγματα που έχουν δεχθεί στόχοι της.
Τα αποτελέσματα των βομβαρδισμών επί 39 ημέρες είναι αδιαμφισβήτητα. Επικριτές των ΗΠΑ συχνά ειρωνεύονται ότι απλώς αντικατέστησαν έναν Αγιατολάχ Χαμενεΐ με έναν άλλο, όμως ο Μοτζτάμπα δεν έχει εμφανιστεί δημόσια ούτε έχει αποδείξει ότι βρίσκεται σε θέση να ασκήσει εξουσία.
Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) βρίσκονται πλέον στο τρίτο επίπεδο της ηγεσίας τους. Μπορεί να πρόκειται για σκληροπυρηνικά στελέχη που επιδιώκουν εκδίκηση, όμως αυτό δεν αναιρεί τις σοβαρές προκλήσεις διακυβέρνησης που αντιμετωπίζουν, ούτε την ανάγκη ανασυγκρότησης των δυνάμεών τους ενόψει πιθανών μελλοντικών συγκρούσεων.
Το να μιλάς σαν να είσαι ανίκητος δεν σε καθιστά πραγματικά ισχυρό.
Η φαινομενική ισχύς του Ιράν πηγάζει από την επιβίωση και την αντοχή του, από μια αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, παρά από κάποια πραγματική στρατιωτική νίκη. Ωστόσο, βρίσκεται σε μια περίοδο πρωτοφανούς περιφερειακής αδυναμίας. Έχει επιτεθεί στρατιωτικά στους περισσότερους γείτονές του στον Κόλπο. Το Ιράκ έχει εν μέρει αποφύγει τα χειρότερα, αλλά παραμένει διχασμένο ως προς τη στήριξή του. Το Πακιστάν λειτουργεί ως μεσολαβητής, αλλά διατηρεί αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία, γεγονός που αφήνει λίγα περιθώρια αμφιβολίας για τις τελικές του συμμαχίες. Για τους υπόλοιπους γείτονες, η Τεχεράνη έδειξε τη δύναμή της, αλλά με τεράστιο κόστος. Είναι δύσκολο να ευημερήσεις όταν οι περισσότεροι γύρω σου σε αντιμετωπίζουν αρνητικά.
Εκτός απροόπτου ή ακραίων ενεργειών από σκληροπυρηνικά στοιχεία, μια επιστροφή σε πλήρη σύγκρουση μοιάζει λιγότερο πιθανή από έναν διαπραγματευτικό συμβιβασμό, ιδίως αν ληφθεί υπόψη πόσο κοντά βρέθηκαν οι θέσεις ΗΠΑ και Ιράν μετά από 16 ώρες συνομιλιών στο Πακιστάν. Η ρητορική των διαπραγματεύσεων συχνά περιγράφει το αντίθετο από όσα συμβαίνουν στο παρασκήνιο: όταν οι συνομιλίες πηγαίνουν άσχημα, προβάλλεται πρόοδος για να συνεχιστούν, όταν όμως η συμφωνία φαίνεται κοντά, διαρρέονται οι δυσκολίες ώστε να αυξηθεί η πίεση στον αντίπαλο.
Ωστόσο, οι δύο πλευρές φαίνεται να συγκλίνουν στο ότι το Στενό του Ορμούζ μπορεί να ανοίξει ξανά, με τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών να μειώνει σημαντικά τη διαπραγματευτική ισχύ της Τεχεράνης στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Το Ιράν γνωρίζει ότι πρέπει να επιτρέψει την ελεύθερη ή έστω πιο ελεύθερη ναυσιπλοΐα, προκειμένου να περιορίσει τις πιέσεις προς την Κίνα, η οποία εξαρτάται ενεργειακά από τις ιρανικές εξαγωγές.
Η διαφωνία πλέον φαίνεται να επικεντρώνεται περισσότερο στις λεπτομέρειες της συμφωνίας παρά στην ίδια την ουσία της.
Και οι δύο πλευρές φαίνεται να συμφωνούν σε ένα μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου. Το Ιράν επιθυμεί να διαρκέσει πέντε χρόνια, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, δηλαδή έως τα μέσα της επόμενης προεδρικής θητείας στις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, ζητούν διάρκεια 20 ετών, σύμφωνα με πηγή με γνώση των διαπραγματεύσεων, ουσιαστικά μεταθέτοντας το ζήτημα στο μακρινό μέλλον. Μια απλή αριθμητική προσέγγιση θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν εύκολο συμβιβασμό (αντίστοιχα, και το παζάρι για την άρση των κυρώσεων κινείται σε παρόμοια λογική αριθμών).
Οι δυνατότητες εμπλουτισμού του Ιράν έχουν ήδη περιοριστεί από τους βομβαρδισμούς φέτος και πέρυσι. Αυτό που απομένει είναι περισσότερα από 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, τα οποία, σύμφωνα με τον Τραμπ, βρίσκονται θαμμένα κάτω από τα ερείπια. Είναι απίθανο η Τεχεράνη να θεωρεί ότι αυτό το απόθεμα μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε πυρηνικό όπλο στο άμεσο μέλλον, δεδομένης της τρέχουσας υπεροχής των ΗΠΑ και του Ισραήλ στον αέρα και στην επιτήρηση.
Το ζήτημα αφορά πλέον περισσότερο την ιρανική κυριαρχία, κάτι που θα μπορούσε να επιλυθεί μέσω της εμπλοκής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ): είτε με τη μεταφορά του υλικού στη Ρωσία, είτε με την πώλησή του, είτε με την απομείωση του βαθμού εμπλουτισμού του (“downblending”), είτε με την επιτήρηση των αποθεμάτων, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αποστολής επαλήθευσης που οι ΗΠΑ επιδιώκουν να επανεκκινήσουν και η οποία υπήρχε πριν από τον πόλεμο.
Ο αστάθμητος παράγοντας παραμένει το Ισραήλ. Το Ιράν επιδιώκει τη διατήρηση των συμμαχικών του δυνάμεων στον Λίβανο και αλλού. Η Χεζμπολάχ έχει καταδείξει, μέσα από εβδομάδες συγκρούσεων και επιθέσεων με ρουκέτες, ότι ο πόλεμος του 2024 δεν την αποδυνάμωσε πλήρως. Η πρόθεση του Ισραήλ για μακροχρόνια παρουσία στον νότιο Λίβανο παραμένει ασαφής, ενώ η στρατηγική του φαίνεται, με αξιοσημείωτη εξαίρεση τη σφοδρή επίθεση στη Βηρυτό την περασμένη εβδομάδα, να στοχεύει σε περιοδικές επιδείξεις δύναμης, αρκετά αραιές ώστε να μην προκαλούν το ίδιο κύμα διεθνούς αγανάκτησης που προκάλεσαν οι επιχειρήσεις στη Γάζα.
Η κυβέρνηση του Λιβάνου βρίσκεται σε άμεσες συνομιλίες με το Ισραήλ για πρώτη φορά μετά από χρόνια, ωστόσο, όπως είναι εμφανές, δεν έχει τηρήσει τη δέσμευσή της για τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και είναι απίθανο να το πράξει στο άμεσο μέλλον. Οι διαπραγματεύσεις που διαμορφώνονται είναι πιθανό να μεταθέσουν το ζήτημα αυτό σε ξεχωριστό φάκελο, επιτρέποντας στο Ισραήλ να πλήττει στόχους όποτε το κρίνει, στον Λίβανο να αντέχει μια χαμηλότερης έντασης εκστρατεία βομβαρδισμών και περιορισμένης κατοχής, και στις ΗΠΑ να παρουσιάζουν πρόοδο προς μια λύση.
Τα σημεία τριβής για μια συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δεν μοιάζουν πλέον με ανυπέρβλητα εμπόδια, αλλά περισσότερο με λεπτομέρειες που αφορούν το κύρος και τη διαπραγματευτική θέση των δύο πλευρών. Καμία πλευρά δεν μπορεί να αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη. Το Ιράν πρέπει να αισθανθεί ότι η στρατιωτική του αποτροπή παραμένει σε ισχύ, ότι έχει επιδείξει επαρκή δύναμη και ικανότητα αποσταθεροποίησης ώστε μια νέα επίθεση να είναι λιγότερο, και όχι περισσότερο, πιθανή.
Ο Τραμπ έχει δυσαρεστήσει σχεδόν τους πάντες τους τελευταίους δύο μήνες, από τον Πάπα Λέοντα έως ακόμη και το Ισραήλ. Χρειάζεται να εξέλθει από τον πρώτο μεγάλο πόλεμο που επέλεξε με μια συμφωνία που οι (πρώην) υποστηρικτές του θα μπορούν να παρουσιάσουν ως καλύτερη από την κατάσταση που επικρατούσε πριν από τις 28 Φεβρουαρίου παρά τον ορατό κίνδυνο μιας παγκόσμιας ύφεσης και τις σοβαρές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας.
Δύο κρίσιμα ερωτήματα θα συνεχίσουν να βαραίνουν τον Τραμπ. Το πρώτο είναι αν μια ενδεχόμενη συνολική συμφωνία με το Ιράν θα μπορεί να θεωρηθεί καλύτερη από τη συμφωνία που υπέγραψε ο πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα το 2015 και την οποία ο Τραμπ ακύρωσε στην πρώτη του θητεία. Αυτό θα είναι δύσκολο να αξιολογηθεί: οι πυρηνικές υποδομές του Ιράν έχουν υποστεί εκτεταμένες ζημιές και ο Τραμπ επιδιώκει να αφήσει τη χώρα χωρίς εμπλουτισμένο υλικό ή χωρίς τη δυνατότητα να παράγει νέο, στόχος που φαίνεται εφικτός.
Το δεύτερο αφορά το Ιράν που θα προκύψει μέσα από τα ερείπια: μια χώρα σημαντικά αποδυναμωμένη, με σοβαρές καταστροφές στις υποδομές της που ενδέχεται να επηρεάσουν μια ολόκληρη γενιά. Ωστόσο, η ανθεκτικότητά της είναι εμφανής και ο τελευταίος χρόνος συγκρούσεων έχει πιθανότατα φιμώσει οριστικά τις πιο μετριοπαθείς φωνές που υποστήριζαν ότι το Ιράν δεν χρειάζεται ισχυρά μέσα άμυνας.
Ο Τραμπ μπορεί να πετύχει μια συμφωνία που θα περιορίσει την ικανότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο. Όμως οι ακούσιες συνέπειες του πρώτου πολέμου που επέλεξε μόλις τώρα αρχίζουν να γίνονται εμφανείς. Και η πρώτη από αυτές είναι ότι οι σκληροπυρηνικοί στο Ιράν αισθάνονται πλέον πιο έντονα από ποτέ ότι χρειάζονται ένα πυρηνικό όπλο.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
