Στην κινεζική πόλη Tianjin, προσέρχονται οι αρχηγοί κρατών της Ρωσίας, της Ινδίας, του Πακιστάν, του Ιράν και 22 άλλων χωρών στην ετήσια συνάντηση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 31 Αυγούστου και την 1η Σεπτεμβρίου.
Ο SCO, που ιδρύθηκε το 2001 ως ομάδα για τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας των χωρών της Κεντρικής Ασίας, επεκτάθηκε σταδιακά για να συμπεριλάβει χώρες του Καυκάσου, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.
Η ετήσια συνάντηση πήρε σταδιακά τον χαρακτήρα πλατφόρμας για μια σειρά διμερών συναντήσεων μεταξύ αρχηγών κρατών μη δυτικών χωρών, δημιουργώντας ένα «μοντέλο νέων διεθνών σχέσεων και περιφερειακής συνεργασίας όπως αναφέρει η εφημερίδα του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος. O SCO αποτελεί μια εναλλακτική λύση σε οργανισμούς, οι οποίοι καθοδηγούνται από τη Δύση, όπως η G20 ή το ΝΑΤΟ.
Η φετινή συνάντηση προεδρεύεται και διοργανώνεται από την Κίνα και είναι η πρώτη από την ορκωμοσία του Trump ως προέδρου των ΗΠΑ. Η πρώτη, κατά την εποχή του εμπορικού πολέμου, που μπορεί να έφερε την Κίνα, τη Ρωσία και την Ινδία εγγύτερα παρά ποτέ.
Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ θα προεδρεύσει της συνάντησης της Κυριακής. Στην εναρκτήρια ομιλία του σύμφωνα με το Bloomberg, ο Xi θα επιδιώξει να εγκρίνει την αναπτυξιακή στρατηγική του SCO για τα επόμενα δέκα χρόνια και έτσι να περιγράψει το όραμά του για την παγκόσμια διακυβέρνηση στο μέλλον. Ένα όραμα που –σύμφωνα με τον Liu Bin, αξιωματούχο στο Κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών– θα πρέπει να ξεπεράσει τους «πολιτιστικούς πολέμους και τη νοοτροπία του ψυχρού πολέμου».
Αλλά αν αυτό το όραμα είναι σε θέση να προσφέρει μια πραγματικά εναλλακτική παγκόσμια τάξη μένει να το δούμε.
Μια κινέζικη πλατφόρμα
Δημιουργημένος κυρίως με την ώθηση της Ρωσίας και της Κίνας, αναπτύχθηκε για να συμπεριλάβει το Καζακστάν, την Κιργιζία, το Τατζικιστάν και το Ουζμπεκιστάν, από το 2017 ο SCO έχει προωθήσει την ταχεία διεύρυνση, φτάνοντας να αριθμεί 26 χώρες εντός του εύρους επιρροής του, συμπεριλαμβανομένων των κρατών μελών, των κρατών παρατηρητών και των κρατών διαλόγου. Εκτιμάται ότι στον τρέχοντα χρόνο ο SCO αντιπροσωπεύει το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού και περίπου το 1/4 του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Αν αρχικά ο στόχος ήταν η επιδίωξη διαλόγου και συντονισμού για την ασφάλεια των δημοκρατιών της Κεντρικής Ασίας, ο SCO προβάλλει στον τρέχοντα χρόνο με μια παγκόσμια διάσταση, η οποία περιλαμβάνει επίσης το εμπόριο και την οικονομική ανάπτυξη.
Σήμερα, ο οργανισμός παρέχει μια ευκαιρία να αναπτυχθούν διμερείς δεσμοί των μελών του μεταξύ τους, όπως και με άλλες χώρες, μια πρακτική η οποία αποτελεί την προτιμώμενη διπλωματική μέθοδο του Πεκίνου.
Παρά την αντιπροσωπευτικότητά του, ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ο SCO περιλαμβάνει παράγοντες με ιστορικά περίπλοκες διπλωματικές σχέσεις, όπως η Ινδία και το Πακιστάν. Και ακριβώς γύρω από τη συμμετοχή του ινδικού γίγαντα επικεντρώνεται η μεγαλύτερη προσοχή.
Οι συμβολισμοί έχουν σημασία στην εξωτερική πολιτική, και το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι πετάει στην Κίνα για πρώτη φορά σε επτά χρόνια, την ίδια εβδομάδα που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επέβαλε δασμούς 50% σε πολλά ινδικά προϊόντα, είναι ιδιαίτερα σημαντικό.
Σύγκλιση των ασιατικών γιγάντων
Αν και η ινδική κυβέρνηση έχει ήδη αρνηθεί οποιαδήποτε σχέση μεταξύ των δύο γεγονότων, είναι δύσκολο να μην εκληφθεί η συμμετοχή του Δελχί στον SCO, ως πλήγμα στην πρόθεση των ΗΠΑ να μετατρέψουν την Ινδία σε εμπόδιο στην κινεζική κυριαρχία στον Ινδο-Ειρηνικό.
Οι σχέσεις μεταξύ των δύο ασιατικών γιγάντων βελτιώνονται, αφού έφτασαν στο χαμηλότερο σημείο τους το 2020 λόγω μιας διαμάχης για τα σύνορα των Ιμαλαΐων, η οποία είχε οδηγήσει σε σοβαρές συγκρούσεις μεταξύ των στρατιωτικών τους δυνάμεων.
Τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, το Πεκίνο και το Νέο Δελχί άνοιξαν εκ νέου τις αμοιβαίες απευθείας πτήσεις και αποφάσισαν να απλοποιήσουν την έκδοση ταξιδιωτικών θεωρήσεων. Και πριν από λίγες ημέρες, ο Κινέζος πρεσβευτής στο Νέο Δελχί είχε δηλώσει, ότι η Κίνα αντιτίθεται στους δασμούς που επέβαλε η Ουάσιγκτον, «υποστηρίζοντας σθεναρά την Ινδία».
Ωστόσο η ινδική συμμετοχή στον SCO, έχει οδηγήσει σε αμφίσημες εκτιμήσεις μέχρι σήμερα.
Αφενός, η είσοδος της πέμπτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο έχει στην πραγματικότητα εγγυηθεί στον οργανισμό μεγαλύτερο διεθνές ειδικό βάρος. Αφετέρου, οι διαφορές μεταξύ Ινδίας και Κίνας είναι ενδεχόμενο να μειώσουν την ικανότητα της Κίνας να προωθήσει τις πρωτοβουλίες της μέσω του οργανισμού.
Είναι ενδεικτικό για παράδειγμα, ότι -μέχρι το 2017- ο SCO είχε υιοθετήσει διάφορες δηλώσεις υποστήριξης του σχεδίου της κινεζικής πρωτοβουλίας Belt and Road (BRI), ενώ το 2018 το τελικό ανακοινωθέν περιλάμβανε και έναν ακριβή κατάλογο των κρατών μελών που το υποστήριζαν, στον οποίο δεν συμπεριλαμβανόταν η χώρα του Μόντι.
Θα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, το ανακοινωθέν το οποίο θα προκύψει από τη φετινή συνάντηση, σχετικά με την κατανόηση των προσανατολισμών του SCO για το μέλλον. Σύμφωνα με αναλυτές «οποιαδήποτε άμεσα επικριτική αναφορά στις Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι ένα καίριο μήνυμα της σημαντικής προσέγγισης Ρωσίας, Ινδίας, Κίνας.
Ευκαιρία για τον Πούτιν
Η σύνοδος κορυφής θα προσφέρει στον Πούτιν την ευκαιρία να συναντήσει, με ενισχυμένη προσωπική εικόνα, τον Σι και τον Μόντι, αμέσως μετά την επιτυχή γι’ αυτόν συνάντηση του στην Αλάσκα με τον Τραμπ.
Για το Κρεμλίνο, η Κίνα και η Ινδία αντιπροσωπεύουν τους δύο κύριους ενεργειακούς εταίρους. Το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια αναφέρει ότι οι δύο χώρες έχουν αγοράσει περισσότερες από τις μισές εξαγωγές ορυκτών καυσίμων της Ρωσίας, από το 2023.
Εκτιμάται ότι ο Πούτιν θα προσπαθήσει να πείσει το Πεκίνο να εμπλακεί περαιτέρω στην ανάπτυξη του αγωγού Siberia 2, ο οποίος υποτίθεται ότι θα μεταφέρει φυσικό αέριο από την περιοχή Altai προς τη βορειοανατολική Κίνα, επένδυση, την οποία όμως ο Σι δεν έχει μέχρι στιγμής συμφωνήσει να υποστηρίξει.
Οι συναλλαγές των δύο χωρών είχαν φτάσει σε υψηλά επίπεδα, αφότου η Μόσχα βρέθηκε απομονωμένη λόγω της επίθεσης στην Ουκρανία, αλλά τους πρώτους μήνες του τρέχοντος έτους μειώθηκαν κατά 8%.
Για την Κίνα, η πρόκληση θα είναι να πείσει όλους, ότι ο SCO έχει πλέον τη δυνατότητα να δράσει αποτελεσματικά σε θέματα τα οποία τον αφορούν.
Μέχρι στιγμής, η οργάνωση δεν ήταν σε θέση να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των μελών της, όπως συνέβη πρόσφατα με τις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Επιπλέον, δεν είχε λόγο στην επίλυση εσωτερικών συγκρούσεων, όπως συνέβη στην περίπτωση των πρόσφατων συγκρούσεων μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν, ή ακόμη και μεταξύ Τατζικιστάν και Κιργιζίας.
«Όταν τα πράγματα δυσκολεύουν, η Κίνα απουσιάζει ακόμη και για τους φίλους της, τόσο σε διμερή όσο και σε πολυμερή βάση», επεσήμανε ο Τζέρεμι Τσαν. Μια άποψη που συμμερίζονται διάφοροι άλλοι διεθνείς αναλυτές.
«Αντί να προσφέρει μια συγκεκριμένη νέα παγκόσμια τάξη, ο SCO έχει αποδείξει τις επίμονες δυσκολίες που έχουν οι αντιφιλελεύθερες δυνάμεις, όπως η Κίνα και η Ρωσία, να συμφωνήσουν και να αναπτύξουν μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση», γράφει ο Stefan Wolff.
Η πρόκληση για το Πεκίνο, ωστόσο, φαίνεται να είναι σαφής, καθώς ο αναλυτής Liu Bin, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα, ότι ο SCO πρέπει να προετοιμαστεί για να επιτύχει «απτά αποτελέσματα» υιοθετώντας «μια νέα εμφάνιση, έναν νέο ρυθμό και ένα νέο επίπεδο».
Οι νέοι δασμοί που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ στην Ινδία, έχουν προκαλέσει ψυχρότητα, ωθώντας το Νέο Δελχί να εξετάσει περισσότερο συμφιλιωτικές θέσεις με το Πεκίνο. Αλλά η Κίνα επιδιώκει την προώθησή της, ως ηγέτης μιας πιθανής εναλλακτικής τάξης στην ηγεμονία των ΗΠΑ, περιορίζοντας εκ των πραγμάτων την επιρροή της Ινδίας, σε ένα πιθανώς νέο διεθνές σύστημα.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν, αν ο Οργανισμός θα είναι πραγματικά σε θέση να αποτελέσει ένα μπλοκ ικανό να παρουσιαστεί ως εναλλακτική λύση στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ή θα παραμείνει ένα forum ανταλλαγής απόψεων.
* Ο Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
