Στην φορολογική νομοθεσία επικρατεί παραλογισμός. Είναι όμως τόσο βαθύς, που δεν αφορά μόνο τον νομοθέτη, αλλά και τους φορολογούμενους που αποδεχόμαστε τους παραλογισμούς αδιαμαρτύρητα, ενίοτε δε σαν κάτι το απόλυτα φυσιολογικό. Φτάνουμε στα άκρα, χαρακτηρίζοντας ως παράλογες διατάξεις που διέπονται διαχρονικά από στιβαρή και συνεκτική λογική.
Μια τέτοια λογική διάταξη που έχει κατασυκοφαντηθεί τα τελευταία χρόνια είναι αυτή της προκαταβολής φόρου. Ίσως, το πρόβλημα συνίσταται στην ονομασία της· η λέξη προκαταβολή ηχεί άσχημα. Αν την ονομάζαμε εναρμόνιση, ίσως και να την αποδεχόμασταν ευκολότερα.
Η λογική πίσω από την προκαταβολή φόρου είναι ότι πληρώνουμε τον φόρο της κλεισμένης χρήσης με μεγάλη καθυστέρηση. Τον Σεπτέμβριο του 2025 πληρώνεται εμπρόθεσμα η 3η από τις 8 δόσεις του φόρου του 2024. Το σύνολο του φόρου θα εξοφληθεί εμπρόθεσμα τον Φεβρουάριο του 2026. Ακριβώς λοιπόν επειδή ο φόρος εξοφλείται με τόση καθυστέρηση, έρχεται η προκαταβολή φόρου να την αντιμετωπίσει, ούτως ώστε τον Φεβρουάριο του 2026 να μην έχουμε εξοφλήσει μόνο τον φόρο του 2024 αλλά και μεγάλο μέρος του φόρου 2025.
Επειδή η ΑΑΔΕ δεν γνωρίζει ποιος θα είναι ο φόρος του 2025, ορίζει ποσοστό 80% επί του φόρου του 2024. Αν όμως υπάρχουν ενδείξεις ότι το 2025 θα κλείσει με μείωση κερδών σε σχέση με το 2024, η επιχείρηση δικαιούται να ζητήσει αντίστοιχη μείωση της προκαταβολής, με σχετική αίτηση που μπορεί να υποβάλλει μέχρι και το τέλος του Σεπτεμβρίου του τρέχοντος έτους. Ο νόμος μάλιστα προβλέπει ότι σε περίπτωση που η ΑΑΔΕ αφήσει την αίτηση αναπάντητη μετά το πέρας του τριμήνου, η αίτηση θεωρείται αποδεκτή.
Οι διατάξεις για την προκαταβολή προβλέπουν και άλλη ευνοϊκή μεταχείριση για τις επιχειρήσεις. Αν π.χ. το 2024 η επιχείρηση σχημάτισε κέρδη 100.000, αλλά μετέφερε συσσωρευμένη ζημία 80.000, οπότε φορολογήθηκε για 20.000, η προκαταβολή επιβάλλεται στα κέρδη μετά την αφαίρεση των ζημιών, ενώ είναι αυτονόητο ότι το 2025 δεν θα υπάρχουν ζημιές προς συμψηφισμό.
Στον δημόσιο διάλογο ακούγονται ανακρίβειες για την προκαταβολή φόρου, ότι δήθεν πρόκειται για μνημονιακό μέτρο. Δεν ισχύει. Η προκαταβολή φόρου προβλεπόταν στον κώδικα φορολογίας εισοδήματος που ψηφίστηκε το 1994 (Ν.2238). Στην αρχική του μορφή, προέβλεπε για τα νομικά πρόσωπα προκαταβολή 50%. Τότε όμως ο φόρος εξοφλούνταν εμπρόθεσμα το αργότερο τον Σεπτέμβριο του επόμενου έτους. Σταδιακά το ποσοστό της προκαταβολής αυξήθηκε στο 55% το 1998, στο 65% το 2006 και στο 80%, δηλαδή στο ποσοστό που ισχύει και σήμερα, το 2008.
Σε άλλες χώρες, όπως π.χ. στην Κύπρο, ναι μεν δεν υπάρχει προκαταβολή, αλλά ο φόρος πληρώνεται με προσωρινές φορολογικές δηλώσεις κάθε εξάμηνο. Αν πάρουμε ως παράδειγμα μια εταιρεία που ιδρύθηκε το 2021 και το 2024 είχε την πρώτη κερδοφόρα χρήση, στην Κύπρο θα πλήρωνε στις 30 Ιουνίου του 2024 τον φόρο που αναλογούσε στο πρώτο εξάμηνο, στις 31 Δεκεμβρίου τον φόρο που αντιστοιχεί σε όλο το 2024 και στις 30 Ιουνίου του 2025 τον φόρο του πρώτου εξαμήνου του 2025. Μέχρι τις 30 Ιουνίου του 2025 η αντίστοιχη εταιρεία στην Ελλάδα δεν θα είχε πληρώσει καθόλου φόρο. Ποια από τα δύο συστήματα λοιπόν διευκολύνει την ταμειακή ρευστότητα των επιχειρήσεων;
Γράφοντας τα αυτά δεν σημαίνει ότι είμαι υπέρ της προκαταβολής φόρου. Ίσα-ίσα θεωρώ ότι η καταβολή του φόρου με απλές προσωρινές δηλώσεις, είναι πολύ πιο σωστό μέτρο· υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να παρακολουθούν στενά τα φορολογητέα τους κέρδη και να αποδίδουν τον φόρο νωρίς. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δίνεται μετά άπλετος χρόνος για να υποβληθούν οι πλήρεις φορολογικές δηλώσεις με όλα τα στατιστικά στοιχεία και τις επαληθεύσεις, με επιμέλεια και χωρίς βιασύνες. Στο τωρινό καθεστώς, για να μπορέσει μια επιχείρηση να πληρώσει τον φόρο της, υποχρεώνεται να υποβάλλει πλήρη δήλωση με όλες τις λεπτομέρειες, που στην ουσία δεν είναι δήλωση, αλλά μια εις βάθος ελεγκτική διαδικασία. Όλη αυτή η λεπτομέρεια, δεν είναι λογικό να αποτελεί προϋπόθεση για την πληρωμή του φόρου. Είναι απαραίτητη μόνο για την πιστοποίηση ότι η απόδοση του φόρου που πραγματοποιήθηκε με μια απλή δήλωση, ήταν πράγματι σωστή.
* Ο Αγαμέμνων Σταυρόπουλος είναι Οικονομολόγος - Φοροτεχνικός
