Το κύριο αποτέλεσμα της συνόδου κορυφής της 18ης Αυγούστου στην Ουάσιγκτον, είναι η κατ' αρχήν συμφωνία για μια μελλοντική διμερή συνάντηση μεταξύ του αρχηγού του ουκρανικού κράτους και του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, στην οποία θα συμμετάσχει στη συνέχεια ο Τραμπ. Η συνάντηση αυτή προτάθηκε να πραγματοποιηθεί στο άμεσο μέλλον.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών έχει ήδη δηλώσει, ότι η Μόσχα «δεν αρνείται κανενός είδους συνάντηση, διμερή ή τριμερή, για την Ουκρανία». Σύμφωνα με πηγές του πρακτορείου AFP, ο Πούτιν πρότεινε να συναντηθεί με τον Ζελένσκι στη Μόσχα, κατά τη διάρκεια της τελευταίας κλήσης του με τον Τραμπ, τόπος για τον οποίο διαφωνεί ο Ουκρανός πρόεδρος.
Ο διεθνής Τύπος εξυμνεί τη θετική και χαλαρή ατμόσφαιρα των τελευταίων συναντήσεων, ιδίως εκείνης του Τραμπ με τον Ζελένσκι, η οποία δύσκολα θα μπορούσε να είναι χειρότερη από τη συνάντηση του περασμένου Φεβρουαρίου, με τη δημόσια ταπείνωση που υπέστη ο πρόεδρος της Ουκρανίας τότε στο Οβάλ Γραφείο.
Οι Ευρωπαίοι εταίροι, οι οποίοι ενήργησαν ως «πολιτική συνοδεία» του Ζελένσκι, έδωσαν μια σαφή (όσο και ασυνήθιστη) εικόνα ενότητας, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές και διαφορετικές ευαισθησίες, σχετικά με το ποια θα είναι η μελλοντική ουκρανική δομή (π.χ. εκλογές και πότε).
Τροφοδότης των αβεβαιοτήτων παραμένει η αναμονή για την απάντηση της Μόσχας
«Ελπίζω ότι ο πρόεδρος Πούτιν θα συμπεριφερθεί καλά και αν δεν το πράξει, η κατάσταση θα γίνει δύσκολη», δήλωσε ο Τραμπ στο Fox News. «Ελπίζω, ότι ο πρόεδρος Ζελένσκι θα πράξει αυτό που πρέπει να πράξει. Πρέπει να δείξει κάποια ευελιξία», πρόσθεσε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Ο Τραμπ μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες -από τον Γάλλο πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν έως την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ και τους ηγέτες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και Μαρκ Ρούτε αντίστοιχα - εναλλάσσονταν σε δηλώσεις μπροστά στις κάμερες, προσπαθώντας να δώσουν στον Τραμπ το κίνητρο να πάρει το μέρος της Ουκρανίας.
Όμως η σύνοδος κορυφής με τον Πούτιν στην Αλάσκα είχε σαφώς φέρει τις αμερικανικές θέσεις εγγύτερα στις ρωσικές, σε ένα πλαίσιο γενναιόδωρης διεθνούς αποκατάστασης του προέδρου της χώρας, η οποία επιτέθηκε στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022.
Η υπόθεση της κατάπαυσης του πυρός ως προϋπόθεση για τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, φαίνεται ότι αρχειοθετείται οριστικά, όπως ελπίζει το Κρεμλίνο μετά την σαφή άρνηση του Τράμπ να συζητήσει τις απόψεις των Μερτς και Μακρόν, οι οποίοι επέμειναν στην ανάγκη εκεχειρίας.
«Είναι σαφές, ότι ο επικεφαλής των Ηνωμένων Πολιτειών και η ομάδα του θέλουν να επιτύχουν ένα αποτέλεσμα που είναι μακροπρόθεσμο, σταθερό και αξιόπιστο», δήλωσε ο Ρώσος ΥΠΕΞ Λαβρόφ σε συνέντευξή του, «σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους, οι οποίοι επαναλάμβαναν παντού, ότι χρειάζεται μόνο κατάπαυση του πυρός, αλλά ότι στη συνέχεια θα συνεχίσουν να προμηθεύουν όπλα στην Ουκρανία», πρόσθεσε ο επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας.
Ο ίδιος ο Τραμπ, μιλώντας με τον Ζελένσκι, δήλωσε ανοιχτά, ότι η κατάπαυση του πυρός «δεν είναι απαραίτητη» και συνέχισε: «Ξέρω ότι θα μπορούσε να είναι καλό να την έχουμε, αλλά καταλαβαίνω επίσης στρατηγικά, γιατί η μία ή η άλλη χώρα μπορεί να μην την θέλει», υπονοώντας ότι τα μέρη της σύγκρουσης φοβούνται, ότι μια εκεχειρία θα έδινε στον αντίπαλο χρόνο, να ενισχύσει τις θέσεις του στο πεδίο. Τοποθέτηση η οποία ευνοεί την ρωσική άποψη.
Τι μπορεί να πάει στραβά
Εν ολίγοις, ήταν μια σύνοδος κορυφής θαυμάσιας μορφής, αλλά μάλλον λίγης ουσίας. Οι παρόντες ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Τραμπ, έκαναν επιδεικτικά τα πάντα, για να αναδείξουν θετικά στοιχεία και πιθανές ευκαιρίες, από τις δικές τους αντίστοιχες οπτικές, αποφεύγοντας παράλληλα συζητήσεις για συγκεκριμένα θέματα, τα οποία θα μπορούσαν να καταστρέψουν την ημέρα.
Οι Μερτς και Μακρόν δήλωσαν κατά τη διάσκεψη, ότι θα ήταν σκόπιμο, η εκεχειρία ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη διαπραγμάτευση της ειρήνης, να συμφωνηθεί και να παραμείνει ενεργή επί του πεδίου, πρόταση προς την οποία διαφώνησε άμεσα ο Τραμπ.
Υπήρξε πολλή συζήτηση τις τελευταίες ημέρες, σχετικά με την ανάγκη να παρασχεθούν στην Ουκρανία εγγυήσεις ασφαλείας μετά από μια πιθανή ειρηνευτική συμφωνία.
Σε συνέντευξή του στο Fox, ο Τραμπ εικάζει, ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στην εναέρια ασφάλεια της Ουκρανίας μέσω, ενδεχομένως αντιαεροπορικών συστημάτων, αφού απέκλεισε την παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στο έδαφος. Πρότεινε να είναι οι Ευρωπαίοι εκείνοι, ο οποίοι θα έστελναν στρατιωτικό προσωπικό, χωρίς να αποκλείονται και τρίτες χώρες. Επί του προκειμένου μπορούμε να ανακαλέσουμε, ότι η Ρωσία έχει απορρίψει την παρουσία στρατιωτικού προσωπικού χωρών μελών του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία, ανεξάρτητα κάτω από ποιο σχήμα ή σημαία θα βρίσκονταν εκεί.
Εγγυήσεις και παραχωρήσεις
Ορισμένοι από τους Ευρωπαίους συμμάχους, με επικεφαλής την Ιταλία, πιέζουν για το σχήμα της παροχής εγγυήσεων στο μοντέλο του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, αλλά χωρίς την επίσημη ένταξη του Κιέβου στην Ατλαντική Συμμαχία. Μένει να εκτιμηθεί από τους Δυτικούς συμμάχους, αν ο Πούτιν θα δεχόταν την προστασία της Δύσης στην Ουκρανία, με την ασαφή διατύπωση, ότι οι διεθνείς δυνάμεις θα αναπτύσσονταν σε ουκρανικά εδάφη, για να διατηρήσουν την ειρήνη «υπό αμερικανικό συντονισμό».
Ακόμη, αν και όχι διεξοδικά, αναφέρθηκε ο Αμερικανός πρόεδρος, κατά την παραμονή της συνόδου κορυφής, στο ζήτημα της «ανταλλαγής εδαφών», με την παρουσίαση χάρτη της Ουκρανίας, τον οποίο επέδειξε στην κάμερα και στη συνέχεια δόθηκε στον Ζελένσκι. Ήταν στην ουσία μια παρουσίαση των ρωσικών προτάσεων και διεκδικήσεων. Ο χάρτης δεν παρουσιάστηκε στη σύνοδο κορυφής.
Σύμφωνα με εκτιμητές, θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για τον Ουκρανό πρόεδρο, να αποφάσιζε την παραχώρηση εδαφών της χώρας του προς τη Ρωσία, ειδικά χωρίς συμπαγείς αξιόπιστες εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία. Θα μπορούσε να λεχθεί, ότι η σύνοδος κορυφής στον Λευκό Οίκο ήταν μια θετική στιγμή, αλλά ο δρόμος προς την ειρήνη εξακολουθεί να είναι αποφασιστικά ανηφορικός, με κυρίαρχη επί του πεδίου τη Ρωσία και άκαμπτη στις επιδιώξεις της.
Αναντίρρητα, πέρα από αρνητικά σχόλια, μεγάλης μερίδας των ΜΜΕ, τα οποία δέχεται ο Αμερικανός πρόεδρος για τους χειρισμούς του, θα πρέπει να του πιστωθεί το γεγονός, ότι άνοιξε τον δρόμο των συνομιλιών και επαφών για την ειρήνη στο Ουκρανικό, η έκβαση των οποίων εξαρτάται από τα εμπλεκόμενα μέρη πρωτίστως. Επιπλέον, πολλές φορές κατά την κριτική για τον Τραμπ, ενδεχομένως μας διαφεύγει, ότι η δική του οπτική και αντίληψη δεν ταυτίζεται απαραίτητα με εκείνη των σχολιαστών του.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, επανειλημμένα έχει υπαινιχθεί, ότι η Ευρώπη και πολύ περισσότερο η Ουκρανία, δεν εμπίπτουν στα άμεσα γεωπολιτικά ενδιαφέροντά του. Πχ είναι ενδεχόμενο κατά την κρίση του, να έχει πολύ μεγαλύτερη βαρύτητά για τον γεωπολιτικό σχεδιασμό των ΗΠΑ η Αρκτική, χώρος στον οποίο η ρωσική παρουσία είναι ήδη ισχυρή. Προς αυτή την κατεύθυνση άλλωστε συνάδει και το ειδικό ενδιαφέρον του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία και τον Καναδά, ενώ η Αλάσκα συνορεύει με την αυτόνομη ρωσική περιοχή Τσουκότκα.
Από την άλλη πλευρά, η ρευστή εξωτερική πολιτική πρακτική των ΗΠΑ, δημιουργεί ασάφεια και αβεβαιότητα στους συμμάχους τους, οι οποίοι μέχρι πρότινος θεωρούσαν δεδομένη την αμερικανική προστασία.
Εν πάση περιπτώσει, είναι θετικό, ότι θα ηγηθεί ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο, ομάδας εργασίας, με τη συμμετοχή Ευρωπαίων και Ουκρανών, για την εκπόνηση προτάσεων σχετικά με την παροχή εγγυήσεων ασφάλειας στην Ουκρανία.
Στο πλαίσιο αυτό ενεργοποιούνται και τα στρατιωτικά επιτελεία των Συμμάχων για τον καθορισμό των τεχνικών λεπτομερειών.
Όμως, ο Ρώσος ΥΠΕΞ, Λαβρόφ, υπενθυμίζει, ότι δεν θα γίνει αποδεκτή η παρουσία επί του ουκρανικού εδάφους δυνάμεων από χώρες, οι οποίες ανήκουν στη Συμμαχία, όπως προαναφέραμε, ενώ επανέρχεται σε παλαιότερη θέση του Κρεμλίνου, σύμφωνα με την οποία η Ρωσία θα πρέπει να συμμετέχει στις εργασίες του προσδιορισμού των στοιχείων των εγγυήσεων ασφαλείας προς την Ουκρανία, ενώ πρότεινε επιπλέον και την επί του προκειμένου συμμετοχή και της Κίνας, ως οιονεί αντίβαρου στη συμμετοχή των ΗΠΑ.
Όπως φαίνεται, η αισιοδοξία των πρώτων ημερών εξατμίζεται και ο Αμερικανός πρόεδρος ριψοκινδυνεύει να βρεθεί στην θέση Πιλάτου για το ουκρανικό. Οψόμεθα.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
