Του Στέφανου Νικολαΐδη
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) βρίσκεται μπροστά σε μία από τις κρισιμότερες αποφάσεις της θητείας του: εάν θα μετατρέψει τη στρατιωτική πίεση σε πραγματικό πλήγμα κατά του Ιράν. Με τις διαπραγματεύσεις σε αδιέξοδο και τις αμερικανικές δυνάμεις να ενισχύονται ραγδαία στον Κόλπο, το σενάριο ενός αρχικού, περιορισμένου πλήγματος φαίνεται πλέον ρεαλιστικό.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, εξετάζεται στοχευμένη επίθεση σε λίγες στρατιωτικές ή κυβερνητικές εγκαταστάσεις, ως μέσο εξαναγκασμού της Τεχεράνης σε μια νέα, αυστηρότερη πυρηνική συμφωνία. Ωστόσο, ακόμη και ένα «χειρουργικό» πλήγμα ενδέχεται να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, οδηγώντας σε πολυμέτωπη σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να χτυπήσουν. Είναι αν μπορούν να ελέγξουν ό,τι θα ακολουθήσει.
Η στρατηγική των «κλιμακωτών πληγμάτων»
Το νέο στοιχείο που διαφοροποιεί την τρέχουσα κρίση είναι η φερόμενη πρόθεση του Λευκού Οίκου να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ όχι απλώς ως αντίποινα, αλλά ως εργαλείο επιβολής συμφωνίας.
Στα σενάρια που εξετάζονται:
- Περιορισμένο αρχικό πλήγμα σε επιλεγμένες στρατιωτικές ή κυβερνητικές εγκαταστάσεις
- Σταδιακή κλιμάκωση αν η Τεχεράνη δεν συμμορφωθεί με την απαίτηση για τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου
- Εκστρατεία ευρείας κλίμακας, ενδεχομένως με στόχο την αποδόμηση κρίσιμων υποδομών ή ακόμη και αλλαγή καθεστώτος
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα αποφασίσει εντός ημερών, θέτοντας χρονικό ορίζοντα έως 2 εβδομάδες. Η φράση του –«θα κάνουμε συμφωνία ή θα την πετύχουμε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο»– αποτυπώνει τη λογική πίεσης που ακολουθεί.
Σημειώνεται ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη ενισχύσει θεαματικά την παρουσία τους:
- Μαχητικά F-35 και F-22 μετακινούνται στην περιοχή
- Δεύτερο αεροπλανοφόρο καθ’ οδόν
- Αεροσκάφη διοίκησης και ελέγχου
- Αντιαεροπορικά συστήματα
- Το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford στη Μεσόγειο
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ουάσιγκτον θέλει να διατηρεί όλες τις επιλογές ανοιχτές.
Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι Αμερικανοί στρατηγοί φέρονται να θεωρούν ότι εάν ληφθεί η απόφαση για σύγκρουση, η αποτελεσματικότερη λύση θα ήταν εκστρατεία πλήρους κλίμακας. Το πρόβλημα είναι ότι μια τέτοια επιλογή δύσκολα θα παρέμενε περιορισμένη χρονικά.
Η ιρανική αποτροπή
Το Ιράν έχει καταστήσει σαφές ότι θα απαντήσει «με τη μέγιστη ισχύ». Ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ έχει προειδοποιήσει ότι οι ιρανικές δυνάμεις μπορούν να πλήξουν αμερικανικές ναυτικές μονάδες και βάσεις στην περιοχή.
Σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, όπου η επιχείρηση κατά του Νικολάς Μαδούρο εξελίχθηκε ταχύτατα, το Ιράν διαθέτει:
- εκτεταμένο πυραυλικό οπλοστάσιο
- drones μεγάλης εμβέλειας
- δίκτυο αντιαεροπορικής άμυνας
- τον «άξονα αντίστασης» (Χεζμπολάχ, Χούθι κ.ά.)
Ακόμη και περιορισμένο πλήγμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων στον Κόλπο ή κατά του Ισραήλ, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε περιφερειακή.
Από την πλευρά τους οι ΗΠΑ ζητούν:
- Τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου
- Περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα
- Διακοπή στήριξης σε ένοπλες περιφερειακές οργανώσεις
Η Τεχεράνη απορρίπτει συνολική συμφωνία και προσφέρει μόνο περιορισμένες παραχωρήσεις, επιμένοντας ότι δεν επιδιώκει πυρηνικό όπλο.
Διαρροές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο «συμβολικού εμπλουτισμού» χωρίς δυνατότητα στρατιωτικής χρήσης – μια φόρμουλα που θα μπορούσε να αποτελέσει συμβιβασμό. Ωστόσο, η δυσπιστία είναι βαθιά.
Οι εσωτερικές και διεθνείς παράμετροι
Η απόφαση Τραμπ δεν λαμβάνεται σε κενό αέρος. Οι εξελίξεις στο Ανώτατο Δικαστήριο για τους δασμούς, το πολιτικό κόστος μιας ενδεχόμενης αποτυχίας και το υψηλό οικονομικό κόστος της στρατιωτικής κινητοποίησης δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις.
Όπως σημειώνουν αναλυτές, μια αποχώρηση δυνάμεων χωρίς αποτέλεσμα θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αδυναμία. Από την άλλη, μια στρατιωτική εμπλοκή με απώλειες θα μπορούσε να εξελιχθεί σε πολιτικό βαρίδι.
Τα τρία ρεαλιστικά σενάρια
1. Συμβιβασμός της τελευταίας στιγμής
Περιορισμένη συμφωνία που επιτρέπει συμβολικό εμπλουτισμό με αυστηρούς ελέγχους.
2. Περιορισμένο πλήγμα – ελεγχόμενη κλιμάκωση
Χτύπημα σε επιλεγμένους στόχους με στόχο βελτίωση της διαπραγματευτικής θέσης των ΗΠΑ. Υψηλός κίνδυνος αντιποίνων.
3. Εκτεταμένη σύγκρουση
Ανταλλαγή πληγμάτων, εμπλοκή του Ισραήλ, επιθέσεις μέσω πληρεξουσίων και σοβαρές επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια.
Σε κάθε περίπτωση, δεν μιλάμε για χερσαία εισβολή – κάτι τέτοιο θα απαιτούσε μήνες προετοιμασίας. Όμως ακόμη και αεροπορική ή ναυτική επιχείρηση ενέχει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Το Ιράν δεν είναι ένας απομονωμένος στόχος. Είναι περιφερειακός παίκτης με δίκτυα, αποτροπή και ιδεολογική συνοχή καθεστώτος που λειτουργεί επί σχεδόν μισό αιώνα.
Η Ουάσιγκτον μπορεί να ξεκινήσει μια σύγκρουση. Το ερώτημα είναι αν θα μπορεί να την περιορίσει, σχολιάζουν στο skai.gr γνώστες των διεθνών εξελίξεων.
Ακολουθούν πιθανές κινήσεις όπου θα μπορούσε να προχωρήσει το Ιράν σε περίπτωση επίθεσης εναντίον του, σύμφωνα με ειδικούς:
Πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη
Το Ιράν εκτιμάται ότι διαθέτει χιλιάδες πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) εντός βεληνεκούς αμερικανικών στρατευμάτων που βρίσκονται σε διάφορες χώρες της Μέσης Ανατολής, ενώ έχει απειλήσει ότι θα τα πλήξει, όπως και το Ισραήλ.
Τον περασμένο Ιούνιο, μετά από την ισραηλινή επίθεση, η Τεχεράνη αντέδρασε εκτοξεύοντας βαλλιστικούς πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ, προκαλώντας ζημιές και παρακάμπτοντας τα προηγμένα συστήματα αεράμυνας της χώρας.
Το ιρανικό οπλοστάσιο έχει μειωθεί από τα επανειλημμένα χτυπήματα του Ισραήλ από το 2024 και έπειτα. Τα ισραηλινά πλήγματα — με αμερικανική υποστήριξη — στόχευσαν αποθήκες και εγκαταστάσεις παραγωγής όπλων. Το Ισραήλ εκτιμούσε ότι, μετά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025, το Ιράν διέθετε 1.000–1.500 πυραύλους, από 2.500 που είχε προηγουμένως. Ωστόσο, έως το τέλος του έτους, θεωρούσε ότι η Τεχεράνη ανασυγκροτούσε τα αποθέματά της.
Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι τα αποθέματα που χρησιμοποιήθηκαν σε εκείνη τη σύγκρουση έχουν σε μεγάλο βαθμό αναπληρωθεί, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι τα όπλα αυτά, δοκιμασμένα σε πραγματικές συνθήκες μάχης, καθώς και τα παλαιότερης τεχνολογίας ρωσικά και αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη, εξακολουθούν να συνιστούν απειλή.
Το ιρανικό drone καμικάζι Shahed, για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα καταστροφικό στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το Ιράν έχει επίσης δοκιμάσει ή αναπτύξει επιχειρησιακά πάνω από 20 τύπους βαλλιστικών πυραύλων, μικρού, μεσαίου και μεγαλύτερου βεληνεκούς, ικανούς να απειλήσουν στόχους έως και τη νότια Ευρώπη.
«Διαθέτουμε 30.000 έως 40.000 Αμερικανούς στρατιώτες σε 8 ή 9 εγκαταστάσεις στην περιοχή», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. «Όλοι βρίσκονται εντός εμβέλειας χιλιάδων ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών και ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων μικρού βεληνεκούς που απειλούν την παρουσία μας».
Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένως προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση επίθεσης, θα πλήξει και συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή. Υπενθυμίζεται ότι όταν αμερικανικά βομβαρδιστικά έπληξαν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το περασμένο καλοκαίρι, το Ιράν εξαπέλυσε πυραυλική επίθεση στο Κατάρ, στοχεύοντας τη βάση Αλ Ουντέιντ, τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Ενεργοποίηση συμμαχικών οργανώσεων
Τα τελευταία 2 χρόνια, το Ισραήλ έχει πλήξει καίρια το περιφερειακό δίκτυο συμμάχων και ενόπλων οργανώσεων που υποστηρίζονται από το Ιράν, περιορίζοντας σημαντικά την ικανότητα της Τεχεράνης να προβάλλει ισχύ πέραν των συνόρων της.
Ωστόσο, οι οργανώσεις αυτές έχουν δεσμευθεί ότι θα υπερασπιστούν το Ιράν. Ιρακινές ομάδες που στο παρελθόν έχουν στοχοποιήσει αμερικανικές δυνάμεις καθώς και η λιβανέζικη Χεζμπολάχ, έχουν δηλώσει ότι θα στηρίξουν το Ιράν σε περίπτωση επίθεσης.
Παρά τις απειλές, οι οργανώσεις αυτές αντιμετωπίζουν περιορισμούς. Στον Λίβανο, η άλλοτε πανίσχυρη Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί σημαντικά ύστερα από 13 μήνες σύγκρουσης με το Ισραήλ και βρίσκεται αντιμέτωπη με εσωτερική εκστρατεία αφοπλισμού. Στο Ιράκ, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές παραμένουν ισχυρές, αλλά έρχονται αντιμέτωπες με μια κεντρική κυβέρνηση που δέχεται αυξανόμενες πιέσεις από τις ΗΠΑ να περιορίσει την ιρανική επιρροή.
Οι Χούθι στην Υεμένη έχουν επίσης δεχθεί πλήγματα από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, ωστόσο παραμένουν ένας από τους πλέον επιθετικούς συμμάχους της Τεχεράνης και έχουν διαμηνύσει ότι θα την υπερασπιστούν.
Οικονομικός πόλεμος
Το Ιράν έχει επανειλημμένως προειδοποιήσει ότι μια σύγκρουση δεν θα περιοριστεί στη Μέση Ανατολή αλλά θα προκαλέσει παγκόσμιους κραδασμούς. Αν και στρατιωτικά υστερεί, η Τεχεράνη διαθέτει ισχυρό μοχλό πίεσης μέσω της δυνατότητάς της να διαταράξει τις ενεργειακές αγορές και το παγκόσμιο εμπόριο σε μία από τις στρατηγικότερες περιοχές του πλανήτη.
Η χώρα, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ενέργειας παγκοσμίως, ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ, έναν στενό θαλάσσιο διάδρομο από τον οποίο διέρχεται πάνω από το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και μεγάλο ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου. Το Ιράν έχει απειλήσει ότι θα κλείσει τα Στενά σε περίπτωση επίθεσης — προοπτική που, σύμφωνα με ειδικούς, θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές καυσίμων πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν και να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική ύφεση.
Μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα συνιστούσε «επικίνδυνο σενάριο», σημειώνουν αναλυτές, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε απότομη άνοδο των τιμών, να διαταράξει τις αλυσίδες εφοδιασμού και να ενισχύσει τον πληθωρισμό διεθνώς.
Τέτοια κίνηση πιθανότατα θα αποτελούσε έσχατη λύση για την Τεχεράνη, καθώς θα έπληττε και το δικό της εμπόριο, καθώς και εκείνο γειτονικών αραβικών κρατών, πολλά εκ των οποίων έχουν ασκήσει πιέσεις στην Ουάσιγκτον να μην επιτεθεί στο Ιράν.
Το Ιράν δηλώνει ότι διαθέτει υπόγειες ναυτικές βάσεις κατά μήκος των ακτών του, με δεκάδες ταχύπλοα έτοιμα να αναπτυχθούν στον Περσικό Κόλπο. Επί 3 δεκαετίες έχει επενδύσει στη δημιουργία δικού του στόλου πλοίων και υποβρυχίων, αυξάνοντας την παραγωγή τα τελευταία χρόνια ενόψει ενδεχόμενης ναυτικής αναμέτρησης.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
