Το ερώτημα που πλανάται πάνω από την Τεχεράνη από τα πρώτα πλήγματα της αμερικανοϊσραηλινής εκστρατείας είναι απλό: ποιος βρίσκεται στην εξουσία;
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει αναλάβει τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη μετά τη δολοφονία του πατέρα του, Αλί Χαμενεΐ, την πρώτη ημέρα του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου. Στο σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η θέση αυτή θεωρείται καθοριστική, με τον ηγέτη να έχει τον τελευταίο λόγο σε κρίσιμα ζητήματα όπως ο πόλεμος, η ειρήνη και η στρατηγική κατεύθυνση του κράτους.
Στην πράξη, όμως, η εικόνα είναι πολύ πιο θολή, σημειώνει σε ανάλυσή του το BBC.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει περιγράψει την ηγεσία του Ιράν ως «διχασμένη» και έχει πει ότι οι ΗΠΑ αναμένουν από την Τεχεράνη να καταθέσει μια «ενιαία πρόταση».
Η ανάγκη για ενότητα φαίνεται να απασχολεί και την ίδια την ιρανική ηγεσία, η οποία έστειλε μήνυμα στα κινητά τηλέφωνα των πολιτών το βράδυ της Πέμπτης, τονίζοντας ότι «δεν υπάρχουν σκληροπυρηνικοί ή μετριοπαθείς στο Ιράν, υπάρχει μόνο ένα έθνος, μια πορεία».
Αόρατος ηγέτης
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε που ανέλαβε την εξουσία. Πέρα από ορισμένες γραπτές δηλώσεις, μεταξύ των οποίων και μία που επιμένει ότι το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για τη διακυβέρνηση που ασκεί.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν παραδεχθεί ότι τραυματίστηκε στα αρχικά πλήγματα, χωρίς να δώσουν λεπτομέρειες. Οι New York Times, επικαλούμενοι ιρανικές πηγές, ανέφεραν ότι ενδέχεται να έχει υποστεί πολλαπλούς τραυματισμούς, μεταξύ των οποίων και στο πρόσωπο, που δυσχεραίνουν την ομιλία του.
Αυτή η απουσία έχει σημασία καθώς στο πολιτικό σύστημα του Ιράν, η εξουσία δεν είναι μόνο θεσμική, αλλά και ζήτημα παρουσίας και συμβολισμού. Ο εκλιπών πατέρας του Χαμενεΐ εξέπεμπε μηνύματα μέσω ομιλιών, πραγματοποιούσε προσεκτικά σχεδιασμένες εμφανίσεις και διαχειριζόταν τις εσωτερικές ισορροπίες. Αυτή η άσκηση εξουσίας απουσιάζει πλέον σε μεγάλο βαθμό.
Ορισμένοι εκτιμούν ότι η ανάληψη της εξουσίας εν μέσω πολέμου δεν έχει επιτρέψει στον Μοτζταμπά Χαμενεΐ να εδραιώσει την εξουσία του με τους δικούς του όρους. Άλλοι επικαλούνται τις αναφορές για τους τραυματισμούς του και αμφισβητούν κατά πόσο είναι σε θέση να διαχειρίζεται ενεργά το σύστημα.
Σε κάθε περίπτωση, η λήψη αποφάσεων φαίνεται λιγότερο συγκεντρωτική σε σχέση με την περίοδο πριν από τον πόλεμο.
Ανοιχτοί αλλά εύθραυστοι οι διπλωματικοί δίαυλοι
Τυπικά, η διπλωματία ανήκει στην κυβέρνηση. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί συνεχίζει να εκπροσωπεί την Τεχεράνη στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ, υπό τον πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν.
Ωστόσο, κανείς από τους δύο δεν φαίνεται να καθορίζει τη στρατηγική, ενώ η επιρροή τους αμφισβητείται περαιτέρω από το γεγονός ότι της ιρανικής αντιπροσωπείας ηγείται ο πρόεδρος της Βουλής, Μοχάμαντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.
Ο ρόλος του Αραγτσί μοιάζει περισσότερο εκτελεστικός παρά καθοδηγητικός. Η πρόσφατη αναδίπλωσή του σχετικά με το αν το Στενό του Ορμούζ είναι ανοιχτό ή κλειστό, αρχικά αφήνοντας να εννοηθεί ότι η ναυσιπλοΐα είχε αποκατασταθεί και στη συνέχεια αναιρώντας τη δήλωση, αποκάλυψε το πόσο περιορισμένο έλεγχο έχει η διπλωματική οδός επί των στρατιωτικών αποφάσεων.
Ο Πεζεσκιάν, στο μεταξύ, έχει ευθυγραμμιστεί με τη γενικότερη κατεύθυνση του καθεστώτος χωρίς να φαίνεται να τη διαμορφώνει ο ίδιος. Θεωρούμενος σχετικά μετριοπαθής, μέχρι στιγμής αποφεύγει να χαράξει ανεξάρτητη γραμμή.
Η στασιμότητα στον δεύτερο γύρο συνομιλιών με τις ΗΠΑ στο Ισλαμαμπάντ ενισχύει αυτή την εικόνα. Ακόμη και όταν οι διπλωματικοί δίαυλοι παραμένουν ανοιχτοί, το σύστημα φαίνεται είτε ανίκανο είτε απρόθυμο να δεσμευτεί.
Ένας στρατός με διευρυμένο ρόλο
Ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ αποτελεί το πιο άμεσο μέσο πίεσης του Ιράν. Ωστόσο, οι αποφάσεις για το αν θα παραμείνουν ανοιχτά ή κλειστά λαμβάνονται από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), υπό τον Αχμάντ Βαχιντί, και όχι από τη διπλωματική ηγεσία.
Αυτό μεταφέρει την πραγματική ισχύ σε παράγοντες που λειτουργούν πίσω από κλειστές πόρτες. Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, δεν υπάρχει μία σαφώς αναγνωρίσιμη προσωπικότητα που να καθορίζει τη στρατηγική. Αντίθετα, διαμορφώνεται ένα μοτίβο: πρώτα οι ενέργειες, μετά τα μηνύματα και όχι πάντα με συνέπεια.
Στην πράξη, είναι οι κινήσεις των Φρουρών, είτε πρόκειται για την επιβολή του αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ είτε για επιθέσεις σε στόχους στον Περσικό Κόλπο, που φαίνεται να καθορίζουν την πορεία της κρίσης. Οι πολιτικές και διπλωματικές αντιδράσεις ακολουθούν συχνά, αντί να προηγούνται.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα κατάρρευση των διοικητικών θεσμών. Ωστόσο, υποδηλώνει ότι η επιχειρησιακή αυτονομία των Φρουρών της Επανάστασης έχει διευρυνθεί, τουλάχιστον προσωρινά, κατά την απουσία σαφούς πολιτικής διαιτησίας.
Ο Γκαλιμπάφ στο προσκήνιο
Μέσα σε αυτή την ασάφεια αναδεικνύεται ο Μοχάμαντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.
Πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και νυν πρόεδρος της Βουλής, ο Γκαλιμπάφ έχει εξελιχθεί σεένα από τα κορυφαία πρόσωπα της τρέχουσας συγκυρίας. Έχει εμπλακεί ενεργά στις διαπραγματεύσεις, έχει απευθυνθεί στο κοινό και, κατά περιόδους, έχει πλαισιώσει τον πόλεμο με πιο πραγματιστικούς όρους παρά ιδεολογικούς.
Εντός του κοινοβουλίου και ευρύτερα στους συντηρητικούς κύκλους, η αντίσταση απέναντι στις διαπραγματεύσεις παραμένει ισχυρή.
Η σκληροπυρηνική ρητορική έχει ενταθεί, με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης και τις δημόσιες καμπάνιες να παρουσιάζουν ολοένα και περισσότερο τις συνομιλίες ως ένδειξη αδυναμίας απέναντι στους εχθρούς της χώρας.
Η θέση του Γκαλιμπάφ είναι, συνεπώς, δύσκολη καθώς ενώ παραμένει δραστήριος, δεν φέρει την εξουσιοδότηση για να αποφασίσει. Ο ίδιος επιμένει ότι οι ενέργειές του ευθυγραμμίζονται με τις επιθυμίες του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ωστόσο δεν φαίνεται να υπάρχει συντονισμός.
Πραγματική ή κατ’ επίφαση η συνοχή;
Όλα αυτά δείχνουν ένα σύστημα που λειτουργεί, αλλά δεν κατευθύνεται με συνοχή.
Η εξουσία του ανώτατου ηγέτη υφίσταται, αλλά δεν ασκείται ορατά. Η προεδρία ευθυγραμμίζεται, αλλά δεν ηγείται. Η διπλωματία είναι ενεργή, αλλά όχι καθοριστική. Ο στρατός κατέχει κρίσιμους μοχλούς, χωρίς όμως μία δημόσια στρατηγική. Πολιτικά πρόσωπα αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, αλλά δεν έχουν την απόλυτη νομιμοποίηση.
Δεν πρόκειται για κατάρρευση. Η Ισλαμική Δημοκρατία παραμένει ακέραιη. Ωστόσο, η κατάσταση υποδηλώνει κάτι πιο σύνθετο: ένα σύστημα που δυσκολεύεται να μετατρέψει τα μέσα πίεσης που διαθέτει, όπως η δυνατότητα να κλείσει το Στενό του Ορμούζ, σε σαφή στρατηγική σε μια στιγμή έντονης πίεσης. Μπορεί ακόμη να δρα σε πολλαπλά μέτωπα, αλλά δυσκολεύεται να στείλει ξεκάθαρα σήματα στα ίδια του τα κέντρα εξουσίας.
Και στο πολιτικό μοντέλο του Ιράν, η αποστολή τέτοιων σημάτων είναι ο τρόπος με τον οποίο διατηρείται η συνοχή.
Προς το παρόν, το σύστημα «κρατά τη γραμμή», διατηρώντας τον έλεγχο και αποφεύγοντας εμφανή αποσταθεροποίηση, παρά την αυξανόμενη πίεση. Όμως ολοένα και περισσότερο τίθεται το ερώτημα: υπάρχει πραγματική συνοχή ή απλώς προβάλλεται;
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
